Godina izdanja: Ostalo
ISBN: Ostalo
Autor: Domaći
Oblast: Istorija umetnosti
Jezik: Mađarski

lepo očuvano

Studentski protesti `68


Rezime
Ovaj izbor tekstova o studentskim gibanjima iz 1968. godine nikako nije pravljen s namerom potpunosti, analize ili sumiranja. Već kroz samo svoje pojavljivanje — a te godine bilo je još sasvim svež kao časopis — „Új Symposion” je predstavljao deo tadašnjeg sveta u menjanju. Prvi njegov period se upravo i završio na način sličan onom što se sad može smatrati naknadnim rezonansama događaja. Članovi današnje redakcije, međutim, a i dobar deo današnjih čitalaca, u to vreme su pohađali tek osnovnu školu — ako su uopšte već bili rođeni. Ono što je za neke od nas tek „poluprošlost” ili bliska prošlost, za druge je već istorija. Stoga, ovaj tematski blok ima pretenzije samo da bude inspirator za jedan ozbiljan posao koji nam predstoji — na pragu možda jedne nove aktivističke ere.
Tematski blok o `68-oj sadrži sledeće tekstove: „Studentska gibanja, iberalizam, levičarski fašizam”, Oskara Banča (Kursbuch) koji je 1965. osnovao Hans Magnus Encensberger (Enzensberg). Original ovog teksta je objavljen u proleće 1968; „Snovi i bitke” i „Poraz nam se uvukao u tela” Vilhelma Bitorfa (Wilhelm Bittorf) kao i „Nepoverenje prema svim oblicima autoriteta” Jirgena Lajnemana (Jürgen Leinemann) iz specijalnog izdanja „Der Spiegela” (Der Spiegel); „Pokret 1967–68” Irvina Ungera, (Irwin Unger) iz knjige „Pokret: istorija američke nove levice 1959–1972” (Njujork, 1974.); „Dnevnik vruće nedelje” Dragana R. Markovića iz knjige „`68: studentski bunt i društvo” (Beograd, 1984.); „Potomci anarhista” Jožefa J. Saboa (Szabó J. József); „Dvadeset godina šapata” — izvod iz materijala okruglog stola „Studentska 1968.”. Studija „Alternativna periodična umetnička izdanja početkom 70-ih godina u Vojvodini” iz pera Art Lovera (Art Lover) predstavlja prelaz iz tematskog bloka u kritičku rubriku časopisa. Sava Stepanov piše o umetnosti zrenjaninskog slikara Dobrivoja Rajića pod naslovom „O stvarnosti, o Arkadiji, pa opet o stvarnosti”; „Kuća u nebu” je naslov osvrta Ferenca Kontre (Kontra Ferenc) na film Emira Kusturice „Dom za vešanje”; Ildiko Lovaš (Lovas Ildikó) u svom kritičkom osvrtu predstavlja omladinsku pozorišnu manifestaciju „Simpozijum” (Sympodium) koju je redakcija časopisa organizovala 9. i 10. decembra u Novosadskom pozorištu u vidu promocije oktobarsko-novembarskog dvobroja.

Slavko Matković (1948–1994) bio je osnivač uticajne neoavangardne umetničke grupe Bosch+Bosch u Subotici (1969. godine). Pseudonim Art Lover koristio je u svojim konceptualnim radovima, vizuelnoj poeziji, performansima, autorskim stripovima i radovima iz domena Mail Art-a (poštanske umetnosti).

„Új Symposion” (Novi simpozijum) bio je legendarni, avangardni mađarski časopis za književnost, umetnost i društvena pitanja koji je izlazio u Novom Sadu od 1965. do 1992. godine.
Smatra se jednim od najvažnijih i najradikalnijih kulturnih glasila na prostoru bivše Jugoslavije, ali i celokupne centralnoevropske i mađarske avangardne scene druge polovine 20. veka.
Nastanak i koncepcija
Osnivanje: Časopis je izrastao iz omladinskog podlistka Symposion novosadskog dnevnika Magyar Szó, a kao samostalni mesečnik pokrenut je 1965. godine u izdanju izdavačke kuće Forum.
Otvorenost i estetika: Od samog početka okupljao je mladu, reformatore nastrojenu generaciju vojvođanskih mađarskih pisaca, umetnika i intelektualaca. Új Symposion je bio otvoren za zapadne filozofske pravce (egzistencijalizam, neo-marksizam, strukturalizam), savremenu svetsku književnost i eksperimentalne umetničke forme.
Grafički vizuelni identitet: Časopis je bio prepoznatljiv po vrhunskom dizajnu, inovativnoj tipografiji, upotrebi stripa, fotografije i vizuelne poezije, što ga je činilo vizuelno upečatljivim poput prestižnih svetskih avangardnih revija.
Značaj za neoavangardu i konceptualnu umetnost
Časopis je bio ključno glasilo i platforma za vojvođansku neoavangardu, konseptualnu umetnost i radikalne umetničke grupe (kao što su KÔD u Novom Sadu i Bosch+Bosch u Subotici).
U njemu su radove, tekstove i vizuelne projekte objavljivali umetnici i autori poput Oto Tolnaija, Ervin Banoša, Balinta Sombatija, Slavka Matkovića, Katalin Ladik, Jožefa Fehera, Ištvana Domonkoša, Mikloša Erdelja i mnogih drugih.
Služio je kao most spajanja i prevođenja između mađarske, srpskohrvatske i šire evropske umetničke scene.
Politički pritisci i cenzura
Zbog svoje bezkompromisne estetske i političke kritičnosti, provođenja slobode izražavanja i otpora ideološkom dogmatizmu, Új Symposion se više puta našao na udaru tadašnjih vlasti:
Prva kriza (1971–1972): Zbog objavljivanja kritičkih tekstova i suđenja urednicima omladinske štampe u Novom Sadu, smenjena je prva generacija urednika predvođena Otom Tolnaijem i Ištvanom Domonkošem.
Druga kriza (1983): Zbog sporne tematske sveske ili tekstova koji su ocenjeni kao ideološki neprihvatljivi, zabranjeni su pojedini brojevi, a redakcija sa Miklošem Biroom na čelu ponovo je smenjena.
Kraj izlaženja i nasledstvo
Sa raspadom Jugoslavije, početkom ratova i finansijskim kolapsom 1992. godine, časopis Új Symposion prestaje da izlazi u Novom Sadu. Uđensko-artičko nasleđe nastavljeno je kroz časopis Symposion, koji je kasnije pokrenut kao nastavak te tradicije.
Danas se kompletno izdanje Új Symposion-a smatra antologijskim spomenikom jugoslovenske i mađarske avangarde, a originalni brojevi su izuzetno traženi među kolekcionarima i istraživačima istorije umetnosti.


neoavangarda katalin ladik punk