Godina izdanja: 1982
Autor: Domaći
Oblast: Istorija umetnosti
ISBN: Ogl
Jezik: Srpski

Autor: Svetozar Radojčić
Izdavač: Izdavački zavod Jugoslavija, Beograda / Matica srpska, Novi Sad
Godina: 1982
Obim: 347 str.

Knjiga „Odabrani članci i studije 1933–1978“ akademika Svetozara Radojčića predstavlja kapitalno delo srpske istorije umetnosti. Izdata je posthumno 1982. godine u zajedničkom izdanju Izdavačkog zavoda Jugoslavija iz Beograda i Matice srpske iz Novog Sada. Izbor studija i rasprava u ovoj zbirci izvršio je sam autor neposredno pred smrt 1978. godine, sa namerom da pruži sažet, ali sveobuhvatan pregled svog četrdesetpetogodišnjeg naučnog stvaralaštva.

Predgovor je napisao renomirani istoričar umetnosti i Radojčićev učenik Vojislav J. Đurić pod naslovom „Rad i uloga Svetozara Radojčića“.

Knjiga ima 346–347 strana, štampana je u krupnijem formatu (oko 29–30 cm) na ćirilici, u tvrdom platnenom povezu sa zlatotiskom i zaštitnim omotom.

Sadrži 192 crno-bele ilustracije, 19 reprodukcija u boji i 43 crteža (ukupno preko 200 foto-priloga), što je čini izuzetno vrednim vizuelnim dokumentom za proučavanje srednjovekovne umetnosti.

Sažeci naučnih radova (rezimei) dati su na francuskom jeziku (Choix d`articles et d`études 1933–1978 Rezumes).

Knjiga oslikava širok spektar Radojčićevih naučnih interesovanja. Pored toga što je bio utemeljivač modernog ikonološkog metoda na našim prostorima, on je u svojim radovima povezivao staru materijalnu kulturu, estetiku, književnost i likovnu umetnost srednjeg veka.

Najveći deo rasprava posvećen je starom srpskom slikarstvu – freskama, ikonama i minijaturama – i analizi njihovih ikonografskih, tematskih i stilskih problema. Knjiga prati hronološki razvoj njegovog rada, počevši od njegovog prvog naučnog rada „Menada iz Tetova“ (objavljenog 1933. godine), preko studija o crkvi u Konjuhu i freske Konstantinove pobede u crkvi Sv. Nikole Dabarskog, pa sve do njegovih poznijih tekstova.

Ovo delo je nezaobilazna literatura za arheologe, istoričare književnosti, estetičare i sve istraživače srpske i vizantijske srednjovekovne kulture.



Svetozar Radojčić (1909–1978) bio je jedan od najznačajnijih srpskih istoričara umetnosti 20. veka, likovni kritičar, pedagog i redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU). Smatra se ocem moderne srpske ikonologije i čovekom koji je srpsku srednjovekovnu umetnost i freskoslikarstvo uveo na velika vrata evropske i svetske nauke.

Rođen je u Sremskim Karlovcima. Rastao je u porodici duboko povezanoj sa naukom – otac mu je bio Nikola Radojčić, takođe čuveni srpski istoričar i akademik. Zbog očeve profesije porodično se sele u Ljubljanu, gde Svetozar završava gimnaziju i studije arheologije. Tokom studija usavršavao se u velikim evropskim centrima poput Beča, Praga i Venecije, a doktorirao je 1934. godine sa tezom „Portreti srpskih vladara u srednjem veku“.

Za razliku od dotadašnjih istraživača koji su srpske freske posmatrali uglavnom kroz tehničke opise, Radojčić je primenio metod bečke i ruske škole istorije umetnosti. On je posmatrao slikarstvo kao složeni spoj estetike, teologije, književnosti i društvenih okolnosti.

Poznat je po tome što je manastire obilazio peške i na konju, provodeći mesece na skelama kako bi detaljno ispitao i fotografisao zanemarene i oštećene freske u Studenici, Mileševi, Sopoćanima i Gračanici. Dokazao je da vizantijska i stara srpska umetnost nisu tek puke kopije, već direktni i legitimni naslednici helenističke antike koji su kasnije uticali i na zapadnoevropsku renesansu.

Godinama je vodio Katedru za istoriju umetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Odgajio je čitave generacije naših najeminentnijih istoričara umetnosti (među kojima je i Vojislav J. Đurić). Za dopisnog člana SANU izabran je 1952, a za redovnog 1963. godine. Bio je i prvi predsednik prestižnog Hilandarskog odbora SANU. Dobitnik je Oktobarske nagrade Beograda (1965), Sedmojulske nagrade (1971), kao i prestižne Herderove nagrade u Beču (1967) za izuzetan doprinos evropskoj kulturi.

Najvažnija dela:
• „Majstori starog srpskog slikarstva“ (1955)
• „Umetnički spomenici manastira Hilandara“ (1955)
• „Staro srpsko slikastvo“ (1966) – njegova najvažnija i kapitalna knjiga koja i danas služi kao osnovni udžbenik i biblija za proučavanje ove oblasti.

Svetozar Radojčić je preminuo u Beogradu 1978. godine, ostavivši iza sebe naučni opus bez kojeg je danas nemoguće zamisliti proučavanje balkanske kulturne baštine.