Godina izdanja: 1972
ISBN: 291
Autor: Domaći
Oblast: Slikarstvo
Jezik: Srpski

Autor: Ljiljana Živanović
Naslov: Delo Teodora Kračuna
Izdavač: Galerija Matice srpske, Novi Sad
Godina: 1972
Obim: 293 str.

Sadržaj knjige je prikazan na fotografiji.

Knjiga na koju se odnosi vaš upit jeste umetnički katalog i monografija pod nazivom `Teodor Kračun ? - 1781`.

Knjiga predstavlja izuzetno važan katalog posvećen opusu Teodora Kračuna, koji se smatra najvećim slikarom srpskog baroka. Knjiga sadrži detaljan pregled i katalogizaciju njegovih poznatih ikonostasa i ikona.


Teodor Dimitrijević Kračun ili i Kračun (Kračunović) Teodor (druga četvrtina 18. veka — Sremska Kamenica ili Sremski Karlovci, 10. april 1781) bio je srpski slikar, ikonograf i portretista. Kračun je jedan od najznačajnijih srpskih baroknih slikara 18. veka. Stvarao je u Vojvodini. U svom delu je kombinovao tradicionalni likovni jezik sa umetničkim shvatanjima baroka i rokokoa. Za njega se 1942. godine kaže: `prevazilazi sve prethodnike...prvi stvarni majstor među novijim srpskim slikarima, neosporna slava srpskog baroka`.

Zaharije Orfelin njegov kolega slikar, ga naziva u jednom pismu `vetrogonjom`, zbog njegove gramzivosti, kada je reč o sklapanju poslova. Zvali su ga i `Segedinac`.

Nadimak Kračun se pogrešno vezuje samo za Rumune, koji tim imenom `Craciun` zovu hrišćanski praznik Božić. Kod Rumuna se reč izvodi iz latinskog izraza `creation` (stvaranje) ili `calatio` (sazivanje naroda od strane sveštenika prvog dana meseca). Božić se slično naziva i kod drugih naroda, poput Mađara - `Karácsony` ali i slovenskih naroda. Tako, Slovaci kažu - `Kračun`, Bugari - `Kračun/ec`, Rusi - `Koročun`. Smatra se da reč `kračun` ipak slovenskog porekla, izvedena od glagola `korčiti` tj. koraknuti, ući u novi period. Ta praslovenska, paganska reč se u govoru kod Srba izgubila, jer ga je potpuno potisnuo hrišćanski termin `Božić` tj. `mali Bog`. Njegovo postojanje se međutim još javlja kod krsnog imena `Kračun`, ili u nazivu sela u Srbiji `Kračunište`. U jednom osvrtu na simboliku hrišćanskih praznika, tumačenjem ruskog i beloruskog termina, dovodi se u vezu izraz `kračun`, po značenju sa - `praznikom mrtvih`.

Kračun je sigurno posle svojih učitelja ikonografa učio i u bečkoj Slikarskoj akademiji kao i njegov prijatelj slikar Jakov Orfelin. Poznata je ikona Sv. Jovana u crkvi manastira Đipše, koju je uradio 1753. godine. Pomagao je Dimitriju Bačeviću majstoru, tokom rada na ikonostasu manastirske crkve u Krušedolu; kasnije i Beočina. Zna se da je slikao ikonostase u sremskim selima Neštinu i Laćarku, u manastiru Privinoj Glavi, u Somboru (sa Isajlovićem), stari ikonostas u kapeli karlovačke mitropolije, kao i da je ikonostas karlovačke saborne crkve radio sa Jakovom Orfelinom. Po jednom opisu Bačke iz 1866. godine, navodi se da je on radio ikonostas i u mestu Bogčinovac kod Apatina, pre 1760. godine. Kada su Srbi iz šanca Bogčinovca prešli u Stapar, preneli su ikone sa ikonostasa i carske dveri iz svoje napuštene crkve. Kako se čini da se po ocu zvao i Dimitrijević postoje zapisi da je slikao i u Beočinu i Krušedolu.

Kračun se bavio i portretisanjem i jedan svoj portret Pavla Nenadovića dao je u Beču da se izreže u bakru. Smatra se da će se naći još neki od radova Kračuna ali i po ovim koji su poznati zna se da je on bio jedan od naših najboljih majstora u 18. veku. Kračun se pridržavao starinskog srpsko- vizantijskog stila zoografisanja a na svojim portretima beleži veštinu zapadne umetnosti portretisanja i za ono vreme pokazuje neobične kvalitete i njegov kist po nekada deluje začuđujućom impresionističkom krepkošću.

Slikao je sledeće ikonostase:
- Manastir Beočin (1766)
- Manastir Hopovo (1770)
- Sombor - Đorđijevska crkva (1772)
- Laćarak i Neštin (1773)
- Sremska Mitrovica (1775)
- Susek (1779)
- Saborna crkva u Sremskim Karlovcima (1780—1781), zajedno sa Jakovom Orfelinom

Takođe je slikao portrete: mitropolita Pavla Nenadovića, Jovana Đorđevića, Vikentija Jovanovića-Vidaka.



Ljiljana Živanović je srpska istoričarka umetnosti i kustoskinja koja je svoj radni i profesionalni vek posvetila Galeriji Matice srpske u Novom Sadu.

Tokom šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka, aktivno se bavila istraživanjem, katalogizacijom i očuvanjem srpskog kulturnog nasleđa, sa posebnim fokusom na barokno slikarstvo. Pored kapitalne monografije o Teodoru Kračunu iz 1972. godine, Ljiljana Živanović je autorka još jedne važne knjige. Reč je o monografiji/vodiču pod nazivom `Galerija Matice srpske`, objavljenoj 1973. godine. Ta knjiga je služila kao sveobuhvatan vodič kroz stalnu postavku i bogatu kolekciju ove ustanove, a štampana je sa uvodnim tekstovima na srpskom, engleskom i francuskom jeziku.

Kao kustoskinja Galerije Matice srpske, učestvovala je u pripremi brojnih izložbi, popisu crkvenog i umetničkog inventara u Vojvodini, te sistematizaciji zbirki koje ova institucija i danas čuva.

Njen rad na knjizi o Kračunu ostao je zabeležen kao jedan od najvažnijih stručnih doprinosa rasvetljavanju stvaralaštva ovog baroknog majstora, odmah uz starije radove profesora Lazara Mirkovića.