Godina izdanja: 2011
ISBN: 978-86-7179-070-3
Autor: Domaći
Oblast: Istorija umetnosti
Jezik: Srpski

Autori: Danica Popović, Branislav Todić, Dragan Vojvodić

Balkanološki institut SANU 2011 282 strane : ilustrovano

odlična očuvanost

Knjiga Dečanska pustinja: skitovi i kelije manastira Dečana predstavlja sveobuhvatnu naučnu studiju o monaškom pejzažu koji se razvio u široj okolini manastira Visoki Dečani. Autori se bave fenomenom takozvane „Dečanske pustinje“ – prostora isposničkog života koji je od srednjeg veka bio naseljen skitovima, kelijama i isposnicama povezanim sa manastirom.

Predmet i cilj istraživanja

Osnovni cilj knjige je da se sistematski prikažu:

nastanak i razvoj isposničkog života u Dečanima,

prostorna organizacija skitova i kelija,

njihova arhitektura, namena i umetničko opremanje,

duhovna i liturgijska uloga koju su imali u životu manastira.

Posebna pažnja posvećena je odnosu između kinovijskog monaštva (manastirskog života) i isihastičke tradicije (pustinjačkog, molitvenog podvižništva).

Istorijski i duhovni kontekst

Autori smeštaju razvoj Dečanske pustinje u širi kontekst srpskog i vizantijskog monaštva XIV i XV veka. Manastir Dečani se prikazuje ne samo kao kraljevska zadužbina, već i kao snažan duhovni centar koji je podržavao isposničke oblike monaškog života.

Posebno se ističe uticaj isihazma, duhovnog pokreta usmerenog na unutrašnju molitvu i podvig, koji je u ovom periodu bio snažno prisutan u srpskim zemljama.

Skitovi i kelije

Centralni deo knjige čini detaljna analiza pojedinačnih:

skitova (manjih monaških zajednica),

samostalnih kelija i pećinskih isposnica,
koje su bile raspoređene u klisurama i šumovitim predelima oko manastira.

Svaki objekat je obrađen kroz:

opis lokacije i arhitekture,

arheološke i terenske podatke,

ostatke živopisa i natpise,

moguće ktitore i korisnike.

Umetnost i arhitektura

Posebna vrednost knjige je analiza:

skromne, ali značajne arhitekture isposničkih objekata,

sačuvanih fresaka, krstova, natpisa i ikonografskih motiva.

Autori pokazuju da, iako skitovi i kelije nisu bili reprezentativni kao manastirska crkva, oni nose snažnu duhovnu i umetničku poruku, prilagođenu asketskom životu.

Metodologija

Knjiga se zasniva na:

terenskim istraživanjima,

analizi istorijskih izvora i tipika,

uporednoj analizi sa vizantijskim i svetogorskim primerima,

interdisciplinarnom pristupu (istorija umetnosti, arhitektura, duhovna istorija).

Značaj dela

Ova studija predstavlja jedno od najznačajnijih dela o srpskom srednjovekovnom isposništvu. Ona:

dopunjuje sliku o manastiru Dečani kao duhovnom centru,

osvetljava manje poznate oblike monaškog života,

ima veliki značaj za istoriju umetnosti, teologiju i kulturnu istoriju.

Zaključak

Dečanska pustinja: skitovi i kelije manastira Dečana pokazuje da je duhovni život oko Dečana bio složen i raznovrstan, a ne ograničen samo na zidine manastira. Knjiga ubedljivo dokazuje da su skitovi i kelije bili suštinski deo monaškog i duhovnog identiteta ovog prostora.