Godina izdanja: 2003
ISBN: 232
Oblast: Arhitektura
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Autori: Žan Kasteks, Žan-Šarl Depol, Filip Panere / Jean Castex, Jean-Charles Depaule, Philippe Panerai
Izdavač: Građevinska knjiga, Beograd
Godina: 2003
Obim: 242 str.

Sadržaj knjige je prikazan na fotografiji.

Knjiga `Urbane forme` (originalni francuski naslov: Formes urbaines: de l`îlot à la barre) autora Žana Kasteksa (Jean Castex), Žan-Šarla Depola (Jean-Charles Depaule) i Filipa Panerea (Philippe Panerai) predstavlja jedno od najvažnijih dela u oblasti urbane morfologije i analize gradskog tkiva.

Knjiga analizira radikalnu transformaciju evropskih gradova u periodu od jednog veka (1860–1960) kroz evoluciju od tradicionalnog gradskog bloka (l`îlot) do modernističkih slobodnostojećih stambenih blokova, odnosno traka/lamela (la barre).

Autori prate ovu evoluciju kroz četiri ključna evropska grada koji su definisali modernost:
- Pariz: Hausmanova rekonstrukcija (Haussmann), gde se tradicionalni gradski blok prilagođava novoj mreži bulevara, ali i dalje zadržava kontinuitet uličnog fronta.
- London: Razvoj vrtnih gradova (Hampstead Garden Suburb), uvođenje slepih ulica (cul-de-sac) i povlačenje objekata od glavnih saobraćajnica.
- Amsterdam: Planovi Hendrika Berlagea (Amsterdam-Zuid) koji predstavljaju prelazni oblik – zadržava se jasna geometrija bloka, ali se unutrašnjost radikalno menja u korist zajedničkih prostora.
- Frankfurt: Radovi Ernsta Maja (Ernst May) i predstavnika CIAM-a, gde se tradicionalni ulični blok potpuno ukida u korist paralelno postavljenih stambenih lamela orijentisanih prema suncu, čime se ulica briše kao javni prostor.

Autori argumentuju da je moderni urbanizam prekinuo kontinuitet istorijskog grada. Izolacijom zgrada i ukidanjem tradicionalnih ulica uništen je `gradski pejzaž` i prostor svakodnevnog socijalnog kontakta. Knjiga ističe da je prostor između pojedinačne zgrade (arhitekture) i makro-plana celog grada (urbanizma) ključan za život stanovnika. Taj međuprostor definišu parcele, ulice i odnos javnog i privatnog. Pokazano je kako je modernistička težnja za higijenom, svetlošću i zelenilom (kroz formiranje lamela u parku) nenamerno dovela do stvaranja otuđenih prostora koji nikome ne pripadaju.



Autori knjige `Urbane forme` – Filip Panere, Žan Kasteks i Žan-Šarl Depol – pripadaju ključnoj generaciji francuskih intelektualaca koji su sedamdesetih godina 20. veka uneli revoluciju u način na koji se izučavaju arhitektura i urbanizam.

Oni su bili pokretačka snaga čuvene `Versajske škole` (Arhitektonski fakultet u Versaju – ENSA Versailles), gde su osnovali Laboratoriju za istraživanje arhitektonske i urbane istorije (LADRHAUS). Njihov pristup je bio jedinstven jer su spojili arhitektonsko projektovanje, istorijsku analizu i sociologiju/antropologiju.

Filip Panere (Philippe Panerai, 1940–2023) je bio najistaknutija figura ove grupe u praktičnom i teorijskom svetu urbanizma. Arhitekta koji je rano diplomirao i na Institutu za urbanizam u Parizu. Smatra se jednim od pionira moderne urbane analize u Francuskoj. Panere je stavio ogroman fokus na važnost parcele (parcelacije) kao osnovne ćelije grada. Tvrdio je da se grad ne može planirati samo `odozgo` kroz velike crteže, već se mora razumeti kako se zemljište deli i kako zgrade komuniciraju sa ulicom. Dobitnik je prestižne francuske državne nagrade Grand Prix de l`urbanisme (1999). Pored Versaja, predavao je na brojnim svetskim univerzitetima i radio na velikim urbanističkim projektima (uključujući vizije za `Veliki Pariz` i rekonstrukcije istorijskih gradskih jezgara). Autor je kultnog udžbenika Analyse urbaine (Urbana analiza), koji se takođe koristi na našim prostorima.

Žan Kasteks (Jean Castex, rođen 1942) je doneo duboku istorijsku i tipološku rigoroznost u zajednički rad. Arhitekta koji je studirao u klasi Luja Areša u Parizu, a zatim proveo ključni period (1968) u Njujorku, gde se susreo sa američkim teorijama urbanizma i pokretima za odbranu lokalnih zajednica (advocacy planning). Doktorirao je pod mentorstvom čuvene teoretičarke Fransoaz Šoaj (Françoise Choay). Specijalizovao se za arhitektonsku tipologiju. Njegov rad objašnjava kako se forma same zgrade menja pod uticajem društvenih i tehničkih promena (npr. kako se prešlo sa palate na stambenu zgradu). Napisao je kapitalne knjige o urbanom razvoju Versaja (Lecture d`une ville: Versailles), kao i detaljne studije o radu Frenka Lojda Rajta.

Žan-Šarl Depol (Jean-Charles Depaule, rođen 1945) je bio zadužen za `ljudsku dimenziju` grada i predstavljao je glas društvenih nauka u ovom pretežno arhitektonskom timu. Sociolog i urbani antropolog koji je kasnije postao direktor istraživanja u prestižnom francuskom Nacionalnom centru za naučna istraživanja (CNRS). Pored nauke, Depol je i priznati francuski pesnik i prevodilac sa arapskog jezika. U analizu urbanih formi uneo je posmatranje društvene prakse i svakodnevnog života. Njegov fokus je bio na tome kako ljudi zapravo koriste prostore koje arhitekte osmisle – kako se kreću ulicom, kako prisvajaju javne prostore i gde se povlače u privatnost. Depol je svetski stručnjak za urbani prostor i arhitekturu Bliskog istoka i arapskog sveta.

Pre nego što su se ovi autori okupili, arhitektura i urbanizam su posmatrani odvojeno. Urbanisti su crtali makro-planove (linije saobraćaja i zone), a arhitekte su projektovali pojedinačne zgrade. Panere, Kasteks i Depol su dokazali da grad čini ono između – `urbano tkivo` koje spaja privatni život unutar zgrade sa javnim životom na ulici.