Godina izdanja: 2003
ISBN: 86-80095-55-9
Oblast: Arhitektura
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Srpska arhitektura XX veka : od istoricizma do drugog modernizma = Serbian 20th Century Architecture : from historicism to second modernism

Biografije autora odabranih zgrada i projekata nastalih tokom poslednje decenije XX veka

Arhitektonski fakultet 2003 428 strana : ilustrovano ; jezik : srpski, engleski

odlična očuvanost

Knjiga predstavlja sveobuhvatan pregled razvoja srpske arhitekture tokom XX veka, prateći promene stilova, društvenih okolnosti i kulturnih uticaja koji su oblikovali izgrađeni prostor Srbije. Autor pokazuje da arhitektura nije samo pitanje estetike, već odražava političke promene, ekonomski razvoj, tehnološki napredak i kulturni identitet društva.

Početak XX veka obeležava istoricizam, kada se arhitekti oslanjaju na evropske istorijske stilove (neorenesansu, neobarok, neoklasicizam), ali i na nacionalne motive kroz srpsko-vizantijski stil. Nakon Prvog svetskog rata dolazi do postepenog prihvatanja moderne arhitekture, pod uticajem evropskih avangardnih pokreta, posebno funkcionalizma.

Posle Drugog svetskog rata arhitektura postaje sredstvo izgradnje socijalističkog društva. U prvim godinama prisutni su elementi socijalističkog realizma, ali se veoma brzo razvija savremeni modernizam koji karakterišu racionalna organizacija prostora, upotreba armiranog betona, stakla i novih građevinskih tehnologija.

Šezdesetih i sedamdesetih godina razvija se tzv. drugi modernizam, koji predstavlja zreliju fazu moderne arhitekture. Objekti postaju složeniji, monumentalniji i prilagođeni urbanističkim celinama, pri čemu se više pažnje posvećuje identitetu mesta, pejzažu i oblikovanju javnog prostora.

Autor zaključuje da je razvoj srpske arhitekture rezultat stalnog dijaloga između domaće tradicije i međunarodnih arhitektonskih tokova.

Strukturalni pregled

1. Istoricizam i kraj XIX – početak XX veka

dominacija evropskih istorijskih stilova;
neorenesansa, neobarok i neoklasicizam;
razvoj reprezentativnih javnih građevina;
traganje za nacionalnim arhitektonskim izrazom.

Ključne karakteristike:

dekorativne fasade;
simetrija;
monumentalnost;
istorijski uzori.

2. Nacionalni stil (srpsko-vizantijski izraz)

povezivanje srednjovekovne srpske tradicije sa savremenom arhitekturom;
afirmacija nacionalnog identiteta;
najčešća primena na crkvama, školama i javnim objektima.

Osobine:

kupole;
dekorativna plastika;
vizantijski motivi;
monumentalna kompozicija.

3. Moderna između dva svetska rata

uticaj evropskog modernizma;
funkcionalizam;
racionalno projektovanje;
odbacivanje istorijske ornamentike.

Karakteristike:

ravni krovovi;
jednostavne fasade;
horizontalni prozori;
armiranobetonska konstrukcija.

4. Posleratna arhitektura

obnova zemlje;
masovna stambena izgradnja;
razvoj urbanizma;
javne ustanove i industrijski objekti.

Teme:

standardizacija;
prefabrikacija;
društvena funkcija arhitekture.

5. Drugi modernizam

Najznačajniji deo knjige.

Obuhvata:

razvijen modernistički izraz;
složene prostorne kompozicije;
brutalizam;
regionalizam;
sintezu arhitekture i urbanizma.

Karakteristike:

ekspresivni oblici;
vidljiv beton;
velike javne građevine;
pažljivo oblikovan javni prostor;
integracija umetnosti u arhitekturu.

6. Urbanizam XX veka

Autor razmatra:

razvoj gradova;
plansku izgradnju novih naselja;
širenje Beograd;
modernističke urbanističke koncepte;
odnos između arhitekture i grada.

7. Teorijski zaključci

Perović ističe da:

arhitektura prati društvene promene;
nijedan stil nije nastao izolovano;
srpska arhitektura predstavlja spoj evropskih uticaja i lokalne tradicije;
drugi modernizam predstavlja vrhunac razvoja moderne arhitekture u Srbiji tokom XX veka.

Glavne ideje knjige

Arhitektura odražava političke i društvene promene.
Modernizam nije nagli prekid sa tradicijom, već njen postepeni razvoj.
Nacionalni identitet i evropski uticaji ne isključuju jedan drugi.
Urbanizam je ključan za razumevanje razvoja arhitekture.
Drugi modernizam predstavlja zrelu fazu moderne srpske arhitekture.

Pojmovi koje treba zapamtiti

istoricizam
eklekticizam
srpsko-vizantijski stil
moderna
funkcionalizam
racionalizam
socijalistički realizam
modernizam
brutalizam
drugi modernizam
regionalizam
urbanizam
prefabrikacija
armirani beton
identitet prostora

Ovaj pregled predstavlja sažetak glavnih tema i ideja knjige, a ne zamenu za originalno delo. Knjiga sadrži detaljnije analize pojedinačnih arhitekata, objekata i urbanističkih celina koje su ovde sažete radi preglednosti.