Godina izdanja: 2006
ISBN: 9958-9173-0-0
Autor: Domaći
Oblast: Energetika
Jezik: Srpski

Odlično očuvano!

Autor - osoba Muštović, Faruk
Naslov Propan-butan : [prirodna energija u zaštiti okoliša] / Faruk Muštović
Vrsta građe knjiga
Ciljna grupa odrasli, ozbiljna (nije lijepa knjiž.)
Jezik bosanski
Godina 2006
Izdanje 2. dopunjeno i izmijenjeno izd.
Izdavanje i proizvodnja Sarajevo : IBC, 2006 (Sarajevo : Bemust)
Fizički opis X, 348 str. : ilustr. u bojama ; 24 cm
Napomene O autoru: str. 348
Bibliografija: str. 339-342
Predmetne odrednice Tečni naftni gas

PREDGOVOR DRUGOM, DOPUNJENOM I IZMIJENJENOM IZDANJU
Iako je od prvog izdanja ove knjige (1974. godine) do danas na području bivše Jugoslavije objavljeno nekoliko izvrsnih knjiga iz oblasti prirodnog plina i propan-butana, novi razvojni trendovi u oblasti plinske tehnike potaknuli su moje prijatelje i poslovne partnere da mi predlože publiciranje drugog, izmijenjenog i dopunjenog izdanja knjige.
Moja odluka da prije nekoliko godina počnem s pripremama za ovo izdanje učvršćena je nagovještajima nekih događanja koja se danas dešavaju u našem okruženju, a među kojima želim istaknuti:
• Povećanje potrošnje plinskih goriva u svim oblastima života, kao jedno od mogućih rješenja u zaustavljanju globalnog zatopljenja kao efekta stakleničkih plinova nastalih potrošnjom ekološki neprihvatljivih goriva;
• Stvaranje Energetske zajednice devet zemalja jugoistočne Evrope, u kontekstu njihovog pridruživanja Evropskoj uniji. Zajedno s naftom, plin se u Energetskoj zajednici tretira kao izuzetno značajno gorivo, s procjenama mogućnosti njegovog korištenja do kraja ovoga stoljeća;
• Konačno prihvatanje činjenice od brojnih stručnjaka, privrednika i planera, i s ovog našeg područja, da se propan-butan ne može, niti smije smatrati suparnikom prirodnom plinu, nego njegovom prethodnicom i jedinom alternativom u područjima gdje se u dogledno vrijeme neće izgraditi potrebna infrastrukturna mreža prirodnog plina;
Radeći prema konceptu prvoga izdanja, nastojao sam najveći dio knjige osuvremeniti i uskladiti s promjenama koje su se u proteklom periodu dogodile u svijetu, a posebno kod velikoga broja proizvođača plinske opreme izrađene prema suvremenim tehničkim rješenjima.
Kao i prvo izdanje, knjiga je namijenjena svima onima koji se direktno ili indirektno bave propan-butanom i plinskom tehnikom – od proizvođača opreme, projektanata, strukovnih udruženja, regulacionih i kontrolnih institucija, do polaznika i nastavnog osoblja od srednjeg do fakultetskog nivoa obrazovanja.
U želji da ovo izdanje ne samo pomogne razvoju plinske oblasti nego i da bude integrirajući faktor privrednih i stručnih aktivnosti, u njegovoj realizaciji sam koristio dokumentaciju, direktnu pomoć i stručne savjete brojnih suradnika, prijatelja i poslovnih partnera iz svih država bivše Jugoslavije, kao i međunarodnih stručnih udruženja i institucija, kojima ovom prilikom iskreno zahvaljujem.
Posebno želim zahvaliti firmama koje su se u knjizi prezentirale putem oglasa, logotipa i Internet adresa, bez čije finansijske pomoći se ne bi moglo publicirati ovo izdanje knjige.
Faruk Muštović

SADRŽAJ
Sekcija 1. UVOD 1
1.1. Geneza naziva propan-butan 3
1.2. Historijat korištenja LPG-a 3
1.3. Statistički podaci o proizvodnji i potrošnji LPG-a 4
1.3.1. Svijet 4
1.3.2. Evropa 5
1.3.3. Regija bivše Jugoslavije 6
1.4. LPG od A do Z 7
Sekcija 2. HEMIJSKA SVOJSTVA LPG-a 13
Sekcija 3. FIZIČKA I HEMIJSKA SVOJSTVA UGLJIKOVODIKA KOJI ULAZE U SASTAV LPG-a 21
3.1. Izvori numeričkih podataka 23
3.2. Terminološka konvencija 23
3.3. Molekularna težina 25
3.4. Parni pritisak 25
3.5. Gustine ravnotežnog stanja 27
3.5.1. Gustina tečne faze 27
3.5.2. Gustina parne faze 28
3.5.3. API gustina 28
3.6. Temperatura ključanja 28
3.7. Kritični parametri 28
3.7.1. Kritična temperatura i pritisak 28
3.7.2. Reducirani kritični parametri plina 29
3.8. Koeficijent kompresibiliteta 29
3.9. Zapreminsko širenje t.f. ugljikovodika 31
3.10. Gustine parne (ili plinske) faze na normalnim i standardnim uvjetima 32
3.11. Relativna gustina parne (ili plinske) faze 32
3.12. Odnos plinske i tečne faze pri isparavanju 32
3.13. Tačka rose 32
3.14. Viskoznost 34
3.15. Latentna toplota 36
3.16. Specifična toplota 36
Sekcija 4. FIZIČKE I HEMIJSKE KARAKTERISTIKE LPG-a 39
4.1. Korištenje nomograma za tehničke proračune u svakodnevnoj praksi 41
4.2. Smjese plinova 42
4.2.1. Daltonov zakon 42
4.2.2. Izračunavanje sastava smjese plinova 43
4.3. Smjese tečnih faza LPG-a 44
4.4. Parni pritisak (pritisak zasićenja) LPG-a 44
4.5. Gustina t.f. smjese LPG-a u ravnotežnom stanju 47
4.6. Gustina parne faze u ravnotežnom stanju 48
4.7. Zapreminsko širenje t.f. LPG 48
4.8. Gustina plinske faze LPG-a 48
4.9. Odnosi plinske i tečne faze pri isparavanju 50
4.10. Tačka rose 51
4.11. Viskoznost 52
4.12. Latentna toplota 52
4.13. Specifična toplota 53
4.14. API gustina 53
4.15. Korektivni faktor zapremine 54
Sekcija 5. KARAKTERISTIKE GORENJA LPG-a 57
5.1. Kalorična vrijednost 59
5.2. Gorenje - reakcije i proračun 61
5.3. Temperatura gorenja 64
5.4. Eksplozivnost u smjesi sa zrakom 66
5.5. Brzina rasprostiranja plamena 67
5.6. Uticaj inertnih plinova na karakteristike gorenja LPG-a 70
5.7. Karakteristike sistema stabilnog gorenja 71
5.7.1. Prekidanje plamena 71
5.7.2. Obratni udar plamena 73
5.7.3. Nepotpuno sagorijevanje 74
5.7.4. Zavisnost procesa gorenja od rastojanja plamenih otvora 75
5.7.5. Dimenzije plamena 75
5.8. Plinska trošila - toplotno opterećenje, kapacitet i iskorištenje 77
Sekcija 6. PROIZVODNJA LPG-a 79
6.1. Tehnološki procesi proizvodnje LPG-a iz sirovog prirodnog plina 82
6.1.1. Apsorpciono postrojenje 82
6.1.2. Niskotemperaturna separacija 84
6.1.3. Adsorpcija 84
6.1.4. Ekonomičnost proizvodnje LPG-a iz sirovog prirodnog plina 84
6.2. Proizvodnja LPG-a u rafinerijama nafte 85
Sekcija 7. KONTROLA KVALITETA LPG-a 87
7.1. Određivanje sadržaja pentana i drugih ugljikovodika višeg reda metodom otparavanja 89
7.2. Određivanje parnog pritiska 90
7.3. Određivanje sumpora 90
7.4. Određivanje hemijskog sastava LPG-a 91
7.5. Određivanje sadržaja ulja, smole i drugih primjesa 92
7.6. Određivanje korozivnosti 93
7.7. Uzimanje uzoraka za ispitivanje LPG-a 93
Sekcija 8. TRANSPORT I SKLADIŠTENJE LPG-a 95
8.1. Vagon-cisterne 97
8.2. Auto-cisterne 99
8.3. Brodovi - tankeri za LPG 102
8.4. Transport cjevovodima 103
8.5. Boce 103
8.5.1. Tipovi i karakteristike 103
8.5.2. Ventili za boce 105
8.6. Rezervoari / spremnici 107
8.6.1. Stabilni cilindrični rezervoari / spremnici 107
8.6.2. Kuglasti (sferni) rezervoari / spremnici 110
8.6.3. Podzemni rezervoari 110
8.7. Podzemna skladišta 112
8.7.1. Podzemna skladišta pod okolnim uvjetima 113
8.7.2. Podzemna skladišta na niskim temperaturama 115
Sekcija 9. INSTALACIJE ZA PRETAKANJE, SKLADIŠTENJE I DISTRIBUCIJU LPG-a 117
9.1. Pretakalište 120
9.1.1. Načini pretakanja 120
9.1.2. Lokacija i oprema 123
9.1.3. Pumpe i kompresori za LPG 125
9.2. Rezervoarski prostor 132
9.2.1. Lokacija 132
9.2.2. Stepen punjenja rezervoara 136
9.2.3. Prvo punjenje rezervoara LPG-om 137
9.2.4. Odstranjivanje LPG-a iz rezervoara i cisterni 138
9.2.5. Odstranjivanje vode i nečistoća 139
9.2.7. Odorizacija LPG-a 140
9.3. Punionice boca 141
9.3.1. Lokacija i podjela 141
9.3.2. Punionice manjeg kapaciteta 142
9.3.3. Automatske punionice velikog kapaciteta 144
9.3.4. Skladištenje boca 147
9.4. Distribucija LPG-a od rezervoara do potrošača 148
9.4.1. Stanica za isparavanje t.f. LPG-a 149
9.4.2. Stanica za redukciju i regulaciju pritiska plina 151
9.4.3. Stanica za miješanje LPG-a 152
9.5. Cjevovodi 152
9.5.1. Konstrukcija i izrada 152
9.5.2. Lokacija, postavljanje i ispitivanje 152
9.5.3. Zaštita od korozije 154
9.6. Instalacije sa bocama 157
9.7. Oprema instalacije za zaštitu od požara 160
9.7.1. Vatrogasni aparati 161
9.8.2. Stabilna instalacija za zaštitu vodom 162
Sekcija 10. MATERIJALI, ARMATURA I OPREMA LPG INSTALACIJA 163
10.1. Cijevi i spojni elementi 165
10.2. Zaporna armatura 168
10.3. Sigurnosni uređaji 171
10.3.1. Sigurnosni ventili 172
10.3.2. Ventili protiv loma cijevi 175
10.3.3. Protupovratni ventili 176
10.3.4. Blokadni ventili 177
10.3.5. Izolirajuće prirubnice 177
10.3.6. Razni sigurnosni uređaji 178
10.4. Filteri 178
10.5. Pokazivači i regulatori nivoa 179
10.5.1. Pokazivači nivoa 179
10.5.2. Uređaji za regulaciju nivoa 182
10.6. Pokazivači protoka, pritiska i temperature 183
10.7. Mjerači protoka tečne faze LPG-a 184
10.8. Mjerači protoka plinske faze LPG-a 185
Sekcija 11. ISPARAVANJE LPG-a 187
11.1. Prirodno isparavanje LPG-a u rezervoarima 189
11.2. Isparivači na toplu vodu i vodenu paru 190
11.3. Električni isparivači 194
Sekcija 12. REGULATORI PRITISKA 197
12.1. Zadatak i podjela 199
12.2. Karakteristike rada regulatora 200
12.3. Regulatori prvog stepena (visoki pritisak) 201
12.4. Regulatori II stepena (niski pritisak) 202
12.5. Regulatori pritiska za LPG instalacije s bocama 203
12.6. Pogonski problemi regulatora 204
Sekcija 13. MIJEŠANJE LPG-a SA ZRAKOM I DRUGIM PLINOVIMA 207
13.1. Primjena 209
13.2. Tipovi mješača 209
13.2.1. Mješači injektorskog tipa 210
13.2.2. Mješači volumetrijski proporcionalatori 212
13.2.3. Agregati za miješanje 214
13.3. Mješači u rezervnim sistemima prirodnog plina 216
13.4. Izbor zamjenskih mješavina LPG-a i zraka 217
13.5. Miješanje LPG-a i drugih plinova 221
Sekcija 14. PLINSKI GORIONICI 225
14.1. Tipovi plinskih gorionika 227
14.2. Injektorski gorionici 227
14.2.1. Konstrukcija 227
14.2.2. Proračun 231
14.3. Gorionici s prinudnim napajanjem zraka 238
14.4. Grijači/grijalice sa zračenjem toplote - infracrveno grijanje 239
Sekcija 15. OPĆA PRIMJENA LPG-a 243
15.1. Domaćinstvo 245
15.1.1. Kuhanje 246
15.1.2. Zagrijavanje vode 246
15.1.3. Zagrijavanje prostorija 247
15.1.4. Razna primjena 249
15.2. Ugostiteljstvo 250
15.3. Komercijalna primjena 251
15.3.1. Zagrijavanje hala 251
15.3.2. Sušenje 253
15.3.3. Proizvodnja električne energije 254
15.4. Civilni i vojni kampovi 255
Sekcija 16. LPG U INDUSTRIJI I ZANATSTVU 257
16.1. Toplovodni kotlovi na LPG 259
16.2. Toplotna obrada metala 261
16.2.1. Lokalno i brzo zagrijavanje 262
16.2.2. Zagrijavanje bez oksidacije 263
16.2.3. Topljenje obojenih metala 265
16.3. Sječenje, zavarivanje i lemljenje 265
16.3.1. Sječenje 266
16.3.2. Zavarivanje crnih metala i sivog željeza 268
16.3.3. Zavarivanje obojenih metala 268
16.3.4. Lemljenje 269
16.4. Razna primjena LPG-a u zanatstvu 269
16.5. Proizvodnja gradskog plina 271
16.6. Hemijska industrija 272
16.6.1. Deasfaltacija vakuum ostatka propanom 272
16.6.2. Proizvodnja acetilena 272
16.6.3. Proizvodnja etilena preko pirolitičkog razlaganja propana 273
16.6.4. Propan u regeneraciji rabljenih motornih ulja 273
Sekcija 17. LPG U POLJOPRIVREDI 275
17.1. Peradarstvo (živinarstvo) 277
17.2. Svinjogojstvo 279
17.3. Sušenje poljoprivrednih proizvoda 280
17.3.1. Sušenje kukuruza 280
17.3.2. Sušenje djeteline i hmelja 281
17.3.3. Sušenje raznih žitarica 281
17.3.4. Sušenje duhana i pamuka 282
17.3.5. Sušenje infracrvenim zračenjem 283
17.3.6. Mobilna sušara za sušenje IC grijačima 284
17.4. Odstranjivanje korova LPG plamenom 284
17.5. Intenziviranje rasta biljaka pomoću LPG plamena 285
Sekcija 18. PRIMJENA LPG-a ZA POGON VOZILA 287
18.1. Uporedne karakteristike korištenja benzina i LPG autoplina u motorima s unutrašnjim sagorijevanjem 291
18.1.1. Specifičnosti napajanja gorivom vozila s karburatorom 292
18.1.2. Proces sagorijevanja 292
18.1.3. Paljenje 294
18.1.4. Karakteristike snage 295
18.2. LPG autoplin instalacije u vozilima 295
18.2.1. Rezervoarski komplet 296
18.2.2. Motorni komplet 298
18.3. Oblici primjene LPG-a kao goriva SUS motora 300
Sekcija 19. LPG U ZAŠTITI OKOLIŠA I SAMOODRŽIVOM RAZVOJU 303
19.1. Zagađenje okoliša kao uzrok globalnih klimatskih poremećaja 305
19.2. Ekološke prednosti LPG-a 306
19.3. LPG i obnovljivi izvori energije 307
19.4. LPG u ekonomski nerazvijenim i ruralnim sredinama 308
19.5. LPG - partner drugim energentima i novim tehnologijama 308
Sekcija 20. PRORAČUN CJEVOVODA 311
20.1. Osnovni principi proračuna 313
20.2. Mjesni otpori u cjevovodima 314
20.3. Cjevovodi plinske faze LPG-a 318
20.3.1. Niski pritisak 318
20.3.2. Srednji i visoki pritisak 319
20.4. Cjevovodi tečne faze LPG-a 320
20.5. Primjer proračuna cjevovoda za LPG 321
Sekcija 21. NORME/STANDARDI, ZAKONI I PROPISI KOJI REGULIRAJU KORIŠTENJE LPG-a 323
21.1. Bosna i Hercegovina 326
21.2. Hrvatska 326
21.2.1. HRN - Hrvatske norme 326
21.2.2. Zakoni i propisi preuzeti od bivše Jugoslavije odnosno SRH 327
21.2.3. Zakoni i propisi doneseni u Hrvatskoj nakon 1991. godine 328
21.3. Makedonija 328
21.4. Slovenija 329
21.4.1. Slovenske norme (SIST) 329
21.4.2. Zakoni i pravilnici 329
21.5. Srbija i Crna Gora 330
21.6. SR Njemačka 332
21.7. Evropska unija 334
21.7.1. EU direktive 334
21.7.2. UN/ECE – LPG regulativa 335
21.8. Sjedinjene Američke Države 335
PRILOZI 337
Literatura 339
Međunarodni sistem mjernih jedinica 343
Internet adrese 345
Zahvala za korištenje tehničke dokumentacije i pomoć pri kompletiranju knjige 347
O autoru 348
PREZENTACIJE 349
Logotipi 350
Stručne prezentacije firmi 351

MG P75 (N)