Godina izdanja: 1977
ISBN: 52
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autorka: Anđelka Martić
Izdavač: Mladost, Zagreb
Edicija: Biblioteka Vjeverica
Godina: 1977
Obim: 115 str.

U knjizi se nalazi po koja žuta fleka od starosti, što je prikazano na fotografiji, no big deal. Ne utiče na čitanje.

„Pirgo“ je najpoznatiji kratki roman hrvatske književnice Anđelke Martić, napisan kao topla i dirljiva antiratna priča o prijateljstvu između petogodišnjeg dečaka Željka i laneta Pirga tokom Drugog svetskog rata. Knjiga je decenijama bila obavezni deo školske lektire širom bivše Jugoslavije i predstavlja jedno od najznačajnijih dela domaće književnosti za decu.

Iako je radnja smeštena u istorijski okvir Drugog svetskog rata, u romanu nema surovih opisa borbi niti političke oštrine. Fokus je isključivo na empatiji, saosećanju i solidarnosti. Knjiga šalje univerzalnu humanističku poruku da ljubav i prijateljstvo mogu da pobede i najveće ljudsko zlo.

Knjiga je prevedena na brojne svetske jezike (uključujući kineski i esperanto), a autorka je za nju dobila prestižni poljski „Orden osmeha“ koji deca dodeljuju piscima za ulepšavanje detinjstva.



Anđelka Martić bila je jedna od najistaknutijih hrvatskih književnica i prevoditeljica za decu na prostorima bivše Jugoslavije. Njen život bio je neverovatno dinamičan, obeležen ratnim herojstvom, ali i velikom posvećenošću književnosti i ulepšavanju detinjstva stotinama generacija.

Rođena je 1. maja 1924. godine u Zagrebu, gde je provela ranu mladost na Trešnjevci. Imala je teško detinjstvo; otac joj je umro kada je imala samo devet godina. Zbog majčine bolesti, deo detinjstva provela je kod bake i dede na selu, što je u njoj probudilo duboku ljubav prema prirodi i životinjama. To je kasnije postao njen glavni književni motiv.

Tokom Drugog svetskog rata, ustaše su joj 1941. uhapsile i ubile starijeg brata Ivicu, nakon čega je Anđelka kao tinejdžerka otišla u partizane. Radila je kao ratna dopisnica 28. slavonske divizije, pišući svoje prve pesme i crtice na slobodnoj teritoriji. Tokom oslobođenja Beograda pokazala je neverovatnu hrabrost kada je ispred neprijateljskog tenka spasila ranjenog kapetana, zbog čega je odlikovana Ordenom za hrabrost.

Nakon rata posvetila se novinarstvu i književnosti. Radila je u redakcijama listova Vjesnik i Pionir, a najduže je bila glavna urednica poznatog dečjeg časopisa „Radost“ i izdavačke kuće „Naša djeca“. Napisala je preko 200 slikovnica i brojne knjige pripovedaka (poput Mali konjevodac i Bjelkan). Pored pisanja, bila je strastveni prevodilac, pretežno sa slovenačkog jezika.

Njen roman „Pirgo“ (1953) doživeo je preko 50 reizdanja i preveden je na više od 10 svetskih jezika, uključujući ruski, italijanski, esperanto i kineski. Za svoj doprinos književnosti za decu, dobila je prestižnu Povelju Zmajevih dečjih igara za životno delo. Početkom 1990-ih godina, u vihoru raspada Jugoslavije, „Pirgo“ je sklonjen iz obavezne školske lektire. Ipak, autorka je isticala da joj je najvažnije što knjiga nikada nije izgubila popularnost među samom decom, uprkos politici.

Preminula je u Zagrebu 11. novembra 2020. godine, u 97. godini života, ostavivši iza sebe neizbrisiv trag u odrastanju miliona ljudi.