ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1994
Autor: Domaći
Tip: Jednojezični
Vrsta: Onomastički rečnik
Jezik: Srpski

Autor - osoba Peić, Marko, 1913-2010
Bačlija, Grgo, 1939-2021
Naslov Imenoslov bačkih Bunjevaca / Marko Peić, Grgo Bačlija ; redaktor Dragoljub Petrović
Vrsta građe rečnik
Jezik srpski
Godina 1994
Izdavanje i proizvodnja Novi Sad : Matica srpska ; Subotica : Subotičke novine, 1994 (Subotica : Birografika)
Fizički opis 205 str. : ilustr. ; 25 cm
Drugi autori - osoba Petrović, Dragoljub (urednik) (autor dodatnog teksta)
Zbirka Leksikografska izdanja / Matica srpska, Odeljenje za književnost i jezik ; knj. 2. Onomastički rečnici ; knj. 1
(broširano)
Napomene Tiraž 1000
Prethodne napomene / D. Petrović: str. 7-8.
Bibliografija (28 jedinica).
Predmetne odrednice Imena, lična -- Bunjevci -- Bačka – Rečnici

PRETHODNE NAPOMENE
Imenoslov bačkih Bunjevaca jedan je od retkih priloga istraživanju srpskohrvatskih onomastičkih sistema u kojima se aktuelne prilike razmatraju i u dubljoj istorijskoj perspektivi. Na osnovu starih matičnih knjiga i opsežnih štampanih izvora autori su sabrali bogat spisak prezimena i imena kod bačkih Bunjevaca na prostoru koji je grubo omeđen linijom Sombor–Subotica–Baja. Njihova istraživanja obuhvatila su 76 bunjevačkih naselja u toj zoni i na osnovu njih može se pratiti istorijska sudbina i katoličkog i pravoslavnog življa u dodiru sa mađarskom kulturom i civilizacijom. Pokazuje se, naime, da u mnogima od naznačenih mesta danas nema Bunjevaca, ali su njihova prezimena često sačuvana kao elemenat mađarskog onomastičkog sistema, što znači da su tamo Bunjevci potpuno pomađareni.
Takva su prezimena u ovoj knjizi data u onom obliku u kome su se našla u pisanim izvorima, a današnji njihov lik, s oznakom akcenta, dat je samo za ona mesta u kojima prezime i danas postoji (u rečniku to je označeno polumasisnom skraćenicom mesta). Pri tom su u zagradama iza imena mesta naznačene i godine prvog i poslednjeg pomena nestalih prezimena, a za ona koja i danas postoje naznačena je samo godina prvog pomena. Time se, razume se – samo relativno, može pratiti proces nestajanja slovenskog življa u mađarskom okruženju, a daljim istraživanjima slika koja se ovde donosi moći će se upotpunjavati i u mnogim pojedinostima preciznije određivati. Posebno je, pri tom, zanimljivo ukazati na činjenicu da su mnoga današnja bunjevačka prezimena obična na mnogim delovima srpskohrvatskog etnojezičkog prostora, što može svedočiti i o poreklu mnogih bunjevačkih porodica i o mehanizmima uobličavanja bunjevačkog etničkog i govornog kompleksa. Stoga valja očekivati s posebnim interesovanjem rezultate sličnih istraživanja matičnih knjiga i drugih izvora koji se tiču pravoslavnog življa na tim prostorima.
Što se tiče ličnih imena, u poslednja dva veka bunjevačke prilike postale su prilično specifične: roditelji su na krštenju detetu davali narodno ime i po tom ga zvali u porodici, sveštenici su mu davali crkveno ime, prema svecu zaštitniku, a u državnim maticama upisivano je ime koje je propisivala stroga državna administracija. To je postalo praksa kada je, recimo, krajem prošlog veka propisano da se u matične knjige imena mogu unositi samo u skladu s mađarskim jezikom i pravopisom, što je dovelo do prevođenja bunjevačkih imena na mađarski, pa je tako Stȅpān postao István, Zora → Hajnalka, Ivan → János, Jelena → Ilona i sl. Kada su posle Prvog svetskog rata, međutim, takva imena „vraćana” na naš jezik, nije to učinjeno u skladu s bunjevačkom govornom praksom pa je István „postao” Stevan, Erzsébet → Jelisaveta, János → Jovan i sl.
U vrlo izrazite odlike bunjevačkog imenoslova spada i visoka frekvencija porodičnih i ličnih nadimaka, ali izgleda da je taj fenomen uočljiviji za Suboticu i njenu okolinu nego za druge oblasti nastanjene Bunjevcima. Po svemu sudeći, tragovi porodičnih nadimaka sačuvani su u čestim dvojnim prezimenima kod Bunjevaca, kao u primerima: Peić Bibić, Peić Čuvarak, Peić Sadžak, Peić Tukuljac, Vojnić Hajduk, Vojnić Kortmiš, Vojnić Rogić, Vojnić Tunić i sl., pri čemu je porodični nadimak ozvaničen unošenjem u službene dokumente i postao sastavni deo prezimena (up. o tome: Trifun Pavlović, Dvojna prezimena bačkih Bunjevaca – „Rukovet”, Subotica, br. 6/1990, str. 1698–1707). Posebna istraživanja pokazala bi da su neka od sekundarnih prezimena vrlo stara i na to ukazuju i Peićeve opservacije o pojedinima od njih. Tako je, recimo, kao poreski obveznik u Kaćmaru 1720. godine upisan Cvejo Išpanović (Czvejo Ispanovica), a sedam godina kasnije isto lice upisano je kao Cvijo Dizdar. Značaj te pojedinosti potvrđuje se i pamćenjem današnjih Išpanovića da su oni poreklom Išpanovići Dizdarevi i da im je Dizdar bio porodični nadimak.
Putevi nastajanja nadimaka kod Bunjevaca, po svemu sudeći, vrlo su složeni i promenljivi. Valja, naime, reći da se nadimci vezuju jedino za „mušku liniju” u porodičnom stablu i da žene praktično nemaju nadimaka, pri čemu se smatra sasvim normalnim da okolina nekog svog suseda i sugrađanina zna po imenu i nadimku a da mu prezime niko ne zna. Zbog toga je često teško razgraničiti porodične nadimke od ličnih, budući da grananjem porodica neki lični nadimci prerastaju u porodične dok stari nadimci ili iščezavaju sa smrću porodičnog starešine ili se vezuju za samo neki njen ogranak.
Istraživanja bunjevačkih onomastikona Marka Peića i Grge Bačlije iznose pred našu naučnu javnost blizu 4.700 prezimena, 1.656 porodičnih nadimaka, oko 480 ličnih imena i 830 ličnih nadimaka, pri čemu su mnogi od tih podataka propraćeni kraćim napomenama ili objašnjenjima o tome kako su nastajali.
Na početku knjige priloženi su spiskovi skraćenica i znakova, karta bunjevačkih naselja u Bačkoj s posebnim popisom svih mesta koja se pominju u obrađenom materijalu (njihov je broj, razume se, nejednak zbog toga što u mnogim mestima danas više nema Bunjevaca), pregled transkripcije pojedinih glasova prema pisanim izvorima i, na kraju, popis izvora i literature.
Ovim delom Marko Peić i Grgo Bačlija još jednom zadužuju i svoj bunjevački rod i nauku o srpskohrvatskim dijalektima. Ne vidim od toga bolje preporuke jednom ljudskom delu.
Novi Sad, 10. jul 1992.
D. Petrović

SADRŽAJ
D. Petrović, Prethodne napomene 7
Spisak bunjevačkih naselja 9
Karta bunjevačkih naselja u Bačkoj 11
Skraćenice i znakovi 12
Transkripcija u izvornim dokumentima 13
Izvori 14
Prezimena 17
Porodični nadimci 153
Lična imena 179
Lični nadimci 191

MG P50 (N)