Godina izdanja: 1982
ISBN: 71
Autor: Domaći
Vrsta: Frazeološki rečnik
Tip: Jednojezični
Jezik: Srpski

Autor: Josip Matešić
Izdavač: Školska knjiga, Zagreb
Godina: 1982
Obim: 808 str.

„Frazeološki rječnik hrvatskoga ili srpskog jezika” autora prof. dr. Josipa Matešića kapitalno je i pionirsko djelo jugoslavenske frazeologije, objavljeno 1982. godine u izdanju zagrebačke izdavačke kuće Školska knjiga.

Knjiga predstavlja prvi sustavni i cjeloviti rječnik koji je na jednom mjestu prikupio, dokumentirao i detaljno protumačio bogato frazeološko blago (frazeme, idiome i ustaljene izraze) tadašnjeg hrvatskosrpskog / srpskohrvatskog jezičnog prostora.

Rječnik je rezultat višegodišnjeg intenzivnog rada i suradnje vodećih lingvističkih institucija tog vremena:
- Međunarodna suradnja: Projekt je pokrenuo i vodio Slavenski institut Sveučilišta u Mannheimu (Njemačka) na čelu s profesorom Matešićem.
- Domaća podrška: U izradi su blisko sudjelovali Zavod za jezik Instituta za filologiju i folkloristiku u Zagrebu te Katedra za suvremeni hrvatski književni jezik Filozofskog fakulteta u Zagrebu.
- Izvori građe: Ekscerptivna građa prikupljana je iz golemoj korpusa književnih djela, publicistike, periodike, starijih rječnika (poput Akademijina rječnika) te živoga govora.

Rječnik je koncipiran tako da ponudi maksimalnu funkcionalnost kako domaćim izvornim govornicima i jezikoslovcima, tako i stranim slavistima i prevoditeljima.

1. Abecedni ustroj: Frazemi su razvrstani prema ključnim riječima (uglavnom imenicama, glagolima ili pridjevima koji nose glavno značenje frazema).
2. Semantička obrada: Svaki pojedini frazem ima detaljno i iscrpno protumačeno značenje. Umjesto suhoparnih definicija, autor često koristi opisna objašnjenja kako bi se dočarala točna nijansa i kontekst upotrebe.
3. Kontekstualne potvrde: Uz objašnjenja, rječnik donosi i autentične primjere (citate) iz literature ili govora koji zorno prikazuju kako se frazem ponaša u rečenici.



Prof. dr Josip Matešić bio je istaknuti hrvatski i evropski slavista, lingvista i leksikograf. Ostao je zapamćen kao utemeljivač takozvane „manhajmske škole” frazeologije i jedan od najznačajnijih stručnjaka za južnoslovenske jezike u Nemačkoj.

Rođen je 4. septembra 1927. godine u mestu Kaptol kraj Požege, u seljačkoj porodici. Klasičnu gimnaziju završio je u Zagrebu u teškim uslovima Drugog svetskog rata. Diplomirao je narodni jezik i književnost na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Profesori su mu bile legende domaće filologije poput Antuna Barca, Stjepana Ivšića i Mate Hrastea. Nastavio je usavršavanje i studije rusistike u Moskvi, a potom germanistike u Erlangenu (Nemačka), gde je 1959. godine i doktorirao. Zvanje docenta (habilitaciju) stekao je na Univerzitetu u Friburu u Švajcarskoj 1969. godine sa radom o naglascima u jeziku.

Iako je karijeru počeo na Akademiji za kazališnu umjetnost u Zagrebu, svoj puni naučni potencijal ostvario je u Nemačkoj. Ključni trenutak njegove karijere dešava se 1969. godine, kada postaje redovni profesor i direktor novoosnovanog Slavističkog seminara na Univerzitetu u Manhajmu. Na toj poziciji ostao je sve do penzionisanja 1996. godine. Pod njegovim vođstvom, Manhajm je postao vodeći centar za proučavanje frazeologije slovenskih jezika u zapadnoj Evropi.

Profesor Matešić objavio je preko 200 naučnih radova. Njegov rad obuhvata akcentologiju, dijalektologiju i istoriju književnosti, ali je najveći trag ostavio u dve oblasti:
- Revolucija u frazeologiji: Osim Frazeološkog rječnika iz 1982. godine o kome smo govorili, Matešić je 1988. objavio i kapitalni Hrvatsko-njemački frazeološki rječnik. Postavio je standarde kako se ustaljeni izrazi uopšte popisuju, klasifikuju i prevode sa jednog jezika na drugi.
- Inovativna leksikografija: Sastavio je prvi potpuno akcentovan odostražni (retrogradni) rječnik (Rückläufiges Wörterbuch des Serbokroatischen, 1965–1967). To je specifična vrsta rečnika gde su reči poređane abecedno, ali gledajući od njihovog kraja (poslednjeg slova) ka početku, što je od neprocenjive važnosti za lingviste koji proučavaju sufikse, morfologiju i tvorbu reči.

Kao profesor, važio je za izuzetno pristupačnog mentora koji je okupljao i pomagao mlade slaviste iz cele bivše Jugoslavije koji su dolazili na usavršavanje u Nemačku. Bio je gostujući profesor na univerzitetima u SAD, Kanadi i Australiji. Preminuo je u dubokoj starosti, u 93. godini života, 25. marta 2020. godine u mestu Hiršberg na Berštraseu u Nemačkoj.