Godina izdanja: 2004
ISBN: 86-83883-05-1
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Vizantološki institut SANU 2004 306 strana, 10 strana s fotografijama, 2 lista s fotograffijama

odlična očuvanost

Knjiga Srpski nomici predstavlja temeljnu naučnu studiju posvećenu jednom od najvažnijih, ali i najmanje poznatih pravnih spomenika srpskog srednjeg veka – nomicima, odnosno zbornicima kanonskog i građanskog prava koji su korišćeni u srpskoj srednjovekovnoj državi. Autor kroz detaljnu analizu osvetljava njihovo poreklo, strukturu, sadržaj i ulogu u pravnom i crkvenom životu srednjovekovne Srbije.

Predmet i cilj istraživanja

Osnovni cilj knjige je:

da identifikuje i sistematizuje srpske nomike,

da utvrdi njihov odnos prema vizantijskim pravnim zbornicima,

da pokaže kako su ovi tekstovi funkcionisali u praksi.

Bubalo nastoji da nomike ne posmatra kao puke prevode, već kao adaptirane i prilagođene pravne priručnike.

Šta su nomici

U knjizi se objašnjava pojam nomik (grč. nomikón):

zbornik zakona i pravnih pravila,

praktični priručnik za sudije i crkvene vlasti,

spoj kanonskog i svetovnog prava.

Nomici su bili namenjeni konkretnoj primeni, za razliku od velikih zakonskih kodeksa.

Poreklo i vizantijska tradicija

Autor pokazuje da srpski nomici proizilaze iz vizantijske pravne tradicije:

pre svega iz Nomokanona, Prohirona i Ekloge,

ali da su u srpskoj sredini pretrpeli značajne izmene.

Posebna pažnja posvećena je prevodilačkom i redaktorskom radu srpskih pisara i pravnika.

Tipovi i strukture srpskih nomika

Bubalo analizira:

različite redakcije nomika,

njihovu unutrašnju strukturu,

način grupisanja pravnih odredaba.

Pokazuje se da nomici nisu bili standardizovani, već su se menjali u skladu sa potrebama vremena i prostora.

Nomici u pravnoj praksi

Jedan od najvažnijih doprinosa knjige jeste analiza stvarne upotrebe nomika:

u crkvenim sudovima,

u rešavanju bračnih, naslednih i imovinskih sporova,

u regulisanju odnosa između svetovne i crkvene vlasti.

Nomici su služili kao osnova za svakodnevno pravo, a ne samo kao teorijski spisi.

Odnos prema Dušanovom zakoniku

Bubalo razmatra odnos nomika i Dušanovog zakonika:

nomici nisu zamenjeni donošenjem Zakonika,

nastavili su da se koriste kao dopuna i tumač.

Ovo ukazuje na kontinuitet pravne prakse u srednjovekovnoj Srbiji.

Rukopisi i tekstološka analiza

Knjiga se oslanja na detaljnu analizu sačuvanih rukopisa:

njihovo poreklo i datovanje,

varijante teksta,

jezičke i pravne osobenosti.

Ovaj deo ima veliku vrednost za paleografiju i filologiju.

Metodologija

Autor primenjuje:

istorijsko-pravnu analizu,

tekstološku i kodikološku metodologiju,

uporednu analizu sa vizantijskim izvorima.

Značaj knjige

Srpski nomici je ključno delo za razumevanje:

razvoja srpskog srednjovekovnog prava,

prijema vizantijske pravne tradicije,

odnosa prava, crkve i države.

Knjiga je nezamenljiva za istoričare prava, medieviste i vizantologe.

Zaključak

Bubalova studija pokazuje da su nomici bili živi pravni instrumenti, prilagođeni lokalnim uslovima i potrebama. Oni svedoče o visokom nivou pravne kulture u srednjovekovnoj Srbiji i o kreativnom preuzimanju vizantijskog nasleđa.