Godina izdanja: 1946
ISBN: 277
Jezik: Slovenački
Autor: Strani

Autor: Andrej Ždanov
Izdavač: Cankarjeva Založba V Ljubljani
Godina: 1946
Obim: 32 str.

Ždanovljev referat o časopisima Zvezda i Lenjingrad (izdat i kao posebna knjižica) bio je ključni dokument sovjetske kulturne politike iz avgusta 1946. godine. Ovaj govor Andreja Ždanova označio je početak brutalne ideološke čistke u kulturi i umetnosti, poznate kao ždanovizam.

Centralni komitet Komunističke partije SSSR-a doneo je 14. avgusta 1946. rezoluciju o časopisima Zvezda i Lenjingrad, optužujući ih za širenje nemoralnih i apolitičnih dela. Ždanov je surovo napao dvoje velikih ruskih pisaca. Satiričara Mihaila Zoščenka nazvao je `huliganom` i `malo građaninom`, dok je pesnikinju Anu Ahmatovu proglasio `bludnicom i monahinjom` čija je poezija daleka od naroda. Časopis Lenjingrad je trajno ugašen, dok je Zvezda pretrpela potpunu promenu uredništva i prelazak pod strogu kontrolu cenzure. Referat je oštro osudio svako divljenje zapadnoj kulturi i proglasio je `trulom` i `dekadentnom`.

Ovaj referat je postao zvanični udžbenik za socijalistički realizam, gde je umetnost morala služiti isključivo partijskim i državnim ciljevima. Zoščenko i Ahmatova su izbačeni iz Saveza pisaca, što im je oduzelo pravo na rad, objavljivanje i kupovinu hrane preko kupona. Tekst govora je masovno štampan u milionima primeraka širom Istočnog bloka (uključujući i Jugoslaviju pre 1948. godine) kao obavezno štivo za sve kulturne radnike.


Andrej Aleksandrovič Ždanov (1896–1948) bio je jedan od najmoćnijih sovjetskih političara, ključni Staljinov saradnik i glavni ideolog Komunističke partije SSSR-a za pitanja kulture, umetnosti i filozofije nakon Drugog svetskog rata. Po njemu je čitav period surove ideološke kontrole nad umetnicima dobio naziv ždanovizam (ili ždanovština).

Rođen je u porodici školskog inspektora. Partiji boljševika se priključio veoma rano, 1915. godine. Tokom Velikog terora 1930-ih bio je potpuno lojalan Staljinu. Nakon ubistva Sergeja Kirova 1934. godine, Ždanov je postavljen za šefa partije u Lenjingradu (Sankt Peterburgu), gde je rukovodio masovnim hapšenjima. Tokom Drugog svetskog rata predvodio je odbranu grada tokom strašne, skoro trogodišnje Opsade Lenjingrada.

Godine 1946. Staljin ga postavlja na čelo partijske uprave za ideologiju i propagandu. Njegov zadatak bio je da ukine svaku slobodu mišljenja koja se pojavila tokom rata. Ždanov je definisao socijalistički realizam kao jedini ispravan pravac. Umetnost je morala biti optimistična, proslavljati radničku klasu i biti lako razumljiva običnom čoveku. Svako divljenje zapadnoj muzici, književnosti ili nauci proglašavao je izdajom i `puzanjem pred trulim Zapadom`.

Ždanov je 1947. godine bio glavni organizator osnivanja Informbiroa (Kominforma), tela koje je okupljalo komunističke partije Evrope. Upravo je Ždanov, zajedno sa Georgijem Malenkovim, bio autor prvih oštrih pisama upućenih Komunističkoj partiji Jugoslavije koja su 1948. godine dovela do istorijskog raskida između Tita i Staljina. Umro je iznenada u avgustu 1948. godine u sanatorijumu, zvanično od infarkta. Njegova smrt je kasnije iskorišćena za montiranu `Zaveru lekara`, optužbu da su jevrejski lekari namerno ubijali sovjetske lidere.

Nakon njegove smrti, grad Mariupolj u Ukrajini nosio je ime Ždanov sve do 1989. godine, kada je u vreme Gorbačovljeve Perestrojke njegovo ime zvanično uklonjeno iz javnog prostora zbog zločina tokom Staljinovog režima.