Godina izdanja: 2010
ISBN: 978-86-86563-73-6
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Filozofski fakultet 2010 265 strana

odlična očuvanost

Knjiga „Udžbenici i nacionalno vaspitanje u Srbiji (1878–1918)” autorke Aleksandre V. Ilić je naučna studija koja analizira kako su školski udžbenici u Srbiji krajem 19. i početkom 20. veka korišćeni kao sredstvo formiranja nacionalnog identiteta i vaspitanja učenika.

Osnovni fokus rada je odnos između države, obrazovanja i ideje nacije, odnosno način na koji školski sistem učestvuje u oblikovanju „nacionalno poželjnog“ građanina.

Strukturalni pregled

1. Istorijski i politički okvir (1878–1918)

Period počinje Berlinkim kongresom (1878), kada Srbija stiče međunarodno priznanje;
završava se 1918. godinom, stvaranjem Kraljevine SHS;
to je vreme intenzivne državne izgradnje i nacionalne konsolidacije.

Obrazovanje postaje ključni instrument državne politike.

2. Pojam nacije i nacionalnog vaspitanja

Autorka analizira:

kako se definiše „nacija“ u obrazovnom diskursu;
šta znači „nacionalno vaspitanje“ u školama;
kako se kolektivni identitet konstruiše kroz školstvo.

Nacija se ne posmatra kao prirodna datost, već kao pedagoški i politički oblikovana kategorija.

3. Uloga udžbenika

Centralni deo studije bavi se udžbenicima kao medijima ideologije:

istorijski udžbenici oblikuju sliku prošlosti;
jezički udžbenici standardizuju nacionalni jezik;
čitanke i moralne pouke oblikuju vrednosti učenika.

Udžbenik nije neutralan – on aktivno učestvuje u stvaranju nacionalne svesti.

4. Analiza sadržaja udžbenika

Knjiga pokazuje kako se kroz gradivo prenose:

nacionalni mitovi i istorijske interpretacije;
predstave o „nama“ i „drugima“;
ideali građanstva, lojalnosti i državnosti;
moralne i patriotske poruke.

5. Škola kao instrument države

škola se posmatra kao produžena ruka državne politike;
nastavnici i udžbenici imaju ulogu „vaspitača nacije“;
obrazovanje služi izgradnji lojalnih građana.

Ključna teza: obrazovanje je deo procesa izgradnje moderne nacionalne države.

6. Promene kroz vreme (1878–1918)

Autorka prati razvoj kroz više faza:

period konsolidacije države;
jačanje nacionalne ideologije;
ratni period i pojačana mobilizacija identiteta.

Glavne teme

nacionalno vaspitanje;
istorija obrazovanja u Srbiji;
udžbenici kao ideološki instrument;
izgradnja nacionalnog identiteta;
odnos škole i države;
kultura sećanja i istorijski narativi.

Ključne ideje

1. Udžbenik kao ideološki medij

Školski materijal oblikuje političku i kulturnu svest učenika.

2. Obrazovanje kao državna strategija

Škola učestvuje u izgradnji nacionalne lojalnosti.

3. Nacija kao istorijski konstrukt

Nacionalni identitet se aktivno proizvodi kroz obrazovni sistem.

Karakteristike dela

naučna monografija (istorija obrazovanja / pedagogija);
interdisciplinarni pristup (istorija, pedagogija, sociologija);
analiza udžbenika kao izvora;
fokus na ideološku funkciju obrazovanja;
strogo akademski stil.

Zaključak

Aleksandra V. Ilić pokazuje da su udžbenici u Srbiji u periodu 1878–1918. imali važnu ulogu ne samo u prenošenju znanja, već i u oblikovanju nacionalne svesti i političkog identiteta. Škola i udžbenici se time prikazuju kao ključni mehanizmi u procesu izgradnje moderne srpske države i njenog društvenog jedinstva.