Godina izdanja: 1988
ISBN: 4
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor: Pavle Šosberger
Izdavač: Književna zajednica Novog Sada
Godina: 1988
Obim: 202 str.

„Novosadski Jevreji: iz istorije jevrejske zajednice u Novom Sadu“ je istorijska monografija koju je napisao Pavle Šosberger, dugogodišnji predsednik i hroničar Jevrejske opštine Novi Sad. Knjiga detaljno prati život, kulturu i stradanje jevrejske zajednice u Novom Sadu od kraja 17. veka do savremenog doba.

Autor kroz arhivsku građu, fotografije i svedočanstva prikazuje ključne periode u razvoju zajednice:
• Naseljavanje i razvoj (od 1693. godine). Prati dolazak prvih jevrejskih porodica na prostor tadašnjeg Petrovaradinskog šanca i njihovo uključivanje u privredni i društveni život grada.
• Društveni, verski i kulturni život. Opisuje osnivanje Jevrejske opštine, izgradnju novosadske sinagoge, rad dobrotvornih društava, škola i značajnih pojedinaca koji su obeležili istoriju Novog Sada.
• Period okupacije i Holokausta (1941–1944). Posebno poglavlje posvećeno je progonima tokom Drugog svetskog rata, Novosadskoj raciji u januaru 1942. godine, internacijama i masovnim deportacijama u logore smrti.
• Posleratna obnova. Govori o malobrojnim preživelima koji su se vratili u grad i obnovili rad Jevrejske opštine.




Pavle Šosberger (1920–2012) bio je najznačajniji hroničar istorije Jevreja u Novom Sadu i Vojvodini, istaknuti društveni radnik i dugogodišnji predsednik Jevrejske opštine Novi Sad. Preživeo je Holokaust i čitav svoj posleratni život posvetio očuvanju sećanja na stradale sunarodnike i bogatu kulturnu baštinu jevrejske zajednice.

Rođen je 1920. godine u Budimpešti, u uglednoj novosadskoj porodici koja je dala niz lekara i javnih radnika. Njegova majka Paula Šosberger bila je poznati pedagog i osnivač Jevrejskog zabavišta u Novom Sadu.

Tokom okupacije u Drugom svetskom ratu, njegova majka i veliki deo porodice ubijeni su u Novosadskoj raciji u januaru 1942. godine. Sam Pavle je preživeo internaciju i logor u Berlinu, nakon čega se vratio u Novi Sad.

Počev od šezdesetih godina 20. veka, obavljao je funkciju predsednika Jevrejske opštine Novi Sad u tri mandata. Njegov rad obeležile su dve ključne inicijative za grad:
• Komemoracija Novosadske racije. Učestvovao je u dogovorima sa gradskim i pokrajinskim vlastima zahvaljujući kojima je 1967. godine po prvi put zvanično održano obeležavanje godišnjice Racije.
• Očuvanje novosadske Sinagoge. Tokom njegovog mandata postignut je sporazum sa Gradom Novim Sadom da se zgrada Sinagoge, zbog malobrojnosti preživele zajednice, koristi kao koncertna dvorana za ozbiljnu muziku, čime je ovo zdanje sačuvano i obnovljeno.

Šosberger je decenijama prikupljao arhivsku građu, stare fotografije i svedočanstva, te je napisao jedanaest knjiga. Osim kapitalne monografije „Novosadski Jevreji“, izdvajaju se i sledeća dela dostupna u katalogu izdavača Prometej:
• Sinagoge u Vojvodini (1998). Spomenica koja dokumentuje arhitekturu i sudbinu nekadašnjih sinagoga širom Vojvodine.
• Jevreji u Vojvodini (1998). Kratak pregled istorije jevrejskih zajednica u pokrajini.
• Osnovni pojmovi jevrejskih običaja i religije (2000). Priručnik koji čitaocima približava tradiciju i praznike.
• Naši sugrađani Jevreji. Biografski leksikon sa 240 odrednica o znamenitim Jevrejima koji su zadužili Novi Sad.

Pored knjiga, bio je saradnik u izradi Enciklopedije Novog Sada i stručni konsultant na brojnim dokumentarnim filmovima i televizijskim emisijama.

Za izuzetan doprinos dokumentovanju žrtava Holokausta i izradu Imenika žrtava Jevreja u Vojvodini, memorijalni centar Jad Vašem u Jerusalimu odlikovao ga je Zlatnom menorom 1990. godine. Za svoj rad na očuvanju istorije grada dobio je i Novembarsku povelju Grada Novog Sada 2001. godine.

Preminuo je u Novom Sadu 27. marta 2012. godine. U znak zahvalnosti za njegov celokupan rad, odlukom Grada Novog Sada iz 2015. godine, prolaz koji se nalazi neposredno uz Sinagogu i Baletsku školu nosi ime Prolaz Pavla Šosbergera.