ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1998
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Autor: Deže Kostolanji / Dezső Kosztolányi
Izdavač: Radio B92, Beograd
Godina: 1998
Obim: 183 str.

„Ševa“ (mađ. Pacsirta) je kultni roman mađarskog književnika Dežea Kostolanjija, objavljen 1924. godine. Smatra se jednim od najboljih dela mađarske i evropske psihološke književnosti 20. veka. Radnja romana je smeštena u fiktivni provincijski gradić Šarszeg na pragu 20. veka, koji je zapravo autorova književna vizija njegove rodne Subotice.

Kroz satiru, crni humor i izuzetnu psihološku analizu, Kostolanji prikazuje tragičnu istinu sakrivenu iza fasade porodične ljubavi.



Deže Kostolanji (mađ. Dezső Kosztolányi) bio je jedan od najznačajnijih mađarskih pisaca, pesnika, novinara i prevodilaca s početka 20. veka, čije je stvaralaštvo ostavilo dubok trag u evropskoj modernoj književnosti. Pripadao je prvoj generaciji okupljenoj oko čuvenog mađarskog književnog časopisa Nyugat (Zapad), koji je uneo revoluciju i zapadnoevropski modernizam u mađarsku kulturu.

Kostolanji je rođen 1885. godine u Subotici, u tadašnjoj Austrougarskoj. Njegov otac je bio direktor subotičke gimnazije, ustanove iz koje je mladi Deže bio izbačen zbog sukoba sa jednim profesorom (kasnije je maturu položio privatno u Segedinu).
Iako je veći deo života proveo u Budimpešti, Subotica je ostala njegova najveća muza i trajna inspiracija. U svojim delima ju je ovekovečio pod fiktivnim imenom Šarszeg (blatno blato/mesto) – prožetom melanholijom, provincijskom učmalošću, ali i neizmernom nostalgijom. Danas u Subotici Gimnazija nosi njegovo ime, a u gradu se nalazi i njegov prepoznatljiv spomenik.

Kostolanji se smatra jednim od pionira psihološkog romana u ovom delu Evrope. Bio je duboko zainteresovan za psihoanalizu (bio je blizak prijatelj sa Šandorom Ferencijem, jednim od najvažnijih frojdovih učenika).
Umesto epskih istorijskih tema, Kostolanjija su zanimale ljudske tajne, ono što se krije iza malograđanskih fasada, potisnute želje, strahovi i sram. Njegov stil odlikuje neverovatna jezička preciznost, elegancija, blaga ironija i duboka empatija prema ljudskim slabostima.

Pored romana Ševa (1924), tri dela se posebno izdvajaju u njegovom opusu:
• Krvavi pesnik: Neron (1922): Istorijski psihološki roman o rimskom caru Neronu koji se bavi prirodom tiranije i umetničke sujete. Zanimljivo je da je predgovor za nemačko izdanje ovog romana napisao lično Tomas Man, izuzetno hvaleći Kostolanjijev talenat.
• Zlatni zmaj (1925): Još jedan roman smešten u Šarszeg (Suboticu), koji prati tragičnu sudbinu strogog, ali pravednog profesora u provincijskoj gimnaziji.
• Ana Edeš (1926): Genijalna psihološka studija o mladoj sluškinji koja trpi tiho zlostavljanje i ponižavanje od strane svojih građanskih poslodavaca, što na kraju vodi do neočekivane i stravične kulminacije.

Kostolanji je bio čovek neverovatne erudicije. Govorio je i prevodio sa velikog broja jezika (engleski, francuski, nemački, italijanski, španski). Njegova knjiga prevoda Moderni pesnici (1913) ključno je uticala na mađarsku kulturu jer je domaćoj publici predstavila najsavremenije tokove svetske poezije tog vremena. Takođe, odlično je razumeo i pratio slovenske jezike.

Kao kosmopolita i autor priznat širom Evrope, Kostolanji je 1930. godine izabran za prvog predsednika mađarskog PEN kluba, čime je postao zvanični ambasador mađarske književnosti u svetu.

Nažalost, njegov život je prekinut relativno rano. Preminuo je 1936. godine u Budimpešti u 51. godini od raka grla. Iza sebe je ostavio bogat opus koji se i danas čita sa podjednakim uzbuđenjem zbog svoje bezvremenske psihološke tačnosti.