Godina izdanja: 1979
ISBN: 402
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor: Predrag Vranicki
Izdavač: Sveučilišna naklada Liber, Zagreb
Godina: 1979
Obim: 342 str.

Sadržaj knjige je prikazan na fotografiji.

Knjiga „Marksizam i socijalizam“ istaknutog jugoslovenskog i hrvatskog filozofa Predraga Vranickog objavljena je 1979. godine u izdanju Sveučilišne naklade Liber (SNL) iz Zagreba. Ovo delo predstavlja kritičku studiju i analizu devijacija u marksističkoj teoriji i društvenoj praksi, sa posebnim fokusom na epohu staljinizma.

Vranicki u ovom delu analizira socijalizam kao istorijski proces oslobađanja čoveka, onako kako su ga izvorno zamislili Karl Marks i Fridrih Engels, a zatim podvrgava oštroj kritici staljinističku dogmu i birokratizaciju. Knjiga je podeljena na sledeća ključna poglavlja:
1. Suštinska geneza socijalizma – razmatranje izvornih marksističkih postulata o slobodi i društvenim odnosima.
2. Napuštanje principa i početak stvaranja mita – analiza ranih skretanja od demokratskih i humanističkih principa unutar radničkog pokreta.
3. Staljinizam – detaljna filozofska i sociološka demontaža staljinističkog sistema, politizacije i otuđenja (alijenacije) radničke klase.
4. Socijalizam – diskusija o alternativnim i autentičnim putevima socijalističkog razvoja, uključujući i koncept samoupravljanja koji je autor zastupao.
5. Suvremeni razvijeni i nerazvijeni svet – refleksija na tadašnje globalne društveno-političke okolnosti.

Knjiga predstavlja važno svedočanstvo nedogmatske, kritičke marksističke misli u bivšoj Jugoslaviji i nadovezuje se na njegovo kapitalno delo „Historija marksizma“.



Predrag Vranicki (1922–2002) bio je jedan od najznačajnijih jugoslovenskih i hrvatskih filozofa 20. veka, akademik i vodeći svetski marksolog. Njegov rad obeležio je radikalan otklon od sovjetskog dogmatskog marksizma (staljinizma) i promovisanje humanističke, stvaralačke komunističke misli.

Rođen je u Benkovcu 1922. godine. Prvobitno je upisao studije medicine, ali ih prekida tokom Drugog svetskog rata kada se aktivno priključuje antifašističkom pokretu i partizanima. Nakon rata se okreće filozofiji. Diplomirao je na Filozofskom fakultetu u Zagrebu (1947), a doktorirao na Univerzitetu u Beogradu (1951). Od 1962. godine bio je redovni profesor teorijske filozofije u Zagrebu.

Vranicki je uživao ogroman ugled u akademskoj zajednici. Bio je dekan Filozofskog fakulteta (1964–1966), a potom i rektor Sveučilišta u Zagrebu od 1972. do 1976. godine. Od 1979. izabran je za redovnog člana Jugoslovenske akademije znanosti i umjetnosti (JAZU, danas HAZU).

Vranicki je bio jedan od osnivača i stubova čuvene škole Praxis (uz Gaju Petrovića, Milana Kangrgu, Rudija Supeka i dr.). Ova grupa intelektualaca pokrenula je 1964. godine časopis Praxis, koji je postao planetarno poznat po oštroj, nedogmatskoj kritici kako zapadnog kapitalizma, tako i istočnog birokratskog socijalizma.

Takođe je bio u upravnom odboru Korčulanske ljetne škole, jedinstvenog mesta gde su se svakog avgusta sastajali najrelevantniji filozofi Istoka i Zapada (poput Herberta Markuzea, Jirgena Habermasa, Eriha Froma i Anrija Lefevra) kako bi slobodno diskutovali o problemima savremenog sveta. Zbog svojih otvorenih kritičkih stavova prema devijacijama u režimu, praxisovci su često bili pod prismotrom i na udaru zvaničnih partijskih krugova.

Njegova filozofija bila je duboko humanistička. Vranicki je smatrao da čovek nije pasivni objekat istorije, već njeno univerzalno stvaralačko biće (biće prakse). Oštro je napadao staljinizam jer je u njemu video sistem koji otuđuje radnika i pretvara ga u zupčanik državnog aparata. Bio je teoretski pristalica jugoslovenskog samoupravnog socijalizma, ali pod uslovom da se on stalno razvija u pravcu veće demokratizacije i slobode pojedinca.

Predrag Vranicki je verovatno najprevođeniji hrvatski i jugoslovenski filozof na svetskom nivou. Njegov opus je ogroman, a izdvajaju se:
1. „Historija marksizma“ (prvo izdanje 1961) – Njegovo kapitalno delo, monumentalna studija prevedena na gotovo sve svetske jezike. Bila je to prva celovita i kritička istorija marksističke misli u svetu koja nije pisana pod diktatom Moskve.
2. „Čovjek i historija“ (1966) – Filozofska studija o istorijskom razvoju i ulozi ljudske slobode.
3. „Marksizam i socijalizam“ (1979) – Knjiga o kojoj smo prethodno govorili.
4. „Filozofija historije“ (1988) – Sinteza njegovih pogleda na istorijske procese i smisao ljudskog postojanja.

Kao ubeđeni Jugosloven i kosmopolita, Vranicki je raspad Jugoslavije 1990-ih i erupciju nacionalističkih ratova doživeo kao veliku ličnu i intelektualnu tragediju. U tim godinama bio je marginalizovan u novim političkim krugovima u Hrvatskoj. Ipak, nastavio je da piše i sarađuje sa kolegama širom bivše Jugoslavije, prvenstveno objavljujući radove u Beogradu u listovima poput NIN-a i Politike. Preminuo je u Zagrebu 2002. godine.