Godina izdanja: 1998
ISBN: 275
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor: Kiril Mihajlović
Pogovor: Pavle Stanojević
Prevod/priredba: Mladomir A. Todorović
Izdavač: Arhiv Vojvodine, Novi Sad
Godina: 1998
Obim: 92 str.

Sadržaj knjige je prikazan na fotografiji.

„Kratak opis svete i najslavnije carske lavre Hilandara“ je istorijska knjiga autora Kirila Mihajlovića, objavljena 1814. godine, koja predstavlja prvi štampani monografski opis manastira Hilandara u srpskoj kulturi.

Knjiga je nastala nastojanjem i staranjem prepodobnog proigumana hilandarskog, Kirila Mihajlovića, a njeno štampanje je omogućio donator i arhimandrit studenički i fenečki Melentije Nikšić.

Knjiga sadrži 92 strane (sa tekstom na crkvenoslovenskom i srpskom jeziku), ilustracije, rečnik manje poznatih reči oraz opsežan pogovor.

Delo predstavlja pionirski korak u srpskoj istoriografiji i putopisnoj književnosti, jer je pružio prvi celovit, monografski uvid u život, istoriju i dragocenosti srpske carske lavre na Svetoj Gori.

Knjiga iz 1998. godine sadrži uporedni tekst na crkvenoslovenskom (stroslovenskom) i modernom srpskom jeziku (u prevodu Mladomira A. Todorovića), uz detaljan pogovor koji je napisao Pavle Stanojević. Takođe sadrži rečnik manje poznatih reči i prateće ilustracije.

Publikacija je izdata sa ciljem da se poveže savremenost sa bogatim nasleđem i obeleži osam vekova od osnivanja Hilandara, svedočeći o tome kako su se istorijska svest i svedočanstva o manastiru prenosili u 19. veku.



Kiril Mihajlović je bio ugledni jeromonah i nosio je titulu proigumana (bivšeg igumana ili zamenika igumana, odnosno člana manastirske uprave) svetogorske carske lavre Hilandara. Titula proigumana u to vreme je označavala čoveka sa velikim duhovnim i administrativnim iskustvom, koji je uživao ogromno poverenje bratstva i bio zadužen za važne manastirske poslove.

S obzirom na to da je knjiga štampana u Budimu (tadašnjem kulturnom centru Srba u Austrijskom carstvu), izvesno je da je Kiril Mihajlović boravio van Svete Gore u takozvanoj taksidijskoj misiji. Taksidioti su bili učeni monasi slati u srpske krajeve severno od Save i Dunava radi prikupljanja materijalne pomoći za opstanak Hilandara pod osmanskom vlašću, ali i radi održavanja živih duhovnih i prosvetnih veza sa narodom..

Kiril nije bio klasičan puki hroničar. Njegov rad na sastavljanju ove prve monografije bio je motivisan željom da srpskoj pismenoj javnosti na početku 19. veka – u vreme kada se u Srbiji budio nacionalni svest i podizao Drugi srpski ustanak – približi istorijsku veličinu i sakralne dragocenosti Hilandara. Knjigu je napisao na crkvenoslovenskom jeziku kako bi bila razumljiva duhovnicima i obrazovanijim građanima tog doba.

Za uspeh Kirilovog poduhvata ključna je bila njegova saradnja sa arhimandritom Melentijem Nikšićem (kasnijim timočkim episkopom i harizmatičnim vođom ustaničkog doba), koji je prepoznao značaj ovog rukopisa i obezbedio novac za njegovo štampanje. To svedoči da je Kiril Mihajlović bio duboko povezan sa vodećim i najprogresivnijim krugovima tadašnje Srpske pravoslavne crkve koji su radili na kulturnoj obnovi naroda.