Godina izdanja: 1975
ISBN: 73
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor: Šandor Mesaroš
Pun naslov: Radnički pokret u Bačkoj : od formiranja Socijaldemokratske partije Ugarske do kraja Prvog svetskog rata : (1890-1918)
Izdavač: Institut za izučavanje istorije Vojvodine, Novi Sad
Godina: 1975
Obim: 343 str.

Knjiga sadrži po koji trag olovke, no big deal.

Knjiga se detaljno bavi genezom, organizacijom i delovanjem radničke klase i socijalističkih strujanja na prostoru Bačke (tada u sastavu Austrougarske). Fokus je stavljen na period od 1890. godine, kada je osnovana Socijaldemokratska partija Ugarske, pa sve do burnih istorijskih previranja, štrajkova i antiratnih protesta koji su obeležili završetak Prvog svetskog rata 1918. godine. Autor analizira socijalni položaj radnika, multietnički kontekst pokreta (zajedničko delovanje srpskih, mađarskih, nemačkih i drugih radnika) i uticaj partijske politike iz Budimpešte na lokalne organizacije u Subotici, Novom Sadu, Somboru i drugim mestima u Bačkoj.



Dr Šandor Mesaroš (Mészáros Sándor) bio je ugledni jugoslovenski i vojvođanski istoričar mađarskog porekla, dugogodišnji naučni radnik i jedan od najznačajnijih istraživača društvene i političke istorije Vojvodine 19. i 20. veka.

Njegov rad bio je primarno vezan za Institut za istoriju u Novom Sadu i Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, gde je proveo najveći deo svoje naučne karijere.

U periodu SFR Jugoslavije, a naročito tokom 1970-ih i 1980-ih godina, dr Mesaroš je bio jedan od ključnih autora koji su se bavili genezom socijalističkih ideja, sindikalnih borbi i formiranja radničkih partija na tlu današnje Vojvodine. Njegovo delo iz 1975. o Bačkoj utrlo je put kapitalnoj monografiji iz 1984. godine: „Radnički pokret u Vojvodini do kraja Prvog svetskog rata“, koju je napisao u koautorstvu sa dr Kalmanom Čehakom, a koja je objavljena u okviru edicije Istorija Saveza komunista Vojvodine.

Ipak, najveći i najtrajniji doprinos regionalnoj istoriografiji Šandor Mesaroš je dao kroz detaljno, arhivski potkrepljeno istraživanje položaja mađarske nacionalne manjine u Kraljevini SHS / Kraljevini Jugoslaviji između dva svetska rata. Njegove knjige na ovu temu i danas se smatraju nezaobilaznom, fundamentalnom literaturom za svakoga ko proučava međuratnu Vojvodinu.

Njegova ključna trilogija (ili hronološki niz monografija) obuhvata:
• „Položaj Mađara u Vojvodini 1918–1929“ (objavljeno 1981. godine na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu).
• „Mađari u Vojvodini 1929–1941“ (objavljeno 1989. u izdanju Instituta za istoriju).
• „Holttá nyilvánítva“ (Proglašeni mrtvima) (objavljeno 1995. u Novom Sadu), knjiga napisana na mađarskom jeziku koja se dublje bavi sudbinama i demografskim gubicima mađarskog stanovništva krajem i nakon Drugog svetskog rata (period 1944–1945)

Kolege i kasniji istraživači cenili su Mesaroša zbog njegove izuzetne akribije – pedantnog rada u arhivima (kako u Novom Sadu i Subotici, tako i u Budimpešti). Iako je stvarao u periodu kada je istoriografija bila pod snažnim uticajem marksističke ideologije, njegova dela o nacionalnim manjinama odlikuju se objektivnošću, analizom ekonomskih i pravnih pritisaka kroz koje je manjinsko stanovništvo prolazilo u agrarnoj reformi, kao i analizom političkog organizovanja vojvođanskih Mađara kroz stranke poput Partije trudbenog naroda ili Mađarske stranke (Magyar Párt).

Zahvaljujući tome što je pisao i na srpskohrvatskom i na mađarskom jeziku, dr Šandor Mesaroš je uspešno premošćivao dve istoriografije i približavao lokalne izvore širem krugu jugoslovenskih, ali i evropskih istraživača.