Godina izdanja: 1984
ISBN: 78
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor: Nikola Milošević
Izdavač: Prosveta, Beograd
Edicija: Biblioteka XX vek
Godina: 1984
Obim: 372 str.

Sadržaj knjige je prikazan na fotografiji, kao i u opisu.

„Ideologija, psihologija i stvaralaštvo“ je jedna od najznačajnijih teorijskih knjiga srpskog akademika, filozofa i teoretičara književnosti Nikole Miloševića, originalno objavljena 1972. godine u čuvenoj ediciji Biblioteka XX vek. Ova knjiga predstavlja duboku studiju o tome kako se lična psihologija autora i vladajuće političke ideologije prepliću i utiču na umetničko stvaranje.

Milošević u ovom delu analizira kako svesni i nesvesni motivi umetnika oblikuju književne svetove i da li je uopšte moguće stvoriti „čisto“ umetničko delo bez uticaja ideoloških uverenja.

Knjiga je podeljena na celine koje kroz konkretne primere iz svetske i domaće književnosti osvetljavaju tri ključna pojma iz naslova:
- Ideologija: Autor istražuje kako društvene dogme, politički sistemi i opšta uverenja epohe ulaze u strukturu književnog teksta.
- Psihologija: Milošević koristi psihološki pristup (neretko inspirisan psihoanalizom i dubinskom psihologijom) kako bi dešifrovao skrivene motive autora.
- Stvaralaštvo: Na kraju, knjiga ispituje sam čin umetničkog stvaranja.

Nikola Milošević je bio poznat po svom jasnom, oštrom i polemičkom stilu izražavanja. U vreme kada je knjiga izašla (period socijalističke Jugoslavije), otvoreno pisanje o odnosu ideologije i umetnosti nosilo je veliku težinu. Delo je postavilo temelje za modernu srpsku teoriju književnosti i takozvanu psihologiju znanja, oblast kojoj će se profesor Milošević posvetiti i u svojim kasnijim radovima.


Akademik Nikola Milošević (1929–2007) bio je jedan od najvažnijih srpskih filozofa, teoretičara književnosti, pisaca i javnih intelektualaca druge polovine 20. veka. Važio je za čoveka neverovatne erudicije, oštrog uma i beskompromisnog morala. Među studentima i kolegama ostao je upamćen kao profesor sa harizmom čija su predavanja na Filološkom fakultetu u Beogradu uvek privlačila prepune slušaonice.

Akademska karijera i filozofija
Nikola Milošević je rođen u Sarajevu, ali je ceo svoj radni vek proveo u Beogradu, gde je diplomirao, magistrirao i doktorirao na grupi za filozofiju. Od 1969. godine bio je redovni profesor Teorije književnosti na Filološkom fakultetu. Kasnije je izabran za redovnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU). Sebe je smatrao filozofom, a svoju filozofsku poziciju nazivao je „filozofijom diferencije“. Verovao je da je ljudska priroda duboko protivurečna, a svet previše složen da bi se ugurao u samo jedan kruti sistem (poput marksizma). Bio je poznat po tome što je odbio da primi prestižne nagrade, poput Oktobarske nagrade i Nagrade „Isidora Sekulić“, iz principijelnih razloga.

Književni i teorijski rad
Njegov pristup književnosti bio je jedinstven jer je povezivao psihologiju, filozofiju i teoriju teksta. Najviše se bavio psihološkim mehanizmima racionalizacije – načinom na koji ljudi (i likovi u knjigama) pronalaze logična opravdanja za svoje iracionalne postupke. Pored knjige „Ideologija, psihologija i stvaralaštvo“, napisao je kapitalna dela kao što su Antropološki eseji, Roman Miloša Crnjanskog, Negativan junak, Andrić i Krleža kao antipodi i Dostojevski kao mislilac. Dugo godina je bio na čelu Zadužbine „Miloš Crnjanski“, brinući o zaostavštini jednog od najvećih srpskih pisaca.

Politički angažman i moralni stav
Milošević nije bio kabinetski naučnik; bio je veoma aktivan u javnom životu. Godine 1990. bio je jedan od obnovitelja i osnivača Demokratske stranke, a kasnije je osnovao i vodio Srpsku liberalnu stranku. Iako je bio narodni poslanik u Skupštini Srbije, ostao je zapamćen po tome što je odbijao sve privilegije, upravne odbore i ambasadorska mesta. Kritikovao je i stari komunistički režim i novu vlast nakon 2000. godine kada god bi uočio nepravdu ili manjak demokratije.

U znak sećanja na njegov rad, Radio Beograd 2 svake godine dodeljuje prestižnu Nagradu „Nikola Milošević“ za najbolju knjigu u oblasti filozofije, estetike i teorije književnosti, čime se i danas čuva uspomena na njegov kritički duh.

SADRŽAJ
I STVARALAŠTVO I KOHERENCIJA 9
II GNOSEOLOŠKA FUNKCIJA KNJIŽEVNOSTI 51
Rolan Bart između egzistencijalizma i formalizma 51
Načelo imanencije i načelo organskog jedinstva 75
»Proizvoljnost« jezičkog znaka 122
III KNJIŽEVNA PROZA I PROBLEM NJENE KOHERENCIJE 155
Zločin i kazna 156
Braća Karamazovi 210
Stranac 267
IV PROBLEM VREDNOSTI 319