Godina izdanja: 1964
ISBN: 434
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Uredio: Zoran Mišić :)
Izdavač: Nolit, Beograd
Edicija: Biblioteka „Orfej“
Godina: 1964
Obim: 377 str.

„Hiljadu i jedna noć“ je monumentalna zbirka bliskoistočnih narodnih priča, parabola i legendi koja vuče korijene iz drevne perzijske, indijske, arapske i egipatske usmene predaje. Okvirna priča prati mudru Šeherezadu koja svake noći caru Šahrijaru priča uzbudljivu i nedovršenu priču kako bi odgodila svoju smrtnu kaznu. Kroz taj okvir utkani su planetarno popularni klasici poput priča o Aladinu, Ali Babi i Sinbadu Pomorcu.

Knjiga „Hiljadu i jedna noć“ predstavlja kultno antikvarno izdanje ove čuvene zbirke priča.

Prevodilac ovog izdanja je legendarni srpski književnik i prevodilac Stanislav Vinaver, a urednik poznati književni kritičar Zoran Mišić.

Nolitova biblioteka „Orfej“ bila je sinonim za vrhunsku svetsku književnost, poeziju, mitove i klasike u upečatljivoj estetskoj opremi. Te 1964. godine, u okviru iste edicije, pored ove zbirke, Nolit je objavio i kapitalna dela poput Novalisovih „Izabranih dela“ i Lotreamonovih „Sabranih dela“ (koja su prevodili Danilo Kiš i Mirjana Miočinović).

Ono što ovoj knjizi daje trajnu umetničku vrednost jeste prevod i predgovor koji je napisao Stanislav Vinaver. Vinaver je bio poznat po tome što nije prevodio tekstove doslovno, već ih je prepevao i prilagođavao duhu srpskog jezika, dajući im posebnu ritmičnost i raskoš. Njegov predgovor u ovom izdanju predstavlja mini-studiju o orijentalnoj književnosti, strukturi pripovedanja i fenomenu Šeherzade.

Zanimljivo je da izbor priča za ovo izdanje nije pravio sam Vinaver, već poznati jugoslovenski pesnik i akademik Ivan V. Lalić.

Prevodilac knjige je Stanislav Vinaver (1891–1955), jedan od najsvestranijih, najduhovitijih i najvažnijih stvaralaca u istoriji srpske književnosti. Bio je pesnik, esejista, utemeljivač srpskog ekspresionizma, novinar, diplomata i erudita koji je tečno govorio i prevodio sa čak šest jezika (francuskog, engleskog, ruskog, češkog, poljskog i nemačkog).

Za njega se u književnim krugovima često govorilo da je „srpski rodoljub bez kapi srpske krvi“. Rođen je u Šapcu u uglednoj jevrejskoj porodici (otac mu je bio lekar koji je doneo prvi rendgen aparat na Balkan, a majka pijanistkinja). Na pariskoj Sorboni je studirao matematiku i fiziku kod Anrija Poenkarea, a filozofiju kod Anrija Bergsona.

Vinaver je bio žestoki protivnik doslovnog, suvoparnog prevođenja. Njegov cilj nije bio da tačno preslika reč po reč, već da uhvati duh, ritam i muzikalnost originala, a zatim ih genijalno prepeva i pretopi u raskoš narodnog, živog srpskog jezika. Verovao je da prevodilac mora biti jednako kreativan kao i sam autor.

Zanimljivo je da Vinaver arapske priče nije prevodio direktno sa arapskog, već sa francuskog prevoda Žana Antoana Galana (Antoine Galland). To je u to vreme bila uobičajena praksa u Evropi. Međutim, unoseći orijentalizme, arhaizme i specifičnu ritmičnost rečenice, on je stvorio tekst koji zvuči toliko prirodno i autentično na našem jeziku da čitalac ima utisak da sluša živog pripovedača sa Istoka.

Pored orijentalnih priča, Vinaver je našoj kulturi podario neke od najizazovnijih i najkompleksnijih tekstova svetske književnosti kao što su:
- „Gargantua i Pantagruel“ (Fransoa Rable) – Prevod koji se smatra njegovim remek-delom, gde je izmislio stotine novih reči kako bi preneo Rableov masni, renesansni humor.
- „Doživljaji dobrog vojnika Šejka“ (Jaroslav Hašek) – Gde je maestralno preneo češki mentalitet i vojnički žargon.
- „Alisa u zemlji čuda“ (Luis Kerol) – Kojoj je dao prepoznatljiv, bajkoviti jezički šarm.

Napisao je kultnu knjigu „Pantologija novije srpske pelengirike“, u kojoj je parodirao najpoznatije srpske pesnike tog doba, pokazujući neverovatnu moć transformacije i vladanja jezikom. Često je bio kritikovan od strane rigidnih lingvista koji su smatrali da previše menja tekstove, ali vreme je pokazalo da su njegovi prevodi postali nezamenljivi klasici.

Kada čitate Nolitovo izdanje iz 1964. godine, vi zapravo ne čitate samo arapske bajke, već i autentičnu jezičku bravuru Stanislava Vinavera, što toj knjizi daje dvostruku umetničku vrednost.