Jezik: Srpski

Glavni i odgovorni urednik: Slobodan Divjak
Grafička oprema: Bole Miloradović
Izdavač: Radio Beograd
Godina: 1991
Obim: 396 str.

167

Sadržaj časopisa je prikazan na fotografijama.

Časopis „Treći program“ (broj 90–91 za III i IV tromesečje 1991. godine) je periodično izdanje Radio Beograda koje sakuplja i objavljuje teorijske tekstove, eseje i rasprave emitovane u okviru naučnog i kulturnog programa ovog radija.

Ključni sadržaj i teme u ovom broju:
- Okrugli sto „Trijumf Zapada?“ – opsežna rasprava vođena u Gornjem Milanovcu juna 1991. godine u kojoj su učestvovali Slobodan Divjak, Mihailo Marković, Nikola Milošević i drugi
- Karel Turza – Zašto je razbijeno ogledalo
- Ratko Nešković – Vizantijska estetika
- Prepiska Hana Arent – Karl Jaspers (delovi iz perioda 1926–1969)
- Oliver Potezica – Utisci iz Albanije
- Savremeno društvo i privreda – tekstovi autora kao što su Bronislav Gjeremek (Građansko društvo nekad i sad), Ričard Rouz (Ka građanskoj privredi) i Kondoliza Rajs (Vojska u demokratskom poretku)
- Muzička hronika – Zorica Premate piše o Prvoj međunarodnoj tribini kompozitora u Sremskim Karlovcima i Novom Sadu, uz priloge Ivana Komadine i Marije Kovač o beogradskoj muzičkoj postmoderni.

Ovaj broj predstavlja vredan istorijski i filozofski izvor s obzirom na to da je svedočanstvo o intenzivnim intelektualnim debatama u Jugoslaviji uoči samog raspada zemlje 1991. godine.



„Treći program“ je jedan od najznačajnijih i najdugovečnijih teorijskih časopisa na prostoru bivše Jugoslavije i današnje Srbije. Predstavlja jedinstven izdavački poduhvat jer funkcioniše u direktnoj sprezi sa radijskim programom.

Sam radijski Treći program Radio Beograda počeo je sa emitovanjem 10. novembra 1965. godine. Njegov cilj bio je predstavljanje najviših dometa domaće i svetske teorijske misli, kulture i umetnosti. Prvi broj štampanog časopisa pojavio se u julu 1969. godine. Časopis se uređuje i štampa na bazi emitovanih tekstova, eseja i predavanja na radio-talasima. Ono što bi slušaoci čuli u kasnim večernjim satima na radiju, kasnije bi dobilo svoju trajnu, uobličenu formu u ovoj obimnoj publikaciji.

Časopis izlazi četiri puta godišnje (tromesečno). Svaki broj predstavlja izuzetno masivnu svesku (neretko između 300 i 500 stranica), praktično u formi knjige. Zvanični izdavač je Radio-televizija Srbije (odnosno Radio Beograd).

Ministarstvo nauke Srbije prepoznaje ovaj časopis kao relevantnu naučnu publikaciju. Radovi objavljeni u njemu se boduju za sticanje naučnih zvanja istraživača i profesora. Pokriva oblasti filozofije, sociologije, političkih nauka, psihoanalize, teorije književnosti, estetike, kao i savremene ekonomske teorije. Tokom sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog veka, „Treći program“ je bio ključni prozor kroz koji su u jugoslovensku kulturu ulazili prevodi najmodernijih svetskih mislilaca (strukturalizam, poststrukturalizam, Frankfurtska škola, savremena psihoanaliza itd.).

Časopis je uspeo da opstane kroz sve društveno-političke promene i izlazi i danas.


Za prepoznatljiv, strogi i minimalistički vizuelni identitet časopisa „Treći program“ zadužen je bio istaknuti srpski slikar, grafičar i dizajner Bole Miloradović. Kao dugogodišnji likovni i tehnički urednik izdanja Radio Beograda, on je postavio osnove grafičke opreme koja je decenijama krasila ovaj teorijski časopis.

Bole Miloradović je bio jedno od ključnih imena jugoslovenskog i srpskog grafičkog dizajna u oblasti izdavaštva i periodike. Pored saradnje sa Radio Beogradom, dizajnirao je brojne knjige, kataloge i plakate za kulturne institucije, a njegov rad na „Trećem programu“ ostao je upamćen kao primer kako se kompleksna i obimna teorijska građa može vizuelno uokviriti na čist, moderan i večan način.

Za razliku od komercijalnih magazina tog vremena, „Treći program“ je imao izrazito akademski i pročišćen izgled. Korice su se oslanjale na jaku tipografiju i geometrijsku jednostavnost, bez suvišnih ilustracija ili fotografija na naslovnoj strani. Cilj je bio da sam vizuelni identitet sugeriše ozbiljnost naučnih i teorijskih tekstova koji se nalaze unutra.

Naziv časopisa i karakteristična numeracija bili su pozicionirani tako da odmah privuku pažnju na policama. Svaka sveska (ili godina) često je menjala osnovni ton boje korica (npr. prepoznatljive maslinaste, sive, plave ili drap nijanse), što je olakšavalo snalaženje i selekciju među brojnim sveskama u privatnim i univerzitetskim bibliotekama. Unutrašnjost časopisa postavljena je prema strogim grafičkim pravilima preglomažnog teksta. Margine, proredi i odabir fontova (uglavnom klasični, visoko čitljivi serifni fontovi) bili su podređeni lakom čitanju dugačkih filozofskih studija i socioloških eseja.