Godina izdanja: 2015
Autor: Domaći
ISBN: Ostalo
Jezik: Srpski

Dobrica Ćosić o... - Jelisaveta Nikolić

Čigoja štampa 2015
459 strana : ilustrovano

Dobrica Ćosić o... je obimna istraživačka knjiga autorke Jelisavete Nikolić. Knjiga predstavlja pokušaj sistematizacije ideja, stavova i promišljanja koje je Dobrica Ćosić iznosio tokom svog književnog, političkog i esejističkog rada.

Za razliku od klasične biografije ili književne studije, ova knjiga ne analizira prvenstveno Ćosićeve romane, već njegove poglede na istoriju, naciju, politiku, demokratiju, kulturu, moral i sudbinu srpskog naroda. Autorka nastoji da predstavi Ćosića kao mislioca čiji se stavovi mogu pratiti kroz više decenija javnog delovanja.

Kratak rezime

Osnovna ideja knjige jeste da se iz ogromnog korpusa Ćosićevih dela izdvoje i sistematizuju njegova razmišljanja o ključnim pitanjima srpske i jugoslovenske istorije.

Umesto da prati njegov život hronološki, autorka organizuje materijal tematski:

šta je Ćosić govorio o Srbiji,
šta je pisao o Jugoslaviji,
kako je tumačio istoriju,
kakvi su bili njegovi pogledi na demokratiju,
kako je razumeo nacionalni identitet,
kakve je stavove imao o intelektualcima, književnosti i kulturi.

Knjiga zato funkcioniše kao svojevrsna mapa Ćosićeve misaone zaostavštine.

Strukturalni pregled

1. Ćosić kao mislilac

Jedna od osnovnih teza autorke jeste da Ćosića ne treba posmatrati samo kao romanopisca.

Naglašavaju se njegove uloge:

intelektualca,
javnog polemičara,
političkog mislioca,
svedoka epohe.

Autorka smatra da je njegova misaonost često ostajala u senci njegovih romana i političkog angažmana.

2. Srbija i nacionalno pitanje

Jedna od najvećih celina knjige.

Teme:

srpski nacionalni identitet,
istorijska iskustva Srba,
položaj Srbije u Jugoslaviji,
nacionalni interesi.

Glavna ideja: Ćosić je nacionalno pitanje smatrao jednim od ključnih problema moderne srpske istorije.

3. Jugoslavija

Autorka prati razvoj njegovih stavova:

od podrške jugoslovenskoj ideji,
preko kritike postojećeg sistema,
do razočaranja raspadom države.

Glavna ideja: odnos prema Jugoslaviji predstavlja jednu od centralnih linija razvoja Ćosićeve političke misli.

4. Istorija i sudbina

Ćosić je istoriju posmatrao ne samo kao niz događaja već kao iskustvo koje oblikuje kolektivnu svest.

Teme:

istorijsko pamćenje,
nacionalne traume,
ratovi,
odgovornost generacija.

Glavna ideja: prošlost snažno utiče na sadašnje političke i društvene odluke.

5. Demokratija i politika

Knjiga analizira njegove stavove o:

višepartijskom sistemu,
političkim elitama,
ulozi države,
odgovornosti vlasti.

Autorka pokazuje da su se njegovi stavovi menjali kroz različite istorijske periode.

6. Književnost i kultura

Posebno se izdvajaju njegova razmišljanja o:

ulozi pisca,
društvenoj odgovornosti književnosti,
kulturnom identitetu,
odnosu umetnosti i politike.

Glavna ideja: književnost nije samo estetska već i moralna i društvena delatnost.

7. Intelektualac i narod

Važna tema jeste pitanje odgovornosti intelektualca.

Ćosić često razmatra:

dužnost javnog govora,
moralnu odgovornost,
odnos elite i naroda,
položaj intelektualca u kriznim vremenima.
Metodologija autorke

Jelisaveta Nikolić ne piše klasičnu interpretaciju već koristi:

citate iz romana,
dnevničke zapise,
eseje,
intervjue,
političke govore,
publicističke tekstove.

Na taj način rekonstruiše Ćosićev misaoni sistem kroz veliki broj tema i pojmova.

Ključne teme knjige

1. Nacionalni identitet

Kako nastaje i menja se svest o pripadnosti narodu.

2. Istorijska odgovornost

Odnos pojedinca i kolektiva prema prošlosti.

3. Demokratija

Granice političke moći i odgovornosti.

4. Uloga intelektualca

Pitanje da li intelektualac sme da ćuti pred društvenim problemima.

5. Književnost kao svedočanstvo

Književno delo kao način razumevanja istorije i čoveka.

Značaj knjige

Knjiga je značajna jer predstavlja jednu od retkih sistematskih studija posvećenih Ćosićevim idejama, a ne samo njegovoj književnosti ili političkoj biografiji. U recenzijama se ističe da se iz njenog sadržaja može izdvojiti veliki broj zasebnih istraživačkih tema o Ćosićevom delu i mišljenju.

Zaključak

„Dobrica Ćosić o...“ može se posmatrati kao svojevrsna enciklopedija Ćosićevih stavova. Jelisaveta Nikolić nastoji da pokaže da je Ćosić, bez obzira na različita vrednovanja njegove političke uloge, bio ličnost koja je tokom više od pola veka kontinuirano promišljala pitanja istorije, nacije, kulture i politike. Centralna poruka knjige jeste da se Ćosićev opus ne može razumeti samo kroz njegove romane, već i kroz širok korpus ideja koje je razvijao kao javni intelektualac i svedok jednog burnog istorijskog doba.