ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1994
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

57970) MAKARIJE OT ČRNIE GORI , Čedo Vulević , Palada Beograd / Obod Cetinje 1994 , Roman Čeda Vulevića „Makarije ot Črnie Gori“ je postmoderna istoriografska metafikcija u najčistijem značenju pojma. I zahtijeva ozbiljan čitalački napor da bi se odgonetnule mnoge od narativnih strategema koje autor koristi. Čedo Vulević nije pisac koji pravi kompromise u literaturi, a još manje laska svom čitaocu povlađujući njegovoj lijenosti. Za potrebe svog djela konsultovao je obimnu i relevantnu literaturu o štamparskoj tehnici i vještini tadašnjih majstora, a posebno o Crnojevića štampariji s kraja XV vijeka na Cetinju, i djelima koja su u njoj štampana. Precizno je identifikovao odjeke renesansne arhiktekture u tadašnjim građevinama Kotora i Cetinja, kao i u svakodnevnom životu gradskih uglednika, feudalnih velmoža, ali i običnih ljudi. Pažljiviji čitalac uočiće koji su podaci u romanu plod autorovog istraživanja, oni nijesu kontaminirani fikcijom, pa ih je moguće prepoznati izdvojene tonom i stilom, drugim riječima: oni su inkorporirani u djelo, ali nijesu asimilovani. Posebno istraživačko zanimanje autor je poklanjao dokumentima koji se odnose na politički i državni položaj Zete/Crne Gore u relaciji prema Osmanskom carstvu i Mletačkoj republici. U tom smislu literarno je dragocjena njegova književna analiza gravure koja se nalazi u Oktoihu: anđelčić otvorenih ruku hrli u zaštitu lavu (Mletačka republika) bježeći pred baziliskom/zmajem (Osmansko carstvo). Da taj anđelčić iz Oktoiha simbolizuje Crnu Goru, njen politički položaj i sudbinu krajem XV vijeka, crnogorska istorija umjetnosti i arheologija su odavno primjetile, i naučno verifikovale, ali ono što je novo je Vulevićevo metafikcionalno kontekstualizovanje tog podatka. On svoj roman ne piše da bi rekreirao prošlost, da bi je „oživio“ u čitalačkoj imaginaciji, da bi nas učinio „ponosnim“ na ono što baštinimo tradicijom, ne, ništa od toga. Autorova osnovna intencija je razumijevanje Crne Gore i njene sudbine krajem XX vijeka, i sve što likovi u njegovom romanu govore i čine, a pogotovo glavni junak monah Makarije, usmjereno je tome: kontekstualizovati položaj Crne Gore u našem vremenu i odgovoriti na pitanje o našoj budućnosti; najzad, sudbina monaha Makarija i Crne Gore Crnojevića nam je poznata. Upravo to je ono mjesto koje ovaj roman čini politički angažovanim djelom, tačno po mjeri angažmana koji postmoderna literatura smatra neophodnim da bi sopstvenom poetikom, u vlastitom vremenu, iznova označila crtu koja čvrsto dijeli civilizaciju od varvarstva.

Vulevićev štampar Makarije je sačinjen od fantastike, sumnje i egzistencijalne strepnje. To nije lik čvrstog, centriranog subjekta, nego fluidni, neuhvatljivi književni entitet koji se nalazi u procesu konstantnog preobražaja i samo(raz)gradnje. Da bi uvjerljivo oblikovao u toj mjeri zahtjevno zamišljen književno-umjetnički fenomen, autor se koristio fantastikom, preciznije njenom sposobnošću da razori i problematizuje naša uobičajena čitalačka očekivanja, ali i da iznova, na drugačiji način, integriše ono što je prethodno razorila. Makarije živi u svijetu napuštenom od boga, ali bog njegovog svijeta nije deus absconditus, „skriveni bog“ koji je nedostupan saznanju čovjekovog uma, nego postiđeni i uplašeni stvoritelj koji je u kukavičkom bijegu od sopstvene tvorevine. Zbog toga grijeha mu se, najzad, i sudi. Odmah na samom početku romana, dvanaest božjaka se okuplja na gumnu i sudi bogu: „Ovo nezapamćeno bogosuđenje obavljeno je uz mnoštvo sjenki, ali bez svjedoka, a za okrivljenog je rečeno da se nalazi u vječitom bjekstvu. /…/ Presuda je bila sažeta u jednu misao: Mehmed Drugi slijeva, Sinjorija zdesna, primoravaju nas da budemo niži od trave i tiši od vode. Pomozi Bože, ili reci narodu ot Črnie Gori: i ja sam bezbožnik!“ Onto-teološko utemeljenje postojanja je razoreno, ali nije creata napustila creatora nego se dogodilo upravo suprotno. Jeromonah Makarije kroz cijeli roman nosi tu duboku sumnju u sebi: čini božiji posao, pečati bogoslužbene knjige, a hijerarhizovani svijet ostaje bez temelja i uporišta, pretvara se u prah i prestaje da postoji. Poput svijeta i čovjek je ostao bez onto-teološke legitimacije, te i on mora sebe da sagradi na nov i drugačiji način.

Roman Čeda Vulevića „Makarije ot Črnie Gori“ postavlja pred čitaoca visoke zahtjeve, ali i daruje zauzvrat osobeno zadovoljstvo u tekstu. Riječ je o knjizi koja je svoju vrijednost potvrdila u vremenu, i koja će, siguran sam, tek dobiti odgovarajuću čitalačku i književno-kritičku valorizaciju.
tvrd povez, format 13,5 x 20,5 cm , zlatotisak, posveta na predlistu, ćirilica, 277 strana