Godina izdanja: 1990
ISBN: 365
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor: Jovan N. Tomić
Izdavač: Prosveta, Beograd
Edicija: Biblioteka Baština (Knjiga 35)
Godina: 1990
Obim: 268 str.

Knjiga „Srbi u velikoj seobi“ autora Jovana N. Tomića predstavlja kapitalno istoriografsko delo koje detaljno istražuje dramatičan period srpske istorije krajem 17. veka. Pun naslov originalnog dela glasi „Srbi u velikoj seobi: Deset godina iz istorije srpskog naroda i crkve pod Turcima (1683–1693)“.

Knjiga je prvobitno objavljena 1902. godine u Državnoj štampariji Kraljevine Srbije, dok je njeno najpoznatije moderno i široko dostupno izdanje objavila izdavačka kuća Prosveta iz Beograda 1990. godine, kao 35. knjigu u okviru svoje čuvene edicije Baština.

Knjiga se bavi ključnom decenijom od 1683. do 1693. godine. To obuhvata Veliki bečki rat, ulogu Srba i Srpske pravoslavne crkve u austro-turskim sukobima, i samu Veliku seobu Srba 1690. godine pod patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem.

Ima oko 268 stranica i štampana je na ćirilici u tvrdom povezu. Sadrži i detaljan rečnik manje poznatih reči, kao i opširan pogovor istoričara Nikole Samardžića pod naslovom „Srpski istoričar Jovan N. Tomić“.

Tomić u ovom delu koristi bogatu arhivsku građu kako bi osvetlio političke, društvene i crkvene prilike naroda koji se našao na vetrometini sukoba dva velika carstva – Habzburškog i Osmanskog.




Jovan N. Tomić (1869–1932) bio je jedan od najznačajnijih srpskih istoričara s kraja 19. i početka 20. veka, akademik i dugogodišnji upravnik Narodne biblioteke Srbije. Njegov rad ostavio je dubok trag jer je postavio temelje kritičke istoriografije turskog perioda srpske istorije (od 15. do 19. veka), svesno se suprotstavljajući dotadašnjim romantičarskim i neproverenim mitovima.

Rođen je 9. maja 1869. godine u Novoj Varoši. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Kragujevcu, a potom je diplomirao na Filološko-istorijskom odseku Velike škole u Beogradu (1890). Kao izuzetan talenat, proveo je dve godine na naučnom usavršavanju u Francuskoj i Italiji (1894–1896), gde je stekao ključna znanja o radu u stranim arhivima.

Po povratku u zemlju radio je kao profesor u Kruševcu, Kragujevcu, Aleksincu i Prvoj beogradskoj gimnaziji, pre nego što je preuzeo važne kulturne funkcije.

Pre Tomića, istorija Srba pod Osmanlijama i istorija Crne Gore često su se oslanjale na narodno predanje i epsku poeziju. Tomić je insistirao isključivo na rigoroznoj arhivskoj građi. To ga je neretko dovodilo u oštre polemike sa starijim istoričarima romantizovane struje. Na primer, kritički je preispitao stvarne istorijske dimenzije čuvene bitke na Carevom Lazu.

Na poziciji upravnika proveo je skoro dve i po decenije i uvrstio se među njene najzaslužnije direktore (uz Stojana Novakovića i Đuru Daničića). Uspeo je da značajno obogati književni fond i modernizuje instituciju. Posebno teške dane prošao je tokom Prvog svetskog rata, kada je uložio ogroman trud da spasi i rekonstruiše dragoceni bibliotečki fond nakon ratnih razaranja.

Veoma rano, već 1903. godine, izabran je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije (danas SANU), a njen redovni član postao je 1906. godine. Kasnije je u više navrata obavljao funkciju sekretara Akademije društvenih nauka.

Jovan N. Tomić je iza sebe ostavio izuzetno plodan rad koji broji oko 60 knjiga i brošura, kao i preko 40 obimnih naučnih članaka i rasprava. Njegove glavne oblasti istraživanja bile su:
1. Istorija Srba u Osmanskom carstvu (poput pomenute knjige o Velikoj seobi).
2. Istorija Crne Gore i Boke Kotorske, te odnosi sa Mletačkom republikom.
3. Pokreti hrišćana na Balkanu i njihove veze sa zapadnim silama u vreme turske vlasti.
4. Proučavanje narodne epske poezije kroz prizmu istorijskih činjenica (utvrđivanje ko su zaista bile ličnosti iz narodnih pesama).

Preminuo je u Beogradu 22. jula 1932. godine u 63. godini života, ostavši upamćen kao neumorni arhivski istraživač koji je srpsku istorijsku nauku uveo u moderne, evropske tokove.