ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1976
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Odlično očuvano.

Autor - osoba Kalaj, Benjamin fon, 1839-1903 = Kállay, Benjámin von, 1839-1903
Naslov Dnevnik Benjamina Kalaja : 1868-1875 / obrada i komentar Andrija Radenić ; [preveo sa mađarskog Eugen Ormai]
Jedinstveni naslov Kállay Béni naplója 1868-1875. srpski jezik
Ostali naslovi Benjamin Kállay Tagebuch
Dnevnik Benjamina Kalaja 1868-1875
Vrsta građe dokumentar.lit.
Jezik srpski
Godina 1976
Izdavanje i proizvodnja Beograd : Istorijski institut ; Novi Sad : Institut za istoriju Vojvodine, 1976 (Beograd : Kultura)
Fizički opis XXXIV, 887 str., [16] str. s tablama : ilustr. ; 25 cm
Drugi autori - osoba Radenić, Andrija, 1913-2012 (urednik) (autor dodatnog teksta)
Ormaj, Eugen (prevodilac)
(Karton)
Napomene Nasl. izvornika: Kállay Béni naplója 1868-1875
Na spor. nasl. str.: Benjamin Kállay Tagebuch
Slika B. Kalaja
Predgovor: str. VII-XXXIV
Napomene, komentari, prilozi: str. 657-810
Nachwort: str. 811-833
Registri.
Predmetne odrednice Kállay, Benjámin, 1839-1903 – Dnevnici

Uvodna reč
Da postoji Dnevnik čuvenog austrougarskog ministra finansija i, po toj funkciji, bosansko-hercegovačkog poglavara, Benjamina Kalaja (1839–1903), iz vremena njegovog službovanja u Beogradu, u svojstvu diplomatskog predstavnika Habsburške monarhije, tada u rangu generalnog konzula Konzulata (1868–1875) – saznalo se tek posle štampanja tog Dnevnika, u srpskom prevodu sa mađarskog originala, 1976. godine. Sadržajem Dnevnika bili su gotovo podjednako impresionirani znatiželjni čitaoci i profesionalni istraživači prošlosti, istoričari u Srbiji i u tom sklopu istorije većeg dela jugoistočne Evrope. Tačnost ove konstatacije potvrđuje i činjenica da je njegov tiraž od 1000 primeraka, za naše prilike, relativno brzo rasprodat. Desilo se da ga mnogi uzalud traže i u našim javnim bibliotekama.
Sadrži, svojevremeno samo Kalaju, znane detalje o događajima i ličnostima koji u mnogome označavaju tadašnje razdoblje istorije srpskog naroda i srpske države. Izuzetno iznenađuje pikanterijama i dostignućima evropskog nivoa, društvenih igara i državnih pregnuća pripadnika gornjih slojeva srpskog građanstva u patrijarhalnom seljačkom srpstvu. Kao učesnik i svedok mnogih zbivanja, otkriva i njihove tajne porive u ovom svom Dnevniku.
Tek što se etablirao, 19. aprila 1868, na već uobičajenom izletničkom putu za Topčider, 10. juna, saznao je da je nekoliko minuta ranije ubijen vladar Srbije, knez Mihailo Obrenović. Samo ovlaš, tokom svega nekoliko audijencija, jedva je imao prilike da ga zadobije za svoju diplomatsku misiju na strani Srbije. Još pod utiskom surovog ubistva, istog dana po povratku u svoju konzularnu rezidenciju, prema već ustaljenoj, samom sebi, nametnutoj obavezi, u Dnevniku je zapisao i kako je u međuvremenu svratio u sedište vlade i tamo razgovarao o strašnom događaju sa izuzetno uzbuđenim ministrima. Tako saznajemo da samo čuveni pisac Načertanija Ilija Garašanin „nije izgubio prisustvo duha“, iako je, prema vestima (tek kasnije opovrgnutim), i njegov sin, kao Mihailov pratilac, ubijen tokom Mihailovog ubistva.
Ređaju se detalji za koje ne bismo znali da nema ovog Dnevnika. A dobar deo je od značaja i za bolje upoznavanje korena tragičnih zbivanja našeg vremena, koja su okončana razaranjem bivše Jugoslavije. Njeno stvaranje je i Kalaj svojim nastojanjem hteo da spreči. Već iz ovog Dnevnika se vidi kako je počelo političko kockanje u kome je ulog bila Bosna i Hercegovina.
Bosansko-hercegovačke teritorije, za vreme njegove misije u Beogradu još su bile pod Turskom. Pored Srbije, koja je pretendovala na Bosnu i Hercegovinu, ne samo po istorijskom nego i po prirodnom pravu, tada većinskog srpskog stanovništva, Hrvatska se zanosila istim pretenzijama, ako ne i pravima. U prvim godinama svog diplomatskog delovanja u Beogradu, kao osvedočeni prijatelj Srba, na platformi saveza Mađarske i Srbije, u otporu protiv imperijalnih zahvata Austrije i prevelikih pretenzija Hrvatske u orbitu Habsburškog carstva – on se zalagao za dodelu Bosne i Hercegovine Srbiji. Ta zalaganja, prema njegovim tadašnjim uverenjima i opredeljenjima nalaze takođe potvrdu u Dnevniku. Njima se, u celosti i u pojedinostima, može dokumentovano opovrgnuti osnovanost podozrenja u Kalajevu prosrpsku politiku i u tom razdoblju austrougarske diplomatije.
Tek u drugoj polovini svog diplomatskog pregalaštva u Srbiji, preobraća se Kalaj u političara nesrpskog smera, iz razloga koji ne krije u svom Dnevniku. Zapisao je kako hoće brže i nesmetanije da dosegne vrhunske položaje u hijerarhiji države, kojom se upravlja iz Beča i čijoj vrhunskoj upravi se podvrgnuo i njegov mentor u Mađarskoj, neprikosnoveni vođa većine Mađara, Đula Andraši.
Kako je Kalaju najviše stalo do vrhunskih dostignuća u svakom pogledu i na svakom terenu rada, otkrio je već u ovom Dnevniku. S obzirom na znanje srpskog jezika, počeo je da istražuje arhive i biblioteke u Beogradu da bi delima iz istorije Srbije takođe povećao svoja preimućstva. Ta njegova istoriografska dela, posebno ona o Prvom srpskom ustanku, učiniće ga kasnije članom mađarske akademije nauka.
Od svog intimnog života u Dnevniku je zabeležio i kako će se oženiti samo devojkom iz porodice najbogatijeg i najmoćnijeg magnata Mađarske, da bi mu, svojim porodičnim vezama, ubrzala napredovanje. Uprkos toj ispovesti, ta bogata i moćna njegova buduća žena, uz dnevni zapis da mu se i nije svidela, posle njegove smrti, umesto da pocepa taj Dnevnik, isporučuje ga na večito čuvanje, kao jedinstveni izvor za izvesne istorijske nalaze, Arhivu Mađarske. Taj uzvišeni čin, pokazuje da je i ona posedovala izuzetne odlike kao i njen muž Benjamin Kalaj, koji je uprkos i lošim nadahnućima i pregnućima, sačuvao uspomene na uzvišenija dostignuća svoga boravka u Beogradu. Od njega se rastao, kako je zapisao poslednjom rečenicom u Dnevniku: „Jedva uspevši da se uzdrži(m) da ne zaplače(m)“.
Andrija Radenić

Benjamin Kalaj (Benjamin Kállay, Pešta, 22. decembar 1839 – Beč, 13. jul 1903) bio je austrougarski političar, diplomata, istoričar i državni službenik mađarskog porekla, najpoznatiji po dugogodišnjem upravljanju Bosnom i Hercegovinom tokom austrougarske okupacije. Poticao je iz stare mađarske plemićke porodice, a obrazovao se u oblasti prava, ekonomije, istorije i jezika. Posebno se interesovao za istoriju Balkana i Istočno pitanje, a dobro je poznavao srpski, turski i grčki jezik. Političku karijeru započeo je kao poslanik u Ugarskom saboru, a od 1868. do 1875. obavljao je dužnost austrougarskog generalnog konzula u Beogradu. Tokom boravka u Srbiji održavao je kontakte s vodećim političkim ličnostima i pažljivo pratio unutrašnje prilike u zemlji, o čemu svedoči njegov obiman dnevnik. Istovremeno se bavio proučavanjem srpske istorije, posebno Prvog srpskog ustanka, a među njegovim najznačajnijim istoriografskim delima nalazi se Istorija Srba, objavljena na nemačkom jeziku 1877. godine. Od 1879. radio je u austrougarskom Ministarstvu spoljnih poslova, a 1882. imenovan je za zajedničkog ministra finansija Austrougarske, što je podrazumevalo i upravljanje okupiranom Bosnom i Hercegovinom. Na tom položaju ostao je do smrti 1903. godine. Njegovu upravu obeležili su razvoj državne administracije, izgradnja železničke mreže i druge infrastrukture, unapređenje industrije, školstva i kulturnih ustanova, ali i autoritarno upravljanje, politička kontrola i ograničavanje nacionalnih pokreta. Kalaj je nastojao da razvije poseban bosanski politički i nacionalni identitet, poznat kao bosanstvo, kojim bi se umanjio uticaj srpskog i hrvatskog nacionalizma i učvrstila austrougarska vlast. Njegova politika izazivala je protivljenje različitih nacionalnih i političkih grupa u Bosni i Hercegovini. Pored državničkog i diplomatskog rada, ostavio je značajnu istorijsku građu, naročito dnevnik koji je vodio tokom službovanja u Beogradu od 1868. do 1875. godine. Taj dnevnik, koji je istoričar Andrija Radenić priredio i objavio u srpskom prevodu 1976. godine, predstavlja dragocen izvor za proučavanje političke, diplomatske i društvene istorije Srbije u drugoj polovini XIX veka.

Andrija Radenić (Boka kod Sečnja, 4. april 1913 – Beograd, 7. februar 2012) bio je srpski istoričar, naučni istraživač i priređivač istorijske građe, poznat po radovima iz političke, društvene i diplomatske istorije Srbije i Vojvodine tokom XIX i početkom XX veka. Rođen je u Banatu, a gimnaziju je završio u tadašnjem Petrovgradu, današnjem Zrenjaninu. Studirao je na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, gde je 1939. diplomirao nemački i francuski jezik s istorijom. Posle studija radio je kao nastavnik istorije, a početak Drugog svetskog rata zatekao ga je na odsluženju vojnog roka. Nakon zarobljavanja u Mostaru proveo je deo rata u nemačkom zarobljeništvu. Posle oslobođenja radio je u više državnih i naučnih ustanova, uključujući Savezno ministarstvo prosvete, Srpsku akademiju nauka i Istorijski institut u Beogradu, u kojem je od 1950. razvio svoju naučnu karijeru. Doktorirao je 1956. godine disertacijom o položaju i borbi seljaštva u Sremu od kraja XIX veka do 1914. godine. Njegova istraživanja obuhvatala su društvenu i političku istoriju Srbije i Vojvodine, istoriju radničkog i socijalističkog pokreta, agrarne odnose, međunarodnu diplomatiju i srpsko-austrougarske odnose. Među njegovim značajnijim delima nalaze se Dokumenti o socijalističkom pokretu u Sremu 1894–1908 (1955), Položaj i borba seljaštva u Sremu od kraja XIX veka do 1914 (1958), Svetoandrejska skupština (1964), Iz istorije Srbije i Vojvodine 1834–1914, kao i višeknjižna zbirka dokumenata Austro-Ugarska i Srbija 1903–1918: Dokumenti iz bečkih arhiva. Posebno mesto u njegovom radu zauzima priređivanje Dnevnika Benjamina Kalaja 1868–1875, objavljenog 1976. godine u izdanju Istorijskog instituta u Beogradu i Instituta za istoriju Vojvodine u Novom Sadu. Radenić je pronašao, obradio i komentarisao ovu obimnu istorijsku građu, koja predstavlja jedan od važnih izvora za proučavanje srpske političke istorije u vreme kneza Mihaila Obrenovića i njegovih naslednika. Bavio se i istorijom srpske štampe, socijalističkog pokreta i političkih ideja, a u poznijem periodu života objavljivao je radove o istoriji Jevreja u Srbiji. Bio je saradnik više naučnih ustanova i učestvovao u izradi sintetičkih istorijskih publikacija, uključujući Istoriju srpskog naroda. Njegov naučni opus, nastajao tokom više od pet decenija, odlikuje se oslanjanjem na arhivsku dokumentaciju, sistematskom obradom istorijskih izvora i posebnom pažnjom posvećenom društvenim i političkim procesima u Srbiji i Vojvodini.

MG P84 (N)