Godina izdanja: 2017
ISBN: 978-86-7179-101-4
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Dokumenti srpskih srednjovekovnih vladara u dubrovačkim zbirkama : doba Nemanjića Nebojša Porčic

Balkanoloških institut SANU 2017 362 strane + 92 strane s tablama : ilustrovano

odlična očuvanost

zpk

Knjiga Nebojše Porčića bavi se pisanim dokumentima srpskih srednjovekovnih vladara iz doba Nemanjića koji su sačuvani u dubrovačkim zbirkama. Njena osnovna vrednost je u tome što diplomatske isprave ne posmatra samo kao tekstove, već kao neposredne izvore za proučavanje političkih, ekonomskih, pravnih i trgovačkih odnosa srednjovekovne Srbije i Dubrovnika.

Posebno mesto zauzimaju odnosi srpskih vladara i Dubrovačke Republike, koja je tokom srednjeg veka bila važan trgovački i diplomatski partner srpskih država. Dokumenti svedoče o trgovini, privilegijama, carinama, teritorijalnim pitanjima, pravima dubrovačkih trgovaca i različitim oblicima političke komunikacije.

Autor primenjuje metode diplomatike, odnosno proučavanja nastanka, forme, sadržaja, autentičnosti i pravne funkcije srednjovekovnih isprava. Na taj način dokument postaje izvor ne samo za političku istoriju već i za istoriju prava, privrede, administracije i međunarodnih odnosa.

Glavne tematske celine

1. Nemanjićke isprave

U središtu istraživanja nalaze se dokumenti povezani sa vladarima dinastije Nemanjića i njihovim odnosima sa Dubrovnikom.

Isprave omogućavaju proučavanje:

vladarske kancelarije
pravnog jezika
povelja i ugovora
vladarskih prava
teritorijalnih odnosa
diplomatske komunikacije.

2. Srbija i Dubrovnik

Dubrovnik je bio jedan od najvažnijih trgovačkih centara na Jadranu, dok su srpske zemlje predstavljale važno zaleđe dubrovačke trgovine.

Dokumenti zato osvetljavaju trgovinske veze, kretanje ljudi i robe, carinske odnose i položaj dubrovačkih trgovaca na teritoriji srpskih država.

3. Trgovina i privreda

Posebno su značajni podaci o trgovini i ekonomskim interesima. Dubrovčani su imali privilegije i prava koja su vladari potvrđivali ili proširivali.

Dokumenti omogućavaju proučavanje:

trgovinskih povlastica
carina
trgovačkih puteva
rudarskih oblasti
gradova i tržišta
dubrovačkih trgovaca.

4. Diplomatika i autentičnost

Jedan od ključnih aspekata knjige jeste analiza forme srednjovekovne isprave.

Posmatraju se:

intitulacija
inskripcija
arenga
dispozicija
sankcija
koroboracija
datacija
potpis i pečat.

Ovakva analiza pomaže da se utvrde poreklo, funkcija i istorijska pouzdanost pojedinačnih dokumenata.

5. Jezik i pismo

Dokumenti predstavljaju važan materijal za proučavanje srednjovekovnog srpskog kancelarijskog jezika i ćiriličke pisane tradicije.

Istovremeno pokazuju kako su se u diplomatskoj komunikaciji susretale različite jezičke i pisarske tradicije srpskog i dubrovačkog prostora.

6. Pravo i vladarska vlast

Povelje i drugi dokumenti svedoče o načinu na koji je vladarska vlast uređivala odnose sa gradovima, trgovcima i stranim zajednicama.

Zato predstavljaju važan izvor za istoriju srednjovekovnog prava i državne administracije.

Istorijski značaj

Posebna vrednost dubrovačkih zbirki jeste u kontinuitetu njihovog arhivskog čuvanja. Dubrovnik je vekovima imao razvijenu pisanu administraciju, pa su dokumenti koji se odnose na srpske vladare sačuvani kao deo diplomatske, trgovačke i državne dokumentacije.

Ovakva građa omogućava da se srednjovekovna Srbija proučava kroz izvorni dokument, a ne samo kroz kasnije narativne istorijske izvore.

Strukturalni pregled

Nemanjićke isprave – vladarske povelje, ugovori i privilegije; Srbija i Dubrovnik – politički, diplomatski i trgovački odnosi; trgovina – trgovci, carine, tržišta i trgovački putevi; vladarska kancelarija – nastanak i oblikovanje isprava; diplomatika – struktura, autentičnost i funkcija dokumenata; paleografija – pismo i način zapisivanja; jezik – srednjovekovni srpski kancelarijski jezik; pravo – privilegije, obaveze i pravni odnosi; arhivske zbirke – očuvanje i prenošenje istorijske dokumentacije.

Ključne reči

Nemanjići; srednjovekovna Srbija; Dubrovnik; Dubrovačka Republika; srpski srednji vek; vladarske povelje; isprave; dokumenti; diplomatika; paleografija; ćirilica; srednjovekovni srpski jezik; vladarska kancelarija; trgovina; trgovci; carine; privilegije; pravo; diplomatija; arhiv; istorijski izvori; srednjovekovna država; Stefan Nemanja; Stefan Prvovenčani; Stefan Uroš I; Stefan Uroš II Milutin; Stefan Dečanski; Stefan Dušan; Stefan Uroš V.

Suština dela

Dokumenti srpskih srednjovekovnih vladara u dubrovačkim zbirkama predstavljaju neposredan trag političkih, pravnih i privrednih odnosa Nemanjićke Srbije i Dubrovnika i omogućavaju da se srednjovekovna srpska istorija proučava kroz autentičnu diplomatsku građu.