Godina izdanja: 2014
ISBN: 978-86-17-18852-6
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

BRANISLAV BOŽOVIĆ

SPECIJALNA POLICIJA U BEOGRADU 1941-1944

Predgovor - Ljubodrag Dimić i Miladin Milošević

Izdavač - Zavod za udžbenike, Beograd

Godina - 2014

758 strana

24 cm

ISBN - 978-86-17-18852-6

Povez - Tvrd

Stanje - Kao na slici, tekst bez podvlačenja



SADRŽAJ:
Reč autora
Predgovor

I GLAVA - RAZVOJ, ORGANIZACIJA, DELATNOST
PRVA GODINA OKUPACIJE
Beogradska policija na početku okupacije (12. april - 8. maj 1941)
Uprava grada Beograda (ustrojstvo, sastav, delokrug rada)
Specijalna policija
Delatnost posle napada Nemačke na Sovjetski savez
Surova vremena u Srbiji septembar-oktobar 1941.
Udeo u gušenju ustaničkog pokreta (novembar 1941)
Svođenje računa krajem godine (decembar 1941)

SUMORNA 1942
Zbivanja u 1942. godini
Opsežne policijske akcije, provale, hapšenja
Ostale aktivnosti specijalne policije

PRELOMNA GODINA
Razdoblje do jesenjih promena (januar - septembar 1943)
Suzbijanje `komunističke akcije`
Vreme promena u okupatorskom i kvislinškom taboru (septembar - decembar 1943)
Energičan obračun krajem godine
Ostala aktuelna problematika
Kraj okupacije beograda
Početak kraja (januar - jun 1944)
Poslednji trzaji (jul - oktobar 1944)
Bekstvo iz Beograda i sudbine policajaca

II GLAVA - PRAKSA I METODI RADA
Postupak sa hapšenicima
Zatvori, režim, postupak
Provale i držanje hapšenika
Kategorizacija
Koncentracioni logor Banjica - period bez kategorizacije jul 1941 - jun 1942.
Povremeno kategorisanje jun - oktobar 1942.
Obrazovanje i rad stalne komisije za kategorizaciju hapšenika
Kategorije hapšenika
Rešenja o kategorisanju
Prekategorizacija i pooštravanje kazni.
Posebna kategorija za najmlađe zatočenike

POLICIJSKA PRAKSA
Metodi rada
Odnosi i saradnja s gestapoom i srodnim službama
Podzemna i javna propaganda

III GLAVA - PRIMERI RADA SPECIJALNE POLICIJE
SUOČENI SA SMRĆU
Dogodilo se u negotinskoj ulici
Đuka Dinić - `Član nekog višeg foruma`
Draginja Marinković - `Nije htela ništa da oda`
Smelost plaćena životom - Leontina Kraus
Beskompromisna hapšenica
Ništa ne priznaje

HAPŠENJA I STRELJANJA LEKARA
`Veoma važan komunist`
Streljan zbog propagande
Doći će drugo vreme
100 sumnjivih lekara
Milutinac

OBRAČUNAVANJE SA SREDNJOŠKOLCIMA
Opasnost po poredak
Streljan zbog posečene bandere
Streljanje sedamnaestogodišnjeg gimnazijalca

`RAZORNI RAD STUDENATA`
Uporno držanje
`Držao se vrlo drsko`
Opasne komunistkinje
Streljan pre nego što je saslušan
Branio se i napadao punih pet časova

LJUDI SVIH ZANIMANJA - OPASNI
Prosvetni radnici
Poštanski službenici
`Ne znam gde mi je tata`
Advokati, pravnici

POLICAJCI SARADNICI NOP-a
Raznovrsni oblici saradnje
Janko Janković
Cvetko Crnjak i njegova grupa
Gestapo, Banjica, streljanje

ODNOSI SA ČETNIČKIM POKRETOM DRAŽE MIHAILOVIĆA

POTRAGA ZA VODEĆIM LIČNOSTIMA PARTIZANSKOG POKRETA
Traganje za `komunističkim vođama`
Moša Pijade - `vrhovni politkomesar`
Potraga Nemaca, Italijana i ustaša
Vesti da je Pijade umro, ubijen, otrovan
Traganje Specijalne policije

RUKOVODEĆI FUNKCIONER I ŠEF OBAVEŠTAJNE SLUŽBE ALEKSANDAR RANKOVIĆ
Specijalna policija i Gestapo tragaju
Osam kartona u gestapovskoj kartoteci
Podaci stižu sa svih strana...
Ratni komandant Koča Popović
Tri Konstantina Popovića
Komandant Glavnog štaba za Srbiju
Potera specijalne policije za Markom Nikezićem

POSLE SVEGA
Vodeće ličnosti kvislinškog režima
Policijska grupa: Bećarević, Vujković i Gubarev

PRILOZI
HRONOLOŠKO-TEMATSKI IZBOR DOKUMENATA
Prvi proglas građanima okupiranog Beograda
Obrazovanje Privremenog nadleštva beogradske policije
Izveštaj o beogradskoj policiji od aprilskog rata do ponovnog uspostavljanja Uprave grada Beograda
Uspostavljanje i organizovanje područja uprave grada Beograda i kvartova
Raspored rada specijalne policije
Spisak srezova i sreskih načelnika u okupiranoj Srbiji 1941. godine
Spisak srezova i sreskih načelnika
Budžet i struktura zaposlenih uprave grada Beograda jul-decembar 1941
Nadležni za obaveštajno-policijsku obradu četničkog pokreta Draže Mihajlovića
Plan o suđenju patrijarhu Gavrilu
Poslovi odseka specijalne policije za Jevreje i Cigane
Pravilnik o organizaciji i radu odeljenja
Specijalne policije uprave grada Beograda
Naredba o centralnom zatvoru i postupku sa hapšenicima
Izveštaj specijalne policije o suzbijanju komunističke akcije
Saradnja sa Gestapom i doprinos specijalne policije
Personalni sastav specijalne policije 1943. godine
Naredba Milana Nedića o konfiniranju i kategorisanju politički sumnjivih lica i talaca
Starešine specijalne policije - ratni zločinci

Rezime
Summary
Zusammenfassung
Skraćenice
Ilustrativni prilozi
Izvori i literatura
Registar ličnih imena


`O beogradskoj Specijalnoj policiji i njenom radu pod nemačkom okupacijom, i pored hiljada sačuvanih dokumenata i ostale istorijske građe, u javnosti se zna vrlo malo. Komunistička propaganda u vreme Broza pripadnike ove elitne policije za delovanje u gradskim uslovima, koju je osnovala Uprava grada Beograda (u daljem tekstu: UgB), prikazivala je isključivo kao potpuno nesposobne zadrigle pijance, jajare i kurvare, takoreći bez ikakve organizacije i discipline. Da li je bilo baš tako?

Imajući u vidu da je ovu knjigu napisao komunistički apologeta - dobitnik Oktobarskih, julskih i nagrada kojekakvih jevrejskih opština, delu je neophodno prići sa priličnom dozom opreznosti i voljom za “čitanje između redova”. Iz mnoštva materijala i verodostojnih dokumenata - kako Specijalne policije i UgB sa jedne, tako i komunističkih sa druge strane - koje pisac često citira na svih 500 stranica, najvažniji zaključci koji se o delovanju Specijalne policije mogu doneti jesu:

Tokom cele okupacije u Beogradu i njegovoj okolini Specijalna policija predstavljala je pravu noćnu moru i nerešivu zagonetku za komuniste i njihove retke pomagače. Zbog toga je oni često označavaju kao svog “neprijatelja broj jedan” na ovom području;

Blagodareći UgB i efikasnom delovanju njenog Odeljenja Specijalne policije, Beograd sa okolinom tokom cele okupacije bio je u priličnoj meri pošteđen strahota građanskog rata koji je harao mnogim delovima Srbije;

Od 1941. do 1944. godine, prevashodno zaslugom Specijalne policije preko čijih Odseka UgB uspešno sprovodi čitav niz najrazličitijih mera, u Beogradu su tek sporadično delovale malobrojne izolovane terorističke ćelije komunista; međutim, i one su jako brzo otkrivane i neutralisane. Prvenstveni cilj tih rušilačkih bandi bio je ne obračun sa okupatorskim strukturama, već sa ljudstvom Specijalne policije, srpskom Žandarmerijom i ostalim organima UgB kao najjačom karikom “nedićevskog režima”;

O delotvornosti rada Četvrtog (antikomunističkog) odseka beogradske Specijalne policije najslikovitije govori podatak da su njeni operativci, kao vrsni profesionalci, po potrebi upućivani na rad i u druge delove Srbije (Čačak, Užice, Kosovska Mitrovica...). I tamo su, takođe u rekordno kratkim rokovima, uspostavljali red i vladavinu zakona trajno iskorenjujući svaki subverzivni uticaj komunista, pa samim tim i eventualne razloge za odmazde okupatora nad nedužnim stanovništvom.

Kao najveće grehove Specijalne policije “drug” Božović opisuje njenu čvrstu kooperativnost sa Nemcima i svim njihovim organima (od Komande grada, preko Policije, pa do obaveštajnih službi), saradnju pri deportaciji Jevreja, te batinanje i mučenje zatvorenika. Pri tome krajnje zlonamerno previđa i prećutkuje nekoliko nepobitnih činjenica.

Prvo: da je puna saradnja UgB (uz, ipak se ispostavlja, izvesnu uzajamnu uzdržanost) kojim slučajem izostala, stanovništvo prestonice i njene okoline vremenom bi - blagodareći sumanutoj komunističkoj akciji - bilo potpuno desetkovano u odmazdama, kao što je to bio slučaj u Kragujevcu, Kraljevu i drugim mestima. Kamo sreće, pameti i dalekovidosti da je saradnje na obostranu korist bilo mnogo više u celoj okupiranoj Srbiji, i to na svim nivoima!

Drugo: zar je u ondašnjim okolnostima zarad jevrejske (ili ma koje druge) ubedljive manjine trebalo dovoditi u pitanje biološki i ekonomski opstanak celog Beograda i neuporedive srpske većine u njemu?! Istorija nam kazuje da je tamo gde je UgB imala prostora za ma kakav manevar - ona itekako delovala. O tome svedoči činjenica da je dobra većina pravoslavnih Cigana koji su živeli na području UgB izbegla deportacije i preživela rat, isključivo staranjem UgB (a samim tim i Specijalne policije, kao njenog sastavnog dela).

Treće: može li autor da navede makar jednu policiju (u obzir svakako dolaze i komunističke, mnogo više prirasle njegovom srcu), iz ma kog vremenskog razdoblja i dela sveta, koja nije zabeležila slučajeve tuče i smrti pritvorenika u njenim službenim prostorijama? Nikako, a posebno ne u suludim uslovima okupacije i krvavog građanskog rata.

Kroz celu knjigu provejavaju delovi karijera i biografija važnijih čelnika i istaknutih agenata Specijalne policije UgB (Bećarević, Jovanović, Gubarev, Paranos, Zalad, Mrkela, Golubjev, Kosmajac, i dr), što ovo delo - uprkos svemu - čini vrlo “pitkim”, dinamičnim i privlačnim za čitanje.

Dakle, “sreća u nesreći” za onovremeni Beograd leži u podatku da je imao unutrašnje ustrojstvo i organizaciju u mnogome različitu i odeljenu od ostatka okupirane Srbije. Baš to je Upravi grada Beograda donelo mogućnost da, u najstrašnijim uslovima koji su ikad zadesili državu i njen glavni grad, odmah po Aprilskom ratu 1941. dosta brzo i uspešno organizuje život teško ranjene srpske prestonice (rad komunalnih službi, raščišćavanje ruševina, pronalaženje i sahranjivanje žrtava bombardovanja, najnužnije snabdevanje, javni prevoz, informisanje...) koja se nalazila u potpunom rasulu. A pre i iznad svega uspostavljanje i poštovanje ma kakvog reda, mira, zakona i poretka na opustošenim i krvlju natopljenim beogradskim ulicama bez ikakvog oblika vlasti.`



Ako Vas nešto zanima, slobodno pošaljite poruku.

Petar Aldan Milan Aćimović Paul Bader Sima Begović Franc Beme Feliks Bencler Božidar Bećarević Novak Bogdanović Branislav Božović Milan Borković Vasilije Buha Maksimilijan Vajks Radosav Veselinović Jovan Vitas Svetozar Vujković Josif Vučinić Đura Gajić Branislav Gligorijević Venceslav Glišić Sergije Golubjev Radan Grujičić Radislav Grujičić Nikola Gubarev Tenko Dalvović Đurđelena Đuka Dinić Tanasije Dinić Đura Dokić Todor Dukin Milutin Đokić Mika Đorđević Miodrag Đorđević Cvetan Đorđević Stojan Žarković Obrad Zalad Konstantin Zaho Milutin Zečević Miodrag Vasilije Ivanović Vojislav Ilić Janko Janković Nadežda Janković Danilo Janjatović Života Jeremić Dragomir Dragi Jovanović Dušan Jovanović Milivoje Jovanović Borivoje Jonić Velibor Jonić Ernst Moric Kajzenberg Nikola Kalabić Svetislav Kanački Georg Kisel Jovan Kodemo Velizar Kosanović Đorđe Kosmajac Josif Kostić Karl Kraus Leontina Kraus Anka Kumanudi Vojislav Lalević Janko Lisjak Dimitrije Ljotić August Majsner Jovan Marjanović Miloš Masalović Miloš Mrša Matijević Vera Miletić Božidar Milovanović Živadin Miloradović Borivoje Mitrović Vukica Mitrović Mitra Mitrović Ratko Mitrović Dragoljub Draža Mihailović Saša Mihajlović Branko Mišković Ilija Mrgić Kosta Mušicki Milan Nedić Blagoje Nešković Marko Nikezić Jovan Nikolić Nikola Nikolić Momčilo Novković Herman Nojbaher Franc Nojhauzen Mirjana Obradović Ante Pavelić Dušan Pavlović Miloš Pajević David Pajić Jovan Pantelić Paranos Miroljub Parezanović Đorđe Perić Moša Pijade Vladimir Popović Dejan Popović Koča Popović Stevan Radovanović Radmila Rajković Aleksandar Ranković Marija Rački Hans Reksajzen Joakim Ribentrop Petar Ristić Đuro Sarapa Bruno Satler Stanislav Sremčević Dragoljub Sretenović Petar Stambolić Milan Stojadinović Miodrag Stojanović Đuro Strugar Mirko Tomić Ljubiša Topalović Harald Turner Jelena Ćetković Đorđe Ćosić Hans Felber Helmut Ferster Vilhelm Fuks Dušan Hajdukveljković Hans Helm Hajnrih Himler Adolf Hitler Cvetko Crnjak Sima Crnjanski Mirko Čolović Emanuel Šefer Anka Škorić Radmila Šnajder Ludvig Šreder Stevan Šterić Luka Šunka