Godina izdanja: 1990
ISBN: 86-363-0151-3
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Matica Srpska 1990 518 strana

odlična očuvanost, mala nepravilna plastifikacija omota

zpk

1. Kratak sažetak

I – Grčka

Rostovcev prikazuje razvoj grčke civilizacije od ranih egejskih kultura preko mikenske i arhajske Grčke, do klasičnog perioda i helenizma.

Posebno su važni razvoj grčkog polisa, kolonizacija, trgovina, razvoj demokratije, filozofije, umetnosti i književnosti. Atina predstavlja primer razvoja demokratije i kulturnog života, dok Sparta predstavlja drugačiji model – vojnički organizovanu aristokratsku državu.

Grčko-persijski ratovi dovode do jačanja grčkog sveta, dok Peloponeski rat slabi grčke polise. Nakon toga raste značaj Makedonije i Aleksandra Velikog, čija osvajanja šire grčku kulturu i jezik širom istočnog Mediterana i Bliskog istoka.

Helenističko doba predstavlja period mešanja grčke i istočnih kultura. Nastaju veliki centri poput Aleksandrije, Pergama i Antiohije.

II – Rim

Rimska istorija prikazana je kao razvoj od malog grada-države do ogromnog carstva.

Rim prolazi kroz tri glavne faze:

kraljevstvo → republika → carstvo.

Tokom Republike Rim širi svoju vlast prvo po Italiji, a zatim po Mediteranu. Punski ratovi protiv Kartagine predstavljaju jednu od ključnih tačaka tog širenja.

U kasnoj Republici dolazi do dubokih društvenih i političkih sukoba. Ličnosti poput Julija Cezara, Pompeja i Marka Antonija povezane su sa krizom republikanskog sistema.

Oktavijan Avgust uspostavlja novi politički poredak – principat. Rim zatim doživljava veliki teritorijalni i kulturni razvoj.

Rostovcev posebnu pažnju posvećuje ekonomskim i društvenim procesima: trgovini, robovlasništvu, gradovima, provincijama, vojsci i odnosu centra i periferije.

Kasnije dolazi do političke, ekonomske i društvene krize Carstva, što postepeno vodi ka transformaciji rimskog sveta i propasti Zapadnog rimskog carstva.

2. Glavne teze i ideje

Grčka civilizacija razvija se kroz polis, trgovinu, kolonizaciju i međusobno takmičenje gradova-država.
Polis je osnovna politička i društvena jedinica grčkog sveta.
Grčka kultura snažno utiče na kasniju evropsku civilizaciju.
Aleksandar Veliki širi grčki jezik i kulturu daleko izvan same Grčke.
Helenizam predstavlja spoj grčkih i istočnih kulturnih elemenata.
Rim se razvija od lokalne zajednice u mediteransku imperiju.
Rimsko širenje menja ekonomiju, društvo i političku strukturu celog Mediterana.
Republika postepeno slabi zbog unutrašnjih društvenih i političkih sukoba i posledica imperijalne ekspanzije.
Rimsko carstvo povezuje različite narode kroz vojsku, administraciju, pravo, gradove i trgovinu.
Kriza Carstva nije samo politička; ona ima ekonomske, socijalne, vojne i administrativne uzroke.
Grčka i Rim predstavljaju dva međusobno povezana temelja antičke mediteranske civilizacije.

3. Ključni pojmovi sa objašnjenjima

Polis – grčki grad-država i osnovna politička zajednica.
Akropolj – utvrđeni, uzvišeni deo grčkog grada, često sa glavnim svetilištima.
Demokratija – politički sistem u kojem građani učestvuju u vlasti.
Aristokratija – vlast privilegovanog plemstva.
Oligarhija – vlast malog broja ljudi.
Kolonizacija – osnivanje novih grčkih naselja izvan matičnih gradova.
Helada – naziv za grčki svet.
Helenizam – epoha širenja i mešanja grčke kulture sa kulturama Istoka.
Robovlasništvo – društveni sistem u kojem robovi predstavljaju vlasništvo drugih ljudi.
Republika – rimski politički poredak pre uspostavljanja Carstva.
Senat – najvažnija politička institucija rimske Republike, a kasnije važna institucija Carstva.
Konzul – najviši izvršni magistrat Republike.
Legija – osnovna velika jedinica rimske vojske.
Provincija – teritorija pod rimskom upravom izvan Italije.
Imperija – velika država sastavljena od brojnih teritorija i naroda.
Principat – politički sistem koji je uspostavio Avgust, formalno čuvajući republikanske institucije.
Romanizacija – širenje rimskih institucija, jezika, prava i načina života.
Pax Romana – period relativne stabilnosti i mira u velikom delu Carstva.
Urbanizacija – razvoj gradova i urbanog načina života.
Helenističke monarhije – države nastale nakon raspada Aleksandrovog carstva.

4. Ključne ličnosti i narodi

Grčka

Solon – atinski reformator.
Klisten – reformator povezan sa razvojem atinske demokratije.
Temistokle – atinski državnik i vojskovođa.
Perikle – najpoznatiji atinski državnik klasičnog perioda.
Sokrat – filozof koji je snažno uticao na razvoj grčke filozofije.
Platon – filozof i osnivač Akademije.
Aristotel – filozof i učitelj Aleksandra Velikog.
Filip II Makedonski – kralj koji je ujedinio Makedoniju i potčinio veliki deo Grčke.
Aleksandar Veliki – osvajač čija osvajanja stvaraju helenistički svet.

Rim

Romul – tradicionalni osnivač Rima.
Scipion Afrikanac – rimski vojskovođa koji je pobedio Hanibala.
Katон – predstavnik konzervativne rimske republikanske tradicije.
Pompej – veliki rimski vojskovođa i političar.
Julije Cezar – vojskovođa i političar čiji uspon označava kraj Republike.
Marko Antonije – Cezarov saveznik i kasnije jedan od glavnih aktera borbe za vlast.
Kleopatra VII – poslednja velika vladarka ptolemejskog Egipta.
Oktavijan Avgust – prvi rimski car i tvorac novog političkog sistema.
Trajan – car za vreme najvećeg teritorijalnog proširenja Carstva.
Hadrijan – car poznat po konsolidaciji granica i administraciji.
Dioklecijan – car koji je sproveo velike reforme Carstva.
Konstantin Veliki – car koji je imao ključnu ulogu u promeni položaja hrišćanstva.

Narodi i države

Grci – Makedonci – Persijanci – Egipćani – Feničani – Kartaginjani – Rimljani – Etrurci – Kelti – Germani – Jevreji – Sirijci.

5. Najvažniji događaji i datumi

Grčka

oko 1600–1100. p. n. e. – mikenska civilizacija.
8–6. vek p. n. e. – arhajsko doba i velika grčka kolonizacija.
490. p. n. e. – bitka kod Maratona.
480. p. n. e. – Termopili i Salamina.
5. vek p. n. e. – vrhunac klasične Atine.
431–404. p. n. e. – Peloponeski rat.
338. p. n. e. – bitka kod Heroneje; Filip II učvršćuje makedonsku prevlast.
336. p. n. e. – Aleksandar postaje kralj Makedonije.
334–323. p. n. e. – Aleksandrova osvajanja.
323. p. n. e. – Aleksandrova smrt i početak borbe dijadoha.

Rim

tradicionalno 753. p. n. e. – osnivanje Rima.
509. p. n. e. – tradicionalni početak Republike.
264–146. p. n. e. – Punski ratovi.
146. p. n. e. – uništenje Kartagine i Korinta.
44. p. n. e. – ubistvo Julija Cezara.
31. p. n. e. – bitka kod Akcija.
27. p. n. e. – Avgustov principat.
2. vek n. e. – vrhunac teritorijalne moći Rimskog carstva.
284. – Dioklecijan dolazi na vlast.
313. – Milanski edikt.
330. – Konstantinopolj postaje nova carska prestonica.
395. – trajna podela Carstva na istočni i zapadni deo.
476. – tradicionalna godina pada Zapadnog rimskog carstva.

6. Grčka i Rim – najvažnija razlika

Grčka → polis, filozofija, demokratija, umetnost, kolonizacija, helenizam.

Rim → republika, pravo, vojska, administracija, imperija, romanizacija.

Grčka je prvenstveno dala snažan doprinos filozofiji, umetnosti, politici i nauci, dok je Rim posebno snažno uticao na pravo, državnu organizaciju, vojsku, administraciju i izgradnju imperijalnog sistema.

Istovremeno, Rim je duboko preuzeo grčku kulturu. Zato antički svet ne treba posmatrati kao potpuno odvojene grčku i rimsku civilizaciju, već kao povezan grčko-rimski kulturni prostor.

7. Ključni pojmovi :

Grčka – Rim – polis – demokratija – aristokratija – oligarhija – kolonizacija – Atina – Sparta – Persijski ratovi – Peloponeski rat – Makedonija – Filip II – Aleksandar Veliki – helenizam – republika – Senat – konzul – patriciji – plebejci – legija – provincija – robovlasništvo – Kartagina – Punski ratovi – Julije Cezar – Pompej – Marko Antonije – Kleopatra – Oktavijan Avgust – principat – Rimsko carstvo – Pax Romana – romanizacija – Dioklecijan – Konstantin Veliki – hrišćanstvo – Konstantinopolj – pad Zapadnog rimskog carstva.