ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1989
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Matica Srpska 1989 1121 strana

odlična očuvanost

zpk

1. Osnovi evropske istorije XIX veka
2. Politička istorija Evrope

1. Kratak sažetak

Građanska Evropa prikazuje veliki preobražaj Evrope od kraja XVIII do druge polovine XIX veka. Čedomir Popov ovaj period posmatra kao vreme slabljenja feudalnog i apsolutističkog poretka i nastanka moderne građanske, kapitalističke Evrope.

Prvi tom, Osnovi evropske istorije XIX veka, objašnjava šire društvene, ekonomske, idejne i kulturne promene koje su stvorile uslove za novu Evropu. Posebno su važni prosvetiteljstvo, razvoj kapitalizma, industrijska revolucija, američka revolucija i Francuska revolucija. Bibliografski podaci za izdanje upravo izdvajaju liberalni kapitalizam, građanske revolucije, Francusku revoluciju, Napoleona i naučnu revoluciju kao ključne teme.

Drugi tom, Politička istorija Evrope, prati Evropu od Bečkog kongresa 1815. do 1871. godine. U centru su borba između konzervativizma i liberalizma, nacionalni pokreti, revolucije 1820, 1830. i 1848, razvoj nacionalnih država, kao i ujedinjenje Italije i Nemačke.

Popov Evropu ne posmatra samo kao niz ratova i političkih događaja, već povezuje ekonomske, društvene, političke i ideološke promene. Izdavački opis dela upravo naglašava da je osnovni proces knjige evropska „građanska revolucija“ i njene ekonomske, socijalne, političke i ideološke komponente.

2. Glavne teze i ideje

Evropa XIX veka predstavlja prelaz iz feudalnog u građansko društvo.
Kapitalizam postaje dominantan ekonomski sistem.
Industrijska revolucija menja proizvodnju, saobraćaj, gradove i društvene odnose.
Građanske revolucije ruše ili slabe stare feudalne i apsolutističke strukture.
Francuska revolucija 1789. predstavlja jedan od ključnih prelomnih događaja moderne evropske istorije.
Napoleon Bonaparta širi deo tekovina Francuske revolucije, ali istovremeno gradi sopstvenu imperiju.
Posle Napoleonovog pada dolazi do pokušaja obnove starog poretka.
Bečki kongres 1815. uspostavlja novi evropski politički poredak zasnovan na ravnoteži velikih sila i konzervativizmu.
Liberalizam zahteva ustav, građanske slobode i politička prava.
Nacionalizam postaje snažna politička ideologija XIX veka.
Revolucije 1848. pokazuju da stari evropski poredak više ne može potpuno zaustaviti liberalne i nacionalne pokrete.
Italijansko i nemačko ujedinjenje menjaju političku kartu Evrope.
Do 1871. građanska i nacionalna Evropa dobija mnogo jasniji oblik.

3. Ključni pojmovi sa objašnjenjima

Građansko društvo – društvo zasnovano na privatnoj svojini, građanskim pravima i kapitalističkim odnosima.
Feudalizam – društveni i ekonomski sistem starog evropskog poretka.
Apsolutizam – oblik vladavine u kojem monarh ima veoma široku, gotovo neograničenu vlast.
Kapitalizam – sistem zasnovan na privatnoj svojini, tržištu i kapitalu.
Industrijska revolucija – prelazak na mašinsku proizvodnju i industrijsko društvo.
Građanska revolucija – revolucija koja ruši ili menja feudalne i apsolutističke strukture i otvara prostor građanskom društvu.
Liberalizam – ideologija građanskih sloboda, ustavnosti i političkih prava.
Konzervativizam – zalaganje za očuvanje tradicije, monarhije i postojećeg društvenog poretka.
Nacionalizam – ideja da narod/nacija treba da ima sopstvenu političku državu ili široku političku autonomiju.
Restauracija – obnova monarhijskih i konzervativnih poredaka posle Napoleonovog pada.
Legitimizam – princip prema kojem zakoniti naslednici dinastija imaju pravo na vlast.
Ravnoteža snaga – nastojanje velikih sila da nijedna država ne postane dominantna u Evropi.
Ustavnost – princip ograničavanja vlasti ustavom.
Parlamentarizam – politički sistem u kojem parlament ima značajnu ulogu u vlasti.
Industrijalizacija – proces razvoja industrijske proizvodnje.
Proletarijat – industrijska radnička klasa.
Buržoazija – društveni sloj vlasnika kapitala i preduzeća.
Socijalizam – idejni i politički pravci koji kritikuju kapitalizam i nejednakost.
Revolucija 1848. – talas revolucija koji je zahvatio veliki deo Evrope.
Nacionalno ujedinjenje – stvaranje jedinstvene države od teritorija naseljenih pripadnicima iste nacije.

4. Ključne ličnosti

Džordž Vašington – prvi predsednik SAD i simbol američke revolucije.
Tomas Džeferson – američki političar i jedan od autora Deklaracije nezavisnosti.
Maksimilijan Robespjer – jedan od najpoznatijih vođa radikalne faze Francuske revolucije.
Napoleon Bonaparta – francuski vojskovođa i car, ključna ličnost evropske istorije početkom XIX veka.
Klemens fon Meternih – vodeći austrijski konzervativni državnik i jedan od tvoraca poretka posle 1815.
Oto fon Bizmark – glavni političar u procesu nemačkog ujedinjenja.
Đuzepe Macini – italijanski revolucionar i ideolog nacionalnog ujedinjenja.
Đuzepe Garibaldi – vojskovođa i revolucionar italijanskog Risorđimenta.
Kamilo Kavur – ključni političar u stvaranju ujedinjene Italije.
Viktor Emanuel II – kralj Pijemonta i kasnije prvi kralj ujedinjene Italije.
Karl Marks – najuticajniji teoretičar naučnog socijalizma i kritičar kapitalizma.

5. Ključni narodi i države

Francuska – Velika Britanija – Austrija/Habzburška monarhija – Pruska – Nemačka – Rusija – Italija – Španija – Portugalija – Osmansko carstvo – Poljska – Mađari – Česi – Srbi – Grci – Rumuni – Bugari.

Posebno su važni Francuska, Velika Britanija, Austrija, Pruska/Nemačka, Rusija i Italija, jer njihove politike snažno određuju evropski poredak XIX veka.

6. Najvažniji događaji i datumi

1776. – Američka deklaracija nezavisnosti.
1789. – početak Francuske revolucije.
1792. – proglašena Francuska republika.
1799. – Napoleon dolazi na vlast.
1804. – Napoleon postaje car Francuske.
1812. – Napoleonov pohod na Rusiju.
1814–1815. – pad Napoleona i obnova evropskog poretka.
1815. – Bečki kongres i stvaranje sistema restauracije.
1821. – početak grčkog ustanka protiv Osmanskog carstva.
1830. – revolucije u Francuskoj i Belgiji.
1848. – veliki talas evropskih revolucija.
1859. – važna faza italijanskog ujedinjenja.
1861. – proglašena Kraljevina Italija.
1866. – Pruska pobeđuje Austriju; Pruska postaje vodeća sila nemačkog prostora.
1870–1871. – Francusko-pruski rat.
1871. – proglašeno Nemačko carstvo; završava se ključna faza italijanskog i nemačkog nacionalnog ujedinjenja.

7. Najvažniji procesi za razumevanje knjige

Prosvetiteljstvo → građanske revolucije → Francuska revolucija → Napoleon → restauracija → Bečki kongres → liberalizam i nacionalizam → revolucije 1830. → revolucije 1848. → razvoj kapitalizma i industrijalizacije → nacionalna ujedinjenja → Italija i Nemačka → Evropa 1871.

8. Ključni pojmovi :

Građanska Evropa – građansko društvo – feudalizam – apsolutizam – kapitalizam – industrijska revolucija – građanske revolucije – Francuska revolucija – liberalizam – konzervativizam – nacionalizam – restauracija – legitimizam – Bečki kongres – ravnoteža snaga – ustavnost – parlamentarizam – građanska prava – buržoazija – proletarijat – socijalizam – revolucije 1830. – revolucije 1848. – nacionalno pitanje – italijansko ujedinjenje – nemačko ujedinjenje – Napoleon Bonaparta – Meternih – Macini – Garibaldi – Kavur – Bizmark – 1776. – 1789. – 1815. – 1830. – 1848. – 1861. – 1871.