ISBN: 0-385-47954-9
Godina izdanja: 1996
Jezik: Engleski
Autor: Strani

Doubleday 607 strana

odlična očuvanost

Edvard Radzinski je u knjizi Staljin prikazao život i politički uspon Josifa Visarionoviča Staljina, ali i mehanizme terora i vlasti koje je izgradio u Sovjetskom Savezu.

Kratak rezime

Knjiga prati Staljinov život od detinjstva u Gruziji, preko njegovog ulaska u revolucionarni pokret i Boljševičku partiju, do dolaska na sam vrh sovjetske države.

Staljin se prikazuje kao izuzetno ambiciozan, disciplinovan i proračunat političar. Nakon Lenjinove smrti postepeno uklanja ili marginalizuje političke protivnike i postaje najmoćniji čovek Sovjetskog Saveza.

Radzinski posebnu pažnju posvećuje načinu na koji je Staljin izgradio sistem lične vlasti i straha. Velike represije, čistke, montirani procesi, deportacije i logori postaju sredstva kojima režim kontroliše društvo.

Jedan od najstrašnijih perioda jeste Veliki teror, kada su milioni ljudi bili uhapšeni, zatvarani, deportovani ili ubijeni. Staljinov režim sprovodi i kolektivizaciju poljoprivrede, koja dovodi do ogromnih patnji i gladi.

Knjiga prati i period Drugog svetskog rata. Nakon nemačkog napada na Sovjetski Savez 1941. godine, Staljin postaje jedan od ključnih savezničkih lidera. Sovjetski Savez izlazi iz rata kao velika svetska sila, a Staljin dodatno učvršćuje svoj položaj.

Radzinski se ne zaustavlja samo na političkim događajima. On pokušava da prikaže i Staljinovu ličnost, njegovu sumnjičavost, okrutnost, potrebu za kontrolom i sposobnost da manipuliše ljudima.

Staljin umire 1953. godine, ali posledice njegovog režima ostaju duboke. Nakon njegove smrti počinje proces destaljinizacije, posebno nakon Hruščovljevog govora 1956. godine, u kojem je kritikovan kult ličnosti i deo Staljinovih zločina.

Ključne teme

Staljinov uspon na vlast
revolucija i boljševizam
borba za vlast
diktatura
kult ličnosti
političke čistke
Veliki teror
montirani procesi
Gulag
kolektivizacija
glad i represija
strah
propaganda
kontrola društva
Drugi svetski rat
Staljin i Hitler
sovjetska pobeda
destaljinizacija
ličnost diktatora
istorijsko pamćenje

Najvažniji pojmovi

Staljin — vođa Sovjetskog Saveza od druge polovine 1920-ih do smrti 1953.

Boljševici — revolucionarna frakcija Ruske socijaldemokratske radničke partije koju je predvodio Lenjin.

Kult ličnosti — stvaranje slike vođe kao nepogrešivog i izuzetnog državnika.

Čistke — sistematski progon stvarnih i navodnih političkih protivnika.

Veliki teror — masovna represija u SSSR-u, naročito 1937–1938.

Gulag — sistem sovjetskih logora za prinudni rad.

Kolektivizacija — prisilno udruživanje privatnih poljoprivrednih gazdinstava u kolektivna.

Montirani procesi — politički procesi u kojima su optužbe i presude unapred određivane.

Destaljinizacija — proces kritike i ograničavanja Staljinovog nasleđa nakon njegove smrti.

Staljin kao ličnost

Radzinski posebno ističe nekoliko osobina:

ambiciozan
proračunat
strpljiv
sumnjičav
nemilosrdan
manipulativan
opsednut kontrolom
veoma sposoban za političko taktiziranje

Važno je razumeti da Radzinski ne prikazuje Staljina samo kao „čudovište“, već pokušava da objasni kako je takva ličnost mogla da izgradi i održi sistem apsolutne vlasti.

Suština knjige

Najkraće rečeno, knjiga govori o tome kako jedan revolucionar postaje diktator i kako se oko njega izgrađuje sistem u kojem strah, propaganda, represija i kult ličnosti omogućavaju gotovo potpunu kontrolu države i društva.

Radzinskijev „Staljin“ je istorijsko-biografsko delo o životu i političkom usponu Josifa Staljina. Autor prati njegov put od revolucionara do apsolutnog vladara Sovjetskog Saveza i analizira nastanak sistema zasnovanog na represiji, čistkama, Gulagu, kolektivizaciji, propagandi i kultu ličnosti. Posebna pažnja posvećena je Staljinovoj ličnosti, njegovoj sumnjičavosti i borbi za apsolutnu kontrolu. Knjiga obuhvata i Staljinovu ulogu u Drugom svetskom ratu, njegovu smrt 1953. godine i početak destaljinizacije.

Formula za pamćenje:
Staljin → revolucija → borba za vlast → diktatura → kult ličnosti → čistke → Gulag → kolektivizacija → Veliki teror → Drugi svetski rat → smrt → destaljinizacija.