Godina izdanja: 1985
ISBN: 86-343-0059-5
Jezik: Hrvatski
Autor: Strani

Neoapsolutizam u civilnoj Hrvatskoj i Slavoniji : 1850-1860.

Zagreb : Globus : Centar za povijesne znanosti Sveučilišta, Odjel za hrvatsku povijest, 1985 521 strana, 32 strane s tablama

odlična očuvanost

Monografija „Počeci moderne Hrvatske“ predstavlja jedno od najznačajnijih dela Mirjane Gross i važnu studiju hrvatske istorije sredine XIX veka. Knjiga se bavi razdobljem neoapsolutizma od 1850. do 1860. godine, odnosno vremenom nakon revolucije 1848–1849. godine, kada je u Habsburškoj monarhiji uspostavljen centralizovan i apsolutistički sistem vlasti. Gross ovo razdoblje ne posmatra samo kroz političku istoriju, već nastoji da prikaže šire društvene, privredne, kulturne i institucionalne promene.

Posebna pažnja posvećena je preuređenju državne uprave, pravosuđa i lokalnih institucija, kao i odnosu Hrvatske i Slavonije prema centralnim vlastima u Beču. Uvođenje novog administrativnog sistema, centralizacija i jačanje državnog aparata menjali su način upravljanja i položaj tradicionalnih institucija. Istovremeno, knjiga pokazuje kako su germanizacija i upotreba nemačkog jezika u državnoj upravi uticali na hrvatski nacionalni i politički razvoj.

Gross značajan prostor daje privredi i saobraćaju, trgovini, finansijama i promenama u ekonomskim odnosima. Modernizacija državnog sistema bila je povezana sa promenama u privredi, razvojem komunikacija i postepenim stvaranjem uslova za nastanak modernog građanskog društva.

Važna tema jeste i modernizacija školstva. Autorka razmatra organizaciju škola, gimnazija, nastavnika i nastavnog jezika, kao i širi proces stvaranja modernog obrazovnog sistema. Posebno se analiziraju crkve i verske zajednice, njihov položaj i odnos prema državnoj politici.

Jedan od ključnih zaključaka knjige jeste da neoapsolutizam, iako je predstavljao period političke represije i centralizacije, nije značio jednostavno zaustavljanje modernizacije. Naprotiv, određene administrativne, pravne, privredne i obrazovne reforme stvorile su institucionalne temelje na kojima će se kasnije razvijati modernije hrvatsko društvo. Zbog toga Gross ovaj period posmatra kao važnu etapu u procesu prelaska od tradicionalnog ka modernom društvu.

Knjiga se odlikuje širokim, strukturalnim pristupom istoriji: politički događaji povezuju se sa ekonomskim, društvenim i kulturnim procesima. Upravo je takav pristup jedan od razloga zbog kojih se delo smatra kapitalnim u modernoj hrvatskoj istoriografiji. Gross je za ovu knjigu 1988. godine dobila austrijsku nagradu „Anton Gindely“.

Ključne reči

Mirjana Gross
moderna Hrvatska
Hrvatska i Slavonija
neoapsolutizam
Habsburška monarhija
Franjo Josip
centralizacija
apsolutizam
državna uprava
administracija
pravosuđe
germanizacija
hrvatski nacionalni pokret
nacionalna integracija
politička istorija
društvena istorija
ekonomska istorija
privreda
trgovina
saobraćaj
finansije
školstvo
crkva i verske zajednice
modernizacija
građansko društvo
hrvatska istoriografija
XIX vek
1850–1860.