Godina izdanja: 2017
ISBN: 978-86-87723-97-9
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Jugoslavija – potreba ili zabluda: stvaranje Kraljevine SHS 1918.

Muzej Vojvodine 2017 233 strane : ilustrovano

odlična očuvanost

Knjiga Zorana Veljanovića bavi se nastankom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine i problemom opravdanosti jugoslovenske ideje. Autor razmatra političke, nacionalne, diplomatske i istorijske okolnosti koje su dovele do stvaranja nove države nakon Prvog svetskog rata i raspada Austro-Ugarske.

Centralno pitanje knjige sadržano je već u naslovu: da li je stvaranje Jugoslavije bilo istorijska potreba ili politička zabluda? Autor razmatra različita shvatanja jugoslovenskog ujedinjenja i pokušava da sagleda odnos između srpskog državnog interesa, južnoslovenske ideje i različitih nacionalnih programa.

Glavne tematske celine

Jugoslovenska ideja pre 1918.
Ideja kulturnog i političkog povezivanja Južnih Slovena.
Ilirski pokret i južnoslovensko pitanje.
Različita shvatanja buduće zajedničke države.

Srbija i Prvi svetski rat
Položaj Srbije tokom rata.
Srpski ratni ciljevi.
Niška deklaracija 1914.
Jugoslovensko ujedinjenje kao deo ratne politike.

Jugoslovenski odbor
Političko organizovanje južnoslovenskih političara iz Austro-Ugarske.
Odnosi sa srpskom vladom.
Nikolska deklaracija / Krfska deklaracija 1917. i pitanje budućeg državnog uređenja.

Raspad Austro-Ugarske 1918.
Slom Habzburške monarhije.
Nastanak Države Slovenaca, Hrvata i Srba.
Politički vakuum u južnoslovenskim zemljama bivše Monarhije.

Ujedinjenje 1. decembra 1918.
Proglašenje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.
Uloga regenta Aleksandra Karađorđevića.
Političke okolnosti neposredno pre stvaranja države.

Srpsko-hrvatsko-slovenački odnosi
Različite predstave o karakteru zajedničke države.
Centralizam i federalizam.
Pitanje državnog i nacionalnog jedinstva.

„Potreba ili zabluda?“
Argumenti u korist jugoslovenskog ujedinjenja.
Kritike jugoslovenske ideje.
Pitanje da li su političke elite 1918. dovoljno sagledale buduće unutrašnje sukobe.

Ključni istorijski problem

Posebno važan problem jeste nesklad između različitih očekivanja od ujedinjenja. Za deo srpske političke elite stvaranje zajedničke države moglo je predstavljati ostvarenje ratnih ciljeva i okupljanje Južnih Slovena oko Srbije, dok su drugi politički akteri zamišljali buduću državu kao zajednicu ravnopravnih naroda i istorijskih pokrajina.

Iz tog nesklada proizašla su kasnija pitanja:

centralizam ↔ federalizam
unitarizam ↔ nacionalni pluralizam
jedinstvena država ↔ autonomija pokrajina
jugoslovenstvo ↔ posebni nacionalni identiteti

Zbog toga je 1918. istovremeno trenutak velikog političkog ujedinjenja i početak dugotrajnog problema državnog uređenja.

Hronologija najvažnijih događaja

1914 — početak Prvog svetskog rata; Niška deklaracija.
1915 — povlačenje srpske vojske preko Albanije.
1917 — Krfska deklaracija.
1918. početak godine — raspad ratnog poretka Centralnih sila.
oktobar 1918. — stvaranje Države Slovenaca, Hrvata i Srba.
novembar 1918. — ubrzavanje procesa ujedinjenja.
1. decembar 1918. — proglašena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca.
1921 — Vidovdanski ustav i centralističko uređenje države.

Ključne ličnosti

Petar I Karađorđević, Aleksandar Karađorđević, Nikola Pašić, Ante Trumbić, Frano Supilo, Svetozar Pribićević, Stjepan Radić, Ivan Meštrović, Mihajlo Pupin, kao i predstavnici slovenačkih, hrvatskih, srpskih i drugih političkih pokreta.

Ključne reči

Jugoslavija, Kraljevina SHS, 1918, ujedinjenje, Srbija, Slovenci, Hrvati, Južni Sloveni, Prvi svetski rat, Austro-Ugarska, raspad Monarhije, Država SHS, Jugoslovenski odbor, Niška deklaracija, Krfska deklaracija, regent Aleksandar, Nikola Pašić, Ante Trumbić, centralizam, federalizam, unitarizam, nacionalno pitanje, državno jedinstvo, nacionalni identitet, Vidovdanski ustav, političke elite, jugoslovenska ideja.