Godina izdanja: 2020
ISBN: 978-86-7403-243-5
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Peta armija Jugoslovenske vojske u ratu 1941.

Institut za savremenu istoriju 2020 343 strane : ilustrovano

odlična očuvanost

zpk

Monografija proučava ratni put Pete armije Jugoslovenske vojske tokom Aprilskog rata 1941, prvenstveno na prostoru Moravske banovine i susednih oblasti.

Autor nastoji da rekonstruiše događaje na jugoistočnom frontu, ali i da preispita pojednostavljenu predstavu da Jugoslovenska vojska tokom Aprilskog rata nije pružala ozbiljniji otpor. Posebna pažnja posvećena je organizaciji vojske, ratnim pripremama, mobilizaciji, rasporedu jedinica, komandnom kadru i odnosu jugoslovenskih i nemačkih snaga.

Knjiga prati ratne događaje hronološki, praktično iz dana u dan. Prva faza obuhvata nemački napad i početne otpore od 6. do 8. aprila, druga povlačenje i rasulo jedinica od 9. do 11. aprila, a treća završne operacije Pete armije od 12. do 15. aprila. Završni deo govori o primirju i kapitulaciji Jugoslovenske vojske.

Posebno mesto imaju borbe na području Caribroda, Pirota, Vrške Čuke, Zaječara, Niša, Kragujevca i Kraljeva. Nemački prodor, naročito napredovanje oklopnih jedinica kroz doline Južne i Velike Morave, doveo je do presecanja Pete armije i njenog razbijanja na više grupacija. Pad Niša bio je jedan od ključnih trenutaka sloma odbrane na ovom pravcu.

Žikić ukazuje na brojne slabosti jugoslovenske odbrane: nedovoljnu popunjenost i mobilizaciju, predugačak front, nedostatak protivtenkovskog i protivavionskog naoružanja, lošu koncentraciju snaga i probleme u komandovanju. Peta armija trebalo je da brani veoma širok front, zbog čega su njene divizije bile razvučene i nedovoljno sposobne za zaustavljanje brzog nemačkog prodora.

Ipak, knjiga ističe i primere borbenosti pojedinih jugoslovenskih jedinica, naročito Topličke i Cerske divizije, kao i pojedinih oficira i vojnika. Autor tako daje složeniju sliku Aprilskog rata, u kojoj se poraz objašnjava kombinacijom strateških, organizacionih, materijalnih i moralnih slabosti, a ne samo „izdajom“ ili odsustvom otpora.

Monografija se oslanja na obimnu arhivsku građu, naročito iz Vojnog arhiva u Beogradu, kao i na memoare, dnevnike, sećanja, periodiku i objavljene izvore. Posebna pažnja posvećena je i biografijama komandnog kadra Pete armije.

Ukratko

Knjiga predstavlja detaljnu vojnoistorijsku rekonstrukciju sloma Pete armije Jugoslovenske vojske tokom Aprilskog rata 1941. godine. Njena glavna vrednost je u tome što događaje na jugoistočnom frontu prikazuje detaljno i na osnovu arhivske građe, istovremeno ukazujući na stvarne primere otpora, ali i na ozbiljne slabosti jugoslovenskog vojnog sistema koje su omogućile brz nemački prodor.

Ključne reči

Aprilski rat 1941; Drugi svetski rat; Kraljevina Jugoslavija; Jugoslovenska vojska; Peta armija; Moravska banovina; Peta armijska oblast; nemački napad; nemačka 12. armija; jugoslovensko-nemački sukob; jugoistočni front; Srbija 1941; Niš; Pirot; Caribrod; Zaječar; Kragujevac; Kraljevo; Šumadija; Južna Morava; Velika Morava; mobilizacija; koncentracija trupa; ratni plan R-41; povlačenje; vojni slom; komandni kadar; Toplička divizija; Cerska divizija; Timočka divizija; Krajinska divizija; vojna organizacija; naoružanje; protivtenkovska odbrana; protivavionska odbrana; nemačke oklopne jedinice; vojna istorija; Vojni arhiv; kapitulacija Jugoslovenske vojske.