ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 2016
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Prilozi za bolje razumevanje srpsko-hrvatskih odnosa

Krst na križu je publicističko-istorijska knjiga autora Ratko Dmitrović koja se bavi položajem Srba u Hrvatskoj tokom 20. veka, sa posebnim naglaskom na odnose između Srpske pravoslavne i Rimokatoličke crkve, pitanje identiteta, pokatoličavanja, nacionalnih sukoba i istorijskog pamćenja.

Knjiga nije akademska monografija u užem smislu, već spoj istorijske publicistike, dokumentarne građe, novinarskog istraživanja i autorskog komentara.

Kratak sadržaj

Dmitrović prati istorijske procese koji su oblikovali odnose između Srba i Hrvata, naročito:

položaj Srba u Austro-Ugarskoj,
verske i nacionalne podele,
delovanje rimokatoličkih institucija prema pravoslavnom stanovništvu,
događaje u vreme World War II i režima Independent State of Croatia,
prisilna pokrštavanja,
stradanja stanovništva,
političke i identitetske posledice tih događaja.

Naslov „Krst na križu“ simbolično upućuje na susret i sukob dva hrišćanska kulturno-verska obrasca: pravoslavnog krsta i katoličkog križa.

Strukturalni pregled

1. Istorijski koreni sukoba

Autor se vraća u 19. vek i ranije periode kako bi objasnio:

nastanak modernih nacionalnih identiteta,
ulogu vere u oblikovanju nacionalne pripadnosti,
položaj Srba na području Hrvatske i Slavonije.

Osnovna ideja: verski identitet često je postajao i nacionalni identitet.

2. Katoličanstvo, pravoslavlje i politika

Dmitrović razmatra:

odnos crkvenih institucija prema nacionalnim pitanjima,
ulogu religije u političkim procesima,
veze između verske i državne politike.

3. Drugi svetski rat

Najveći deo knjige posvećen je periodu NDH.

Teme uključuju:

progone Srba,
logore,
pokrštavanje pravoslavnog stanovništva,
delovanje pojedinih crkvenih i državnih struktura.

Ovo je centralna istorijska osovina knjige.

4. Sećanje i zaborav

Autor kritički razmatra način na koji su posleratna Jugoslavija i kasnije države tumačile ili potiskivale određene istorijske događaje.

Glavna tema: odnos između istorijske istine, politike i kolektivnog pamćenja.

5. Savremene posledice

Završna poglavlja povezuju istorijske procese sa:

raspadom Jugoslavije,
ratovima devedesetih,
savremenim srpsko-hrvatskim odnosima.

Glavne teme

1. Identitet

Kako religija utiče na nacionalnu pripadnost.

2. Istorijsko pamćenje

Borba oko tumačenja prošlosti.

3. Stradanje i progon

Položaj srpskog stanovništva tokom ratnih perioda.

4. Odnos religije i politike

Crkvene institucije kao istorijski i društveni akteri.

5. Nacionalna istorija

Pitanje kontinuiteta istorijskog iskustva jednog naroda.

Metodologija

Knjiga koristi:

istorijske izvore,
memoarsku građu,
novinske članke,
svedočenja,
publicističku interpretaciju.

Po metodologiji bliža je istorijskoj publicistici nego strogo akademskoj istoriografiji.

Značaj knjige

Delo je značajno kao deo srpske publicističke literature o:

istoriji Srba u Hrvatskoj,
odnosima između crkava,
sećanju na ratne zločine i progone.

Istovremeno, zbog tematike i autorskog pristupa, knjiga je često predmet različitih interpretacija i polemika među istoričarima i publicistima.

Centralna poruka

Dmitrović nastoji da pokaže da se savremeni odnosi među narodima na prostoru bivše Jugoslavije ne mogu razumeti bez suočavanja sa istorijskim iskustvima, naročito sa traumama rata, verskih sukoba i prisilnih promena identiteta.

Zaključak

„Krst na križu“ je knjiga o istoriji, identitetu i kolektivnom pamćenju. Kroz prikaz položaja Srba u Hrvatskoj i složenih odnosa između vere i politike, Ratko Dmitrović pokušava da objasni kako su istorijski događaji oblikovali savremene nacionalne odnose na prostoru bivše Jugoslavije. Njena osnovna ideja jeste da nerazjašnjena prošlost nastavlja da utiče na sadašnjost, pa je razumevanje istorije neophodan uslov za razumevanje savremenih društvenih i političkih procesa.

Drezden, Žumberak, Kistanje, Dimitrije Ruvarac, Hrtkovci, Binjevci, Hrvati, Kocerin, Petrovo polje. NDH, Jasenovac, Ante Pavelić, Milan Stojadinović, Nikola Plećaš, SANU, Opačić, Slobodan Milošević, RTS, Zagreb, Vladimir Nazor, Aleksandar Leka Ranković, Merčep, Brodarac, Borislav Mikelić, Krajina, Stipe Šuvar, Blajburgm Vlade Divac, Miroslav Krleža, Krunoslav Draganović, Golubnjača, Banija, Momo Kapor, Kominterna, Ivan Goran Kovačić