ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1975
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor - osoba Mihaljčić, Rade, 1937-2020 = Mihaljčić, Rade, 1937-2020
Naslov Kraj Srpskog carstva / Rade Mihaljčić
Vrsta građe naučna monog.
Jezik srpski
Godina 1975
Izdavanje i proizvodnja Beograd : Srpska književna zadruga, 1975 (Beograd : Kultura)
Fizički opis 325 str. : ilustr. ; 24 cm.
(Plast. sa omotom)
Napomene Bibliografija: str. 286-291.
Résummé
Registri.
Predmetne odrednice Carstvo -- Srbija -- 14v
Srbija -- Istorija -- 14v

Kraj srpskog carstva jedno je od najznačajnijih dela srpske medievistike posvećenih raspadu države Nemanjića u drugoj polovini XIV veka. Knjiga je nastala na osnovu doktorske disertacije Radeta Mihaljčića, odbranjene 1971. godine na Filozofskom fakultetu u Beogradu, a prvi put je objavljena 1975. godine u izdanju Srpske književne zadruge.
Mihaljčić prati političke, društvene i dinastičke procese koji su doveli do slabljenja centralne vlasti posle smrti cara Dušana 1355. godine. U središtu istraživanja nalazi se vladavina njegovog naslednika, cara Uroša, uspon moćnih velikaških porodica i postepeno pretvaranje nekada jedinstvenog carstva u niz gotovo samostalnih oblasti.
Posebna pažnja posvećena je odnosima među oblasnim gospodarima – Mrnjavčevićima, Balšićima, Vojinovićima, Nikolom Altomanovićem, knezom Lazarom i drugim velikašima – kao i njihovom odnosu prema caru Urošu i ideji legitimne carske vlasti. Autor pokazuje da propast carstva nije bila posledica jednog događaja, već dugotrajnog procesa političke decentralizacije, promena u strukturi vlasti i jačanja regionalnih centara.
Važno mesto zauzima Marička bitka 1371. godine, pogibija kralja Vukašina i despota Jovana Uglješe i smrt cara Uroša iste godine, događaji kojima se simbolično završava epoha Srpskog carstva. Mihaljčić pritom razdvaja istorijski proverljive činjenice od kasnijih predanja i nacionalnih mitova, oslanjajući se na povelje, dubrovačku arhivsku građu, vizantijske izvore i drugu srednjovekovnu dokumentaciju.
Kraj srpskog carstva odlikuju precizna analiza izvora, pregledno izlaganje i sposobnost autora da složene političke odnose predstavi kao povezanu istorijsku celinu. Zbog toga je knjiga ostala jedno od temeljnih dela za proučavanje srpskih zemalja u XIV veku i prelaska iz nemanjićke epohe u vreme oblasnih gospodara i kneza Lazara.

Sadržaj
Uvod 7
Borba za nasleđstvo – polarizacija snaga 11
Pojava oblasnih gospodara 33
Savladarstvo – nadmoć oblasnih gospodara 64
Koalicija protiv Mrnjavčevića – rat oblasnih gospodara 100
Prevlast Mrnjavčevića i kraj Srpskog carstva 125
Propast i podela države Mrnjavčevića 164
Nova podela ostataka Srpskog carstva 185
Pripreme za restauraciju 208
Od carstva ka kneževinama – novi uslovi privrednog i društvenog razvitka 223
Prilog 245
Napomene 247
Spisak češće citiranih dela (skraćenice, izvori, literatura) 286
Résumé 293
Registar 313

Rade Mihaljčić (1937–2020) bio je srpski istoričar i jedan od najznačajnijih proučavalaca srpskog srednjeg veka. Rođen je u Srednjoj Jurkovici kod Bosanske Gradiške, a gimnaziju je završio u Banjoj Luci. Istoriju je studirao na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, gde je potom započeo univerzitetsku karijeru. Za asistenta je izabran 1962. godine, a tokom narednih decenija napredovao je do zvanja redovnog profesora i rukovodioca Katedre za nacionalnu istoriju srednjeg veka. Predavao je i na Filozofskom fakultetu u Banjoj Luci. Doktorsku disertaciju Kraj Srpskog carstva odbranio je 1971. godine. Njegova naučna interesovanja bila su usmerena prvenstveno na političku i društvenu istoriju srpskih zemalja u poznom srednjem veku, vlastelu i oblasne gospodare, Kosovsku bitku, kneza Lazara, srednjovekovne državne institucije, pravnu terminologiju i istorijsko predanje. Pored Kraja srpskog carstva, među njegovim najpoznatijim knjigama su Lazar Hrebeljanović – istorija, kult, predanje, Boj na Kosovu, Junaci kosovske legende, Izvorna vrednost stare srpske građe i druga dela. Bio je i autor brojnih naučnih rasprava, enciklopedijskih odrednica i radova iz oblasti pomoćnih istorijskih disciplina. U svojim istraživanjima posebno je nastojao da razluči istorijski događaj od njegovog kasnijeg književnog, folklornog i ideološkog tumačenja. Mihaljčić je pripadao generaciji istoričara koja je znatno unapredila kritičko proučavanje srpskog srednjeg veka. Njegove knjige odlikuju pažljivo čitanje izvora, jasno razgraničavanje činjenica i pretpostavki i izrazita sposobnost povezivanja političke istorije sa društvenim i kulturnim procesima. Njegovi radovi o kraju Nemanjićke države, knezu Lazaru i Kosovskoj bici i danas predstavljaju nezaobilaznu literaturu u proučavanju srpske srednjovekovne istorije.


MG P53