Godina izdanja: 2011
ISBN: 978-86-7005-173-7
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Dmitar Tasić

Institut za noviju istoriju Srbije 2021 511 strana

odlična očuvanost

Knjiga analizira nastanak, organizaciju i delovanje Korpusa narodne odbrane Jugoslavije (KNOJ) kao ključnog bezbednosnog i vojnog instrumenta nove komunističke vlasti u periodu 1944–1953.

Autor pokazuje da je KNOJ imao dvostruku ulogu:

vojnu (obezbeđenje teritorije i granica)
političku (učvršćivanje vlasti i obračun sa protivnicima režima)

Kroz arhivsku građu, knjiga osvetljava način na koji je KNOJ učestvovao u posleratnoj represiji i konsolidaciji vlasti.

STRUKTURALNI PREGLED

1. Nastanak KNOJ-a (1944)

Formiran pred kraj Drugog svetskog rata
Pod kontrolom Komunističke partije Jugoslavije
Nastao iz potrebe za:
kontrolom oslobođenih teritorija
neutralizacijom „neprijatelja naroda“

➡ KNOJ kao prelaz između ratne i posleratne vlasti.

2. Organizacija i struktura

Hijerarhijska vojna organizacija
Podeljen na:
divizije i brigade
specijalne jedinice
Tesno povezan sa:
OZNOM (tajna policija)
vojskom (JA)

➡ Spoj vojne i policijske funkcije.

3. Uloge i zadaci KNOJ-a

a) Bezbednosne funkcije
Obezbeđenje granica
Borba protiv ilegalnih grupa
Kontrola stanovništva
b) Političke funkcije
Učvršćivanje komunističke vlasti
Progon političkih protivnika
Učešće u represiji nakon rata

➡ KNOJ kao ključni instrument kontrole društva.

4. Period intenzivne represije (1944–1948)

Obračun sa:
četnicima
saradnicima okupatora
političkim protivnicima
Masovna hapšenja i likvidacije
Uloga u uspostavljanju novog poretka

➡ Najintenzivnija i najkontroverznija faza delovanja.

5. Promene nakon 1948. (Informbiro)

Sukob sa SSSR-om utiče na unutrašnju politiku
KNOJ učestvuje u:
progonu „informbirovaca“
jačanju unutrašnje kontrole

➡ Fokus se premešta sa ratnih neprijatelja na političke neistomišljenike.

6. Transformacija i ukidanje (do 1953)

Postepeno smanjenje uloge
Integracija u druge bezbednosne strukture
Formalno ukidanje KNOJ-a

➡ Prelazak ka institucionalizovanijim oblicima kontrole.

7. Odnos prema društvu

Strah i kontrola kao dominantni efekti
KNOJ kao simbol represije
Istovremeno i faktor stabilizacije države

➡ Dvosmislena uloga: sigurnost vs. represija.

GLAVNE IDEJE

KNOJ je bio ključni alat za konsolidaciju komunističke vlasti
Granica između vojske i policije bila je zamagljena
Represija je bila sistemska, a ne slučajna
Promene u međunarodnim odnosima (1948) direktno utiču na unutrašnju politiku

ZAKLJUČAK

Knjiga pokazuje da:
➡ KNOJ nije bio samo vojna formacija, već centralni instrument političke kontrole u ranim godinama socijalističke Jugoslavije.

Njegova istorijska uloga ogleda se u:

učvršćivanju režima
oblikovanju bezbednosnog aparata
stvaranju modela kasnije represije