ISBN: 912
Godina izdanja: 912
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Spoljašnjost kao na fotografijama, unutrašnjost u dobrom i urednom stanju!

Knjiga „Baranja 1918–1922” je istorijska monografija istoričara dr Aleksandra Horvata, objavljena 2013. godine u izdanju izdavačke kuće Prometej iz Novog Sada i Malog istorijskog društva.Delo je nastalo na osnovu autorove magistarske teze odbranjene na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu. Knjiga istražuje izuzetno dinamičan, a u regionalnoj istoriografiji često zapostavljen period: prelazne godine nakon Prvog svetskog rata, kada je oblast Baranje prešla iz sastava Austrougarske u novoformiranu Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca (SHS).

Promena naziva mesta 1922. godine: Ključni fokus Horvatovog istraživanja je zvanično preimenovanje baranjskih gradova i sela u januaru 1922. godine. Ovim administrativnim potezom su dotadašnji mađarski nazivi zamenjeni slovenskim (srpskim i hrvatskim) varijantama kako bi se učvrstio novi nacionalni identitet na toj teritoriji.


Baranja je geografska i istorijska oblast, koja se većim delom nalazi u Mađarskoj, a manjim u Hrvatskoj. Severni (mađarski) deo administrativno je organizovan kao Baranjska županija sa sedištem u gradu Pečuju, dok se južni deo (u današnjoj Hrvatskoj) nalazi u sastavu Osječko-baranjske županije sa sedištem u gradu Osijeku. Geografsku granicu Baranje na istoku čini reka Dunav, a na jugu Drava, dok su severne i zapadne granica određene administrativnim granicama mađarske Baranjske županije prema susednim županijama. Tokom starije istorije, za vreme ugarske vlasti, Baranja je vekovima bila deo stare Baranjske županije, koja je nakon Prvog svetskog rata podeljena na severni deo u Kraljevini Mađarskoj i južni deo u Kraljevini SHS. Nova granica, koja je ozvaničena Trijanonskim sporazumom (1920), postoji i danas.


Tokom antičkog perioda, podučje Baranje bilo je deo drevne Panonije, koja je za vreme rimske vlasti organizovana kao provincija. Podelom jedinstvene provincije kasnije je nastala Donja Panonija, kojoj je pripadalo i baranjsko područje. Za vreme vladavine rimskog cara Dioklecijana (284-305) izvršena je nova podela, čime je stvorena provincija Panonija Valerija sa Sopijanom kao glavnim gradom (današnji Pečuj), obuhvatajući i područje Baranje.[3]

U vreme Velike seobe naroda, na području Baranje smenjivali su se razni narodi (Huni, Ostrogoti, Langobardi, Avari). Počevši od druge polovine 6. veka, na tim prostorima su živeli Panonski Sloveni, koji su u prvom periodu bili pod vrhovnom vlašću Avarskog kaganata, a potom su krajem 8. veka potpali pod vrhovnu vlast Karolinškog carstva. Tokom prve polovine 9. veka, na tim prostorima su živeli podunavski Bodrići, po kojima je ime dobila kasnija Bodroška županija na drugoj strani Dunava. Sredinom 9. veka područje Baranje se nalazilo u sastavu Balatonske kneževine, slovenske države kojom su vladali Pribina i Kocelj.[4]

Krajem 9. veka, nakon doseljavanja Mađara, celokupno područje Baranje potpada pod njihovu vlast, a zatim postaje deo Kraljevine Ugarske, koja je na tom prostoru formirala Baranjsku županiju, nastanjenu slovenskim i mađarskim stanovništvom.[5]

Tokom 15. veku, dolazi do intenzivnijeg doseljavanja Srba u razne ugarske oblasti, uključujući i Baranju, a taj proces je dobio na zamahu tokom 16. veka. Nakon Mohačke bitke (1526) i upostaljanja osmanske vlasti, na području Baranje su stvoreni posebni sandžaci, koji su bili u sastavu Budimski pašaluk. Tokom perioda osmanske vlasti, pravoslavni Srbi su na području Baranje imali svoju Mohačku eparhiju, koja je bila u sastavu obnovljene Srpske patrijaršije.

Za vreme Velikog bečkog rata (1683-1699), Habzburška monarhija je 1687. godine oslobodila Baranju od osmanske vlasti, nakon čega je obnovljena i Baranjska županija. Nove vlasti su već krajem 17. i početkom 18. veka preduzele razne korake u cilju pokatoličavanja pravoslavnih Srba u Baranji, sa delimičnim uspehom, čime je na tom prostoru uvećan broj Srba-katolika, ali znatan deo naroda je i dalje ostao privržen pravoslavlju, zahvaljujući dodatnom doseljavanju pod srpskim patrijarhom Arsenijem III (1690-1706), koji je za novog srpskog vladiku u Baranji postavio episkopa Jefrema Jankovića Tetovaca.

Tokom ranog razdoblja habzburške vlasti, najveći deo imanja u obnovljenoj Baranjskoj županiji došao je u posed velikih svetovnih i crkvenih velikaša. Tako je princ Eugen Savojski dobio Belje, a general Veterani Dardu. Na početku 18. veka, za vreme Rakocijevog ustanka, baranjski Srbi su mnogo stradali od mađarskih ustanika. Tokom 18 veka, sprovođena je intenzivna kolonizacija Nemaca, koji su postali značajan činilac na širem području Baranje.

Baranja je bila obuhvaćena proklamovanim granicama Srpske Vojvodine iz 1848. godine, ali srpske snage nisu uspele da uspostave kontrolu nad tom regijom, koja potom nije ušla u sastav Vojvodine Srbije i Tamiškog Banata. Nakon Austrougarske nagodbe (1867), intenzivirani su procesi mađarizacije na području Baranje. Uprkos tome, znatan deo stanovništva uspeo je da očuva svoj slovenski identitet (baranjski Srbi i baranjski Hrvati), a takođe i druge specifičnosti (baranjski Bunjevci i baranjski Šokci).