ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1997
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Posveta na predlistu, inače odlično očuvano.

Autor - osoba Ignjić, Stevan, 1922-2012
Naslov Manastir Rača / Stevan Ignjić
Vrsta građe knjiga
Jezik srpski
Godina 1997
Izdavanje i proizvodnja Užice : Kulturno-prosvetna zajednica, 1997 (Užice : Rujno)
Fizički opis 196 str. : ilustr. ; 21 cm
(Karton)
Napomene Tiraž 1.000
Beleška o autoru: str. [200]
Bibliografija: str. 193-196.
Predmetne odrednice Manastir Rača



MANASTIR RAČA
UVOD
Ni u jednom srpskom manastiru nisu se tako oštro prelamale sudbine naroda i ishodile istorijske mene kao u hramu Svetog Hristovog Vaznesenja u Rači. Ovo svetilište je zablistalo u srednjem veku kao zadužbina kralja Dragutina Nemanjića, pored Drine, na pogledu zloslutne Bosne, izraslo u središte pravoslavne duhovnosti i kulture, rasadnik pismenosti, a zatim se - sa izlivom turske osvajačke bujice u srpske zemlje - suočavalo sa dubokim ponorima nesreće i zla.
Manastir je tri puta spaljivan, rušen i pljačkan: posle 1459, 1688. (1690) i 1813. godine, ali je u suočavanju sa tragičnom sudbinom i dušmanima koji su hteli da zatru tragove njegovog postojanja, istrajavao i jačao nacionalno biće. Najzad, u oslobođenoj Srbiji kneza Miloša, o svitku 19. veka, hram u Rači je ponovo zablistao nekadašnjim sjajem (1826), kada su na monumentalnom crkvenom zdanju završeni građevinski radovi.
Najveće zasluge za obnavljanje sadašnjeg manastirskog arhitektonskog kompleksa ima narod Sokolske nahije, naumorni duhovnik, arhimandrit Hadži Melentije Stefanović, glasoviti knezovi: Petar Vasić i Mina Arsenijević Vojić, brojni darodavci i ktitori, a među njima i knez Miloš Obrenović.
Za razliku od većine manastira, u Rači nisu vršena arheološka istraživanja, kako bi se došlo do materijalnih tragova i dobila sigurnija saznanja o istorijskom kontinuitetu. I dalje ostaju otvorena mnoga pitanja, obavijena velom tajni. Istraživači najčešće koriste podatke iz žive narodne tradicije, zapise i natpise, letopise i pomenike, kratko i nejasno rukopisane od strane monaha u manastirima. Nešto od te građe o samom manastiru Rači objavljeno je u kapitalnom i nezaobilaznom delu Ljubomira Stojanovića: Stari srpski zapisi i natpisi. Interesantna je i neobjašnjena upitnost kako se u Račanskom pomeniku, koji se čuva u Patrijaršijskoj biblioteci, ništa ne govori o vremenu podizanja manastira, a ne pominje se ni ktitor. (Vuk Karadžić govori da je u njemu najstariji potpis iz 1615. god.) Ista neobjašnjena i zagonetna „praznina” ostala je i u tzv. Račanskom letopisu, koga je koristio u manastiru Beočinu Pavel Šafarik (i odneo u Prag).
I pored oskudnih izvora i malobrojne literature, pojedini pisci interesovali su se za istoriju manastira Rače, uglavnom u sklopu izučavanja opštih tema iz istorije crkava i manastira u Srbiji (Vlad. R. Petković, Vasilije Marković, Milan Đ. Milićević). Sa više ambicija i truda prišli su pisanju monografije hrama u Rači: Dragoslav Stranjaković, Dimitrije Ruvarac, Arhimandrit Firmilijan i Slobodan Živojinović. Posebno je značajan prilog Dragoslava Stranjakovića Manastir Rača, u kome nagoveštava temeljniji i kritičniji prilaz vremenu izgradnje manastira. Na osnovama raspolložive građe u manastirima Fruške gore, objavio je zapaženi rad Dimitrije Ruvarac Manastir Rača i Beočin, u kome su istražene i naglašene kulturne i istorijske veze Rače i Beočina. Mada u nekim interpretacijama i vremenskim određenjima nepouzdana, vredna je pažnje, brošura Arhimandrita Firmilijana Manastir Rača i iguman Hadži Melentije. Slobodan Živojinović u knjizi Rača ukraj Drine najdalje odlazi u kompleksnom proučavanju prošlosti „Male srpske lavre”, iako u uvodnom delu prenaglašava opšte tokove istorijskih dešavanja.
Istoričari književnosti i umetnosti više su pisali o vesnicima nove književnosti, račanskim kaluđerima: Jeroteju, Kiprijanu i Gavrilu Stefanoviću Vencloviću; sagledali njihov značaj i duhovni uzlet; otkrili kulturno i istorijsko nasleđe. Među naučnicima i kulturnim poslenicima koji su nadahnuto pisali, podstaknuti prepisivačima i iluminatorima rukopisne knjige, treba posebno pomenuti: Dejana Medakovića, Milorada Pavića i Miroslava Pantića.
Sa početkom održavanja naučnog skupa Dani Rače ukraj Drine (1995) prišlo se sistematičnijem i egzaktnijem proučavanju složene i slojevite istorije manastira Rače, njegove duhovnosti i kulturne baštine, što najbolje svedoči prvi broj Račanskog zbornika.
Sagledavajući opšte istorijske tokove i dešavanja u knjizi Manastir Rača, uvažavan je pristup i sadržaj prema tematskim celinama i blokovima, a nije zanemaren ni hronološki princip – sa uvažavanjem dostupne izvorne građe i literature. Poglavlja su slobodnije naslovljena, a ekspozicija data je popularnije.
Dugujem zahvalnost i blagodarnost saradnicima koji su mi pomogli pri pisanju monografije, a posebno ističem trudoljubivost oca Save Ristića, igumana manastira Rače, kaluđera Jovana, Milete Nikitovića, istoričara umetnosti, Anđe Bjelić, v. bibliotekara i Slobodana Milesunića, upravnika Muzeja Srpske pravoslavne crkve u Beogradu.


SADRŽAJ
Reči poruke i pouke 5
Uvod 7
Beleg trajanja 9
Rasadnik pismenosti 22
Krenu sva zemlja srpska 35
Vesnici nove književnosti 44
Novo rađanje manastira 56
Odjeci pisama iz Rače 69
Vreme bune 76
Arhimandrit Hadži Melentije Stefanović 90
Glasoviti vojvoda, istaknuti duhovnik 90
U diplomatskoj misiji 94
Neobjašnjen susret 96
Uzlet u crkvene vrhove 99
Manastir je sasvim dobro načinjen 105
Likovno otkrivanje 121
Monumentalno crkveno zdanje 121
Ikone sa nebeskim sjajem 128
Slikanje bogougodnih prizora 137
U središtu dešavanja 147
Znamenja manastira Rače 154
Škola u Rači 159
Pridružili se seni Hadži Melentija 164
Mirosavljevo jevanđelje u Rači 170
Starešine manastira Rače 174
Napisali o Rači i Račanima 179
Monasi manastira Rače vraćaju se svojim knjigama 191
Izvori i literatura 193

MG15 (F)