Godina izdanja: 2007
ISBN: 978-86-85129-57-5
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor - osoba Antonović, Miloš, 1959-
Naslov Narativni izvori za istoriju Evrope : srednji vek / Miloš Antonović
Vrsta građe stručna monografija
Ciljna grupa odrasli, ozbiljna (nije lepa knjiž.)
Jezik srpski
Godina 2007
Izdanje 1. izd.
Izdavanje i proizvodnja Beograd : Utopija, 2007 (Beograd : ATC)
Fizički opis 239 str. ; 24 cm
(broš.)
Napomene Tiraž 500
Dodatak: Prevod izabranih primera na srpski jezik: str. 188-236
Napomene i bibliografske reference uz tekst.
Predmetne odrednice Istoričari -- Evropa -- Srednji vek
Evropa -- Srednji vek -- Istorijski izvori

PREDGOVOR
Knjiga koja izlazi pred oči čitalačke javnosti predviđena je za dvostruku ulogu. Ona najpre treba da posluži kao pomoćno sredstvo u izvođenju nastave na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Na drugom mestu, ali svakako ne manje važnom, nalazi se potreba da se čitalačka javnost u Srbiji upozna sa najznačajnijim narativnim izvorima za istoriju Evrope do XIII veka. Ovi zahtevi uslovili su izgled i sadržaj knjige, kao i način izlaganja materije.
Prema većinskom mišljenju u savremenoj nauci, vreme do kraja XII veka čini jednu celinu u pogledu saznajne vrednosti i spoljnih i unutrašnjih osobina narativnih izvora. Ova činjenica dala je vremenski okvir teme. Na prostornije je uticala koncepcija samog nastavnog predmeta i njegovih kurseva koji se bave političkom, društvenom i kulturnom istorijom Zapadne Evrope. Sve ovo zajedno dovelo je i do jezičkog određenja teme, jer su u obzir mogli da budu uzeti samo izvori napisani na latinskom jeziku.
Navedena određenja teme i sadržaja knjige nužno nameću pitanje mesta narativnih izvora nemačkog porekla. Kao i danas, tako i u srednjem veku, Nemačka je samo jednim delom pripadala Zapadnoj Evropi. Međutim, od polovine X veka proširila je svoj politički uticaj na Italiju i od 962. njen kralj bio posle krunisanja u Rimu počeo da nosi titulu rimskog cara. Kojim god da se rečima opisuje, nije moguće preceniti značaj obnove Rimskog carstva, makar ono bilo rimsko samo po imenu. Obnovljeno Carstvo je odmah postalo prvo u službenom rangu država razvijenog srednjeg veka i sve do političkog potonuća u prvoj polovini XIII veka činilo je osu oko koje se okretala evropska istorija. Otuda je jasno zašto i u ovom prikazu izvori nemačkog porekla igraju centralnu ulogu.
Narativni izvori su najzastupljenija i najuticajnija vrsta istorijskih izvora u ranom i razvijenom srednjem veku. Epoha od koje se sačuvalo malo diplomatskog materijala, gotovo u celosti se rasvetljava izveštajima narativnih izvora. Najviše podataka ima za političku istoriju, ali mogu da se nađu i podaci za društvenu, privrednu, kulturnu i ličnu istoriju. S obzirom na to da ova vrsta najbolje reprezentuje vreme koje potpuno nezasluženo nosi naziv „mračni srednji vek“, stalo se na stanovište da je potrebno predstaviti studentima istorije najvažnije pisce i njihova dela. Osnovni kriterijum za odabir bilo je uticaj koji su ta dela ostvarila ili ostvarivala skoro do naših dana u civilizaciji zapadne Evrope. Potpuno je razumljivo što su vekovi razvoja nauke dodali biblioteke komentara na njih, ali univerzitetskom priručniku nema potrebu da se osvrće na sve njih. Kako i ovde mora da se napravi odabir, bilo je logično da se predstave samo najznačajnija dela savremene istoriografije koja najčešće ni sama sadrže neki vid selekcije starije literature. Da bi se izbeglo bezlično nabrajanje literature pod formom „preporuka za dalje čitanje“, u kom slučaju bi često bilo teško pronaći odgovore na konkretna pitanja, izgledalo je najprikladnije da se ona u obliku napomena na dnu stranice veže za sam tekst knjige i tok njenog izlaganja. Pri tome je učinjen svestan napor da se obim napomena ograniči obimom i sadržajem i tako učini poduhvat privlačnim široj čitalačkoj javnosti. Toj svrsi treba da posluži i prevod tekstova sa latinskog na srpski čiji su najveći deo izvršno uradile Ivana Cvetković, Irina Vujičić i Aleksandar Uzelaš, na čemu im se autor najtoplije zahvaljuje.
Oko Krstovdana 2007. godine
Autor


SADRŽAJ
SPISAK SKRAĆENICA 4
PREDGOVOR 9
I TIPOLOGIJA SREDNJOVEKOVNIH ISTORIJSKIH IZVORA 11
1. Srednjovekovni narativni izvori u najužem smislu 13
2. Vrste istorijskih izvora koje se oslanjaju na antičke uzore 26
3. Vrste istorijskih izvora koje su nastale u srednjem veku 30
4. Žitija kao istorijski izvor 33
II NAJVAŽNIJE EDICIJE ISTORIJSKIH IZVORA 35
1. Acta Sanctorum 35
2. Lodovico Antonio Muratori 37
3. Monumenta Germaniae Historica 39
4. Patrologia Latina 41
III NAJUTICAJNIJI PISCI POZNOANTIČKE ISTORIOGRAFIJE 42
1. Aurelije Avgustin iz Hipona 42
2. Sv. Jeronim 54
3. Kasiodor Senator 61
4. Anonymus Valesianus 66
5. Marcelin Comes 68
6. Jordanes 70
7. Pavle Đakon 73
8. Sv. Isidor Seviljski 78
IV IZVORI ZA ISTORIJU FRANAČKE 83
A. Izvori za istoriju Franačke u doba dinastije Merovinga
1. Grgur Turski 83
2. Liber Historiae Francorum i Pseudo-Fredegarova hronika 89
B. Izvori za istoriju Franačke u doba dinastije Karolinga
1. Ajnhard 95
2. Tegan i Astronom 101
3. Nitard 106
4. Anali manastira Lorš 108
5. Opat Reginon 110
6. Riher iz Sv. Remigija 115
V ISTORIOGRAFIJA BRITANSKIH OSTRVA 119
1. Sv. Gilda Mudri 119
2. Beda Venerabilis 123
3. Pseudo-Henije i Historia Brittonum 128
4. Aserije 130
5. Anglosaksonski anali (hronike) 133
VI IZVORI ZA ISTORIJU NEMAČKE I SREDNJE EVROPE 135
1. Vidukind iz Korveja 135
2. Liutprand Kremonski 140
3. Kvedlinburški anali 145
4. Titmar Merzeburški 149
5. Rudolf Glaber 153
6. Orderik Vital 156
7. Herman iz Rajhenaua 160
8. Adam iz Bremena 163
9. Kozma iz Praga 167
10. Ekhard iz Aure 173
11. Lampert iz Hersefelda 177
12. Oton Frajzinški 182
DODATAK
Prevod izabranih primera na srpski jezik 188

Miloš Antonović (Beograd, 1959) je srpski istoričar, medievista, koji se u svom istraživačkom radu bavi temama iz crkvene istorije jugoistočne Evrope i srpsko-albanskim odnosima u poznom srednjem veku, srpskom diplomatikom kao i istorijom jadranskih komuna koje su se nalazile u sastavu srpske srednjovekovne države ili u njenom susedstvu.

Miloš Antonović je rođen u Beogradu 1959. godine, a istoriju je studirao na Odseku za istoriju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Počev od 1984. godine radi na katedri za Opštu istoriju srednjeg veka Filozofskog fakulteta u Beogradu. Magistrirao je 20. novembra 1990. godine sa tezom Papstvo i Srbija u XV veku koju je odbranio pred komisijom koju su činili profesori Sima Ćirković, Jovanka Kalić i Momčilo Spremić. Rad je u skraćenom obliku objavljen kao dodatak Istorijskom glasniku za 1993. godinu. Doktorirao je jula 1999. godine sa tezom Grad i župa u zetskom primorju i severnoj Albaniji u XIV i XV veku koja je objavljena kao knjiga u Beogradu 2003. godine. Mentor disertacije bila je akademik Jovanka Kalić.
Istoriografski rad
U prvom periodu istoriografskog rada Miloš Antonović se uglavnom bavio temama iz poznosrednjovekovne istorije (Dalmacija u vreme anžuvanske vlasti, 1986; Nikola Kuzanski i pripreme za borbu protiv Turaka 1454. godine, 1987). Ovako usmerena istraživačka interesovanja zaokružena su magistarskom tezom gde se bavi nizom složenih pitanja iz srpskog odnosa sa rimokatoličkim svetom, posebno papstvom, u poslednjem periodu postojanja srpske srednjovekovne države. Pitanje prodora Osmanlija zaokupljalo je gotovo sve političke i verske autoritete ondašnje Evrope i Miloš Antonović uspeva da rasvetli svu složenost položaja srpske srednjovekovne države u takvim prilikama i dinamiku njenog odnosa sa papstvom. U knjizi koja je proistekla iz njegove doktorske disertacije Miloš Antonović se pozabavio nizom, do tada samo fragmentarno obrađivanih, pitanja iz komunalne istorije zetskih komuna i pitanjima migracija i etničkih promena na ovom prostoru. Prema rečima Jovanke Kalić:
Dr Miloš Antonović je bitno proširio istraživačko područje koristeći se multidisciplinarnim metodama rada. Posebnu pažnju je autor posvetio prodoru Albanaca u primorske gradove i njihova zaleđa. Albanizacija je naročito uzela maha u vreme mletačke vlasti u zetskom primorju odnosno u severnoj Albaniji. Knjiga dr Miloša Antonovića predstavlja dragoceni naučni doprinos proučavanju važnih pitanja balkanske istorije. Prividno ograničena na jedno geografsko područje, tema zadire u opštije pitanje odnosa grada i župe u srednjem veku.[…] Miloš Antonović je izuzetno obrazovan i pouzdan naučnik, koji je zahvaljujući istraživanjima grčkih, latinskih, srpskih i drugih izvora metodom integralne istorije pružio novu sliku o odnosima dva različita sveta, gradskog i agrarnog na konkretnom području na prostoru na kome su grčke i latinske tradicije važna podloga srpske istorije.
Rad je podeljen na četiri celine i bavi se razvojem gradskih komuna od Kotora do Lješa za koje Antonović smatra da ne samo da čine koherentnu celinu pogodnu za istraživanje, već tu celinu i izdvajaju iz okruženja. U prvoj celini daje se pokušaj definisanja pojma grada u zetskom primorju sa nizom terminoloških razjašnjenja, pregled istorije nastanka gradskih komuna i pokušaj rekonstrukcije fizičkog izgleda grada i rasporeda ključnih objekata, zatim se u drugom delu bavi pitanjem izgrađivanja komunalnog uređenja, potom mnogostrukim i raznovrsnim odnosima grada sa zaleđem i na kraju demografskim kretanjima sa posebnim osvrtom na proces albanizacije. Miloš Antonović se bavio i pojedinim pitanjima iz crkvene i političke istorije srednjovekovne Srbije (O uzrocima smenjivanja žičkog arhiepiskopa Danila I, Crkvena politika kralja Milutina u severnoj Albaniji u svetlu zapadnoevropskih izvora, Oblast Kanine i Valone pod srpskom vlašću (1343—1417), Despot Stefan Lazarević i Zmajev red) kao i temama iz oblasti srpske diplomatike (Povelja kralja Radoslava i manastir sv Mihaila na Prevlaci). U knjizi Narativni izvori za istoriju Evrope: Srednji vek (2007) dao je pregled najznačajnijih narativnih istorijskih izvora za ranosrednjovekovnu evropsku istoriju (do oko 1100. godine). Knjiga se bavi tipološkim odlikama dela koja se smatraju za značajne istorijske izvore u medievistici, zatim pojedinim autorima i njihovim delima, a dati su odabrani odlomci iz ovih dela na latinskim jeziku sa prevodom na srpski jezik. Autor je više odrednica u Leksikonu gradova i trgova srednjovekovnih srpskih zemalja.

MG P24 (N)