Godina izdanja: 1988
ISBN: 86-7025-041-1
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

urednik Vojislav Korać

SANU 1988 570 strana, 290 strana s tablama, 1 presavijen list : ilustrovano ; jezik srpski, francuski, nemački, engleski, ruski

odlična očuvanost

Međunarodni naučni skup povodom 800 godina manastira Studenice i stogodišnjice SANU, septembar 1986 predstavlja obiman naučni zbornik radova objavljen 1988. godine u izdanju Srpska akademija nauka i umetnosti. Nastao je kao rezultat međunarodnog naučnog skupa održanog povodom 800 godina postojanja Manastir Studenica i stogodišnjice SANU. Zbornik okuplja vodeće domaće i strane stručnjake iz oblasti istorije umetnosti, vizantologije, istorije, teologije i arheologije.

Knjiga se smatra jednim od najvažnijih naučnih dela o Studenici i srpskoj umetnosti kraja XII i početka XIII veka.

Rezime

Osnovna ideja zbornika jeste da se Studenica prouči u širem kontekstu vizantijske umetnosti oko 1200. godine, a ne samo kao izolovani spomenik srpske kulture.

Autori analiziraju:

nastanak Studenice u vreme Stefan Nemanja;
njenu arhitekturu i freskoslikarstvo;
veze srpske umetnosti sa Vizantijom;
razvoj ideologije dinastije Nemanjića;
ulogu Sveti Sava u oblikovanju duhovnog identiteta Studenice;
mesto manastira u kulturnim i političkim tokovima Balkana krajem XII i početkom XIII veka.

Centralna teza zbornika jeste da je Studenica jedno od ključnih mesta susreta srpske srednjovekovne kulture i vizantijskog umetničkog sveta.

Strukturalni pregled

1. Istorijski okvir nastanka Studenice

U uvodnim radovima razmatraju se:

političke prilike u Srbiji krajem XII veka;
uspon države Nemanjića;
ktitorstvo Stefana Nemanje;
značaj Studenice kao vladarske zadužbine.

Studenica se prikazuje kao simbol stvaranja snažne srpske države i dinastičke ideologije.

2. Arhitektura Studenice

Jedna od centralnih tema zbornika.

Analiziraju se:

plan i konstrukcija crkve Bogorodice;
građevinske tehnike;
spoj romaničkih i vizantijskih elemenata;
razvoj tzv. raške škole arhitekture.

Autori pokazuju da Studenica predstavlja jedinstvenu sintezu istočnih i zapadnih umetničkih uticaja.

3. Freskoslikarstvo oko 1200. godine

Najveći broj radova posvećen je slikarstvu.

Teme uključuju:

ikonografiju fresaka;
stilsku analizu;
veze sa carigradskom umetnošću;
mesto Studenice u razvoju vizantijskog slikarstva.

Posebna pažnja posvećena je freskama iz crkve Bogorodice i njihovom mestu među najznačajnijim ostvarenjima vizantijske umetnosti tog vremena.

4. Sveti Sava i duhovna tradicija Studenice

Više radova proučava:

Studenički tipik;
književnu delatnost Svetog Save;
razvoj monaškog života;
ulogu Studenice kao verskog centra.

Studenica se prikazuje kao jedno od najvažnijih središta srpske duhovnosti i pismenosti.

5. Studenica i vizantijski svet

Autori porede Studenicu sa:

carigradskim spomenicima;
manastirima na Svetoj Gori;
gruzijskim i balkanskim centrima;
drugim značajnim spomenicima vizantijske umetnosti.

Cilj je da se pokaže kako je srpska umetnost bila deo šireg kulturnog prostora Vizantije.

6. Ideologija i simbolika Nemanjića

Posebna poglavlja analiziraju:

predstave vladara na freskama;
kult Stefana Nemanje kao Svetog Simeona;
političku simboliku umetnosti;
odnos države i crkve.

Studenica je predstavljena kao mesto gde se oblikuje ideološki model srednjovekovne srpske države.

Glavne teme zbornika

Studenica kao centar srpske kulture

Manastir se prikazuje kao jedno od ključnih mesta razvoja srpske državnosti, crkve i umetnosti.

Vizantijsko nasleđe

Zbornik naglašava duboku povezanost srpske umetnosti sa vizantijskim kulturnim prostorom.

Umetnost oko 1200. godine

Posebno se proučava period velikih promena u vizantijskoj umetnosti na prelazu XII u XIII vek.

Sveti Sava i duhovni identitet

Studenica je predstavljena kao jedno od najvažnijih mesta Savinog delovanja.

Sinteza Istoka i Zapada

Arhitektura i umetnost Studenice pokazuju spoj romaničkih i vizantijskih elemenata.

Značaj dela

Ovaj zbornik smatra se jednim od najvažnijih naučnih izdanja posvećenih Studenici. Njegova vrednost je u interdisciplinarnom pristupu i međunarodnom karakteru skupa, koji je omogućio da se Studenica sagleda kao deo ukupne evropske i vizantijske kulturne istorije. Mnogi kasniji radovi o srpskoj srednjovekovnoj umetnosti oslanjali su se na istraživanja objavljena u ovom izdanju.


„Studenica i vizantijska umetnost oko 1200. godine“ je naučni zbornik koji prikazuje manastir Studenicu kao jedno od najvažnijih umetničkih, duhovnih i političkih središta srednjovekovne Srbije i kao ključnu tačku susreta srpske i vizantijske kulture na prelazu XII u XIII vek.