Godina izdanja: 1990
ISBN: 86-7695-001-6
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Tematska zbirka dokumenata

Izdavač: NICOM, Beograd
Biblioteka "Istina je..."
Povez: tvrd sa omotom
Broj strana: 691
Ilustrovano.
Sadržaj priložen na slikama.
Sa posvetom, vrlo dobro očuvana.

Kontroverzni događaji, odnosno pristupanje Jugoslavije Trojnom paktu 25. marta i državni udar 27. marta 1941, svojom složenošću fasciniraju istoričare, jer se pred njima otkriva kolorit internacionalnih ideološko-političkih snaga koje su takav ključni događaj nastojale da iskoriste za svoje interese. Srpski narod, ili bolje rečeno „topovsko meso” za interese velikih, u svom poznatom zapaljivom „slobodarskom maniru” uleteo je u veliku kataklizmičnu avanturu. Načelo neutralnosti, koje je u nemačko-jugoslovenskim pregovorima garantovano Jugoslaviji, preko noći, beogradskim udarom, pretvara se u ratnu agoniju i stradalništvo srpskog naroda u Jugoslaviji.

Srpski narod, baš kao i u poslednjoj deceniji XX veka, bio je, nažalost, u vreme martovskih događaja u centru svetske pažnje. Preko Beograda se prelamao sukob svetskih sila, pa je o njemu, na prvim stranicama, pisala štampa zaraćenih strana, Sjedinjenih Američkih Država, neutralnih zemalja, naglašavajući onu stranu zbivanja koja je odgovarala ideologiji i politici zemlje kojoj su pripadali. Sa najvećim oduševljenjem za događaj pisala je štampa liberalno-demokratskih i neutralnih zemalja.

Uloga kneza Pavla u martovskim događajima bila je nezavidna. Britanski i američki diplomatski predstavnici u Jugoslaviji pojačavali su pritisak na kneza Pavla da ne pristupi Trojnom paktu. Oni su upotrebljavali sva sredstva da primoraju kneza Pavla da sledi strategiju Londona i Vašingtona o otporu po svaku cenu. Knez Pavle je imao dve mogućnosti: da se odupre nemačkom pritisku i pretvori zemlju u ruševine ili da kapitulantski popusti i time sačuva živote. Iz dotadašnjeg iskustva on nije imao iluzija o Hitlerovim garancijama (o njegovom verolomstvu), ali nije mogao ni da se odluči za otpor kada nije bilo izgleda da će ga Britanci u tom trenutku podržati.

Postfestum, događaj od 27. marta 1941. godine svojatali su građanski politički činioci i pokreti. Četnici Dragoljuba Mihailovića slavili su godišnjice 27. marta u četničkom štabu na „slobodnim srpskim planinama” (Ravna gora). Liberalna građanska emigracija, tokom i posle rata, svečano je obeležavala dvadesetsedmomartovske jubileje, kritikujući komunistički režim u Jugoslaviji što je egoistički prisvojio taj događaj samo za sebe.

Beogradski prevrat je na kraju različito ocenjivan, u krugu srpskog građanstva, monarha, emigracije, četnika, „korporativaca” Nedića i Ljotića. Kralj i emigrantski prvaci su iskorišćavali događaj kao moralni kapital. Za njih je 27. mart bio „narodna revolucija” i izraz volje čitavog naroda. Četnici su državni udar ideologizovali, smatrajući da je srpska državna misao, ispoljena tog dana, trijumfovala na Ravnoj gori. Za predsednika vlade Dragišu Cvetkovića taj datum bio je „koban”, jer da nije bilo prevrata „Jugoslavija bi sačuvala svoj državni organizam; izbeglo bi se i nasilno uzimanje vlasti od strane komunista; ne bi bilo Nezavisne Države Hrvatske, pokolja, žrtava, ratnih zarobljenika, ekonomske pljačke, razbijanja teritorijalnog integriteta Jugoslavije”.

(K-140)