Godina izdanja: 2020
ISBN: 978-86-83883-27-1
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Oblici komunikacije na srednjevekovnom Balkanu (IV–XVI vek)

urednici: Stanoje Bojanin, Ljubomir Milanović, Miloš Cvetković

Vizantološki institut SANU 2020 575 strana : ilustrovano ; jezik srpski, bugarski, engleski

odlična očuvanost

Zbornik Glasovi i slike predstavlja interdisciplinarnu naučnu studiju o različitim oblicima komunikacije na srednjevekovnom Balkanu, od kasne antike do početka ranog modernog doba. Radovi u knjizi istražuju kako su ljudi u srednjem veku prenosili poruke, znanja, ideje i simbole – usmeno, pisano i vizuelno – u društvima sa ograničenom pismenošću, ali razvijenim simboličkim sistemima.

Osnovna ideja i cilj zbornika

Centralna ideja knjige jeste da se komunikacija ne svede isključivo na pisanu reč, već da se posmatra kao složen sistem „glasova“ (usmenosti) i „slika“ (vizuelnih i materijalnih znakova). Cilj zbornika je da pokaže:

kako je funkcionisala komunikacija u društvima različitih verskih, jezičkih i kulturnih tradicija,

kako su se oblici komunikacije menjali kroz vekove,

kako su glas i slika često bili važniji od pisma.

Hronološki i prostorni okvir

Zbornik obuhvata period od IV do XVI veka, što omogućava praćenje dugotrajnih procesa:

prelaza iz antičkog u hrišćanski svet,

formiranja srednjovekovnih država,

uticaja Vizantije, latinskog Zapada i islamskog sveta,

početaka osmanske vlasti na Balkanu.

Prostorno, radovi obuhvataju vizantijske, srpske, bugarske, hrvatske, bosanske i šire balkanske sredine.

Glas: usmena komunikacija

Jedan tematski korpus posvećen je usmenim oblicima komunikacije, kao što su:

propoved i liturgijski govor,

javno čitanje povelja i zakona,

glasnici, proglasi i ceremonijal,

usmeno pravo i običaj.

Autori pokazuju da je usmenost bila ključni kanal komunikacije u društvima gde je pismenost bila ograničena na elite, i da je „glas“ imao snažnu društvenu i političku ulogu.

Slika: vizuelna i simbolička komunikacija

Drugi važan deo zbornika bavi se vizuelnim oblicima komunikacije, među kojima su:

freske, ikone i crkveni živopis,

arhitektura kao nosilac poruke,

heraldika, insignije vlasti i odeća,

gestovi, rituali i ceremonije.

Slike se tumače kao „vizuelni tekstovi“ koji prenose teološke, političke i društvene poruke, razumljive i nepismenom delu stanovništva.

Pismo kao posrednik

Iako fokus nije isključivo na pismu, zbornik obrađuje i:

povelje, natpise i epigrafiku,

rukopisne knjige i marginalije,

odnos pisanog teksta i usmenog prenošenja.

Posebno se ističe da pismo često funkcioniše u simbiozi sa glasom (čitanje naglas) i slikom (iluminovani rukopisi).

Komunikacija vlasti i društva

Važna tema zbornika jeste komunikacija vlasti:

kako vladar „govori“ podanicima (zakoni, ceremonije, simboli),

kako se legitimiše vlast putem slika i rituala,

kako se gradi politički autoritet bez masovne pismenosti.

Autori pokazuju da je vlast bila duboko simbolička i da je komunikacija bila sredstvo upravljanja.

Metodologija i pristup

Zbornik je izrazito interdisciplinaran i oslanja se na:

istoriju, istoriju umetnosti i arheologiju,

antropologiju i kulturnu istoriju,

analizu rituala, simbola i medija.

Ovakav pristup omogućava novo čitanje srednjovekovnog društva iz perspektive svakodnevne komunikacije.

Značaj zbornika

Glasovi i slike ima veliki značaj jer:

pomera fokus sa isključivo političke istorije,

osvetljava svakodnevicu i kulturne prakse,

pokazuje složenost srednjovekovne komunikacije,

doprinosi razumevanju Balkana kao prostora kulturne razmene.

Zaključak

Zbornik pokazuje da je srednjovekovni Balkan bio prostor bogatih i raznovrsnih komunikacijskih praksi, u kojima su glas, slika i pismo delovali zajedno. Komunikacija nije bila samo prenos informacija, već sredstvo oblikovanja vere, vlasti i identiteta.