ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 2015
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Nova, nekorišćena


Povest i povelja Jugoslavije / Vlado Strugar
Jezik srpski
Godina 2015
Beograd : Interpres, 2015 (Beograd : Interpres 1847)
Fizički opis 288 str. : geogr. karte ; 24 cm
Biblioteka Posebna izdanja / Interpres, Beograd ; ǂknj. ǂ18
Tiraž 300
Prilozi: str. 257-274
Beleška o piscu: str. 285-288.
Registar.
Predmetne odrednice
Jugoslovensko pitanje -- Politički aspekt -- 20v
Ustavnost -- Jugoslavija
Jugoslavija -- Politička istorija -- 20v


SVE NAŠE JUGOSLAVIJE Proučavanjem društvenih oblika i karaktera vladavine (monarhije i republike), Vlado Strugar je u ovoj, kao i nekim prethodnim knjigama, pojasnio društveni, politički i državni razvoj Jugoslavije, od njenog postanka 1918. do razdruživanja 1991. godine; učinio je to jezgrovito, naučno i istinoljubivo, budući da ga kao autora i naučnika odlikuju hrabrost, izuzetan talenat, visoka obrazovanost, natprosečna stvaralačka energija.

Akademik Strugar je delotvorno učesnik postojanja Jugoslavije i njenih sudbinskih momenata. I kao istoričar on ocenjuje da je Jugoslavija imala četiri osobena razdoblja; dakle: kraljevinu od 1918. do 1941; zatim zvanu avnojevsku, partizansku državu od 1943. do 1957; potom demokratsku samoupravnu zajednicu do kraja 1968. i, najzad, često imenovanu kao Brionska Jugoslavija – onu zemlju koja je trajala do raskida šestočlane federacije 1991. godine.

Ocenjujući poslednje razdoblje Jugoslavije, Strugar je nekoliko puta, na skupovima naučnim i drugim, govorio o potrebi da se smenom „dotrajalih“ vlastodržaca i zalaganjem mladih naraštaja spreči propast šestočlane federacije, naročito obraćanjem u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti (14. juna 1985).

I napisao je Povelju Jugoslavije (ustav države i društva), prema kojoj bi trebalo preurediti postojeći državni poredak, tako da se zajednica sačuva. Poveljom su date odredbe koje sadrži ustav, a Povelja bi bila osnovica za sve zakone u državi.

Pri izradi Povelje Jugoslavije Strugar se pomagao saznanjima o ustavima Jugoslavije, od njenog postanka, kao i ustavima susednih zemalja na Balkanu, te velikih država Evrope.

Zaista je retkost da jedan čovek piše ustav države, a ponekad biva da ga izrađuje i neka politička stranka. Ukupno, u istoriji Jugoslavije, tu nije znatna množina; pa je umesno ovde spomenuti nekoliko važnih primera: Radivoje K. Novaković, javni pravozastupnik, 1919. napisao je „Predlog ustava Kraljevine Srbije, Hrvatske i Slovenije“; državnik Stojan M. Protić 1920. godine priredio je u Beogradu „Nacrt jugoslovenskog ustava“; isto tad, čuveni pravnik Josip Smodlaka objavio je u Zagrebu ustav Jugoslavije. Ovi primeri krepili su istrajnost Vlada Strugara; pri tome, nalazio je i navodio korisne savete i u naučnim i filozofskim studijama i ogledima Radomira Lukića, Vasilija Krestića, Dobrice Ćosića, Dimitrija Vujovića, Branka Petranovića, Mihaila Markovića…

Ovaj sastav je saobražen pravnom obliku, ima 566 članova u sledećih 17 glava: Oblik vladavine i suverenost; Prava čoveka i slobodnog društva; Javna služba; Vlast države; Narodna skupština; Predsednik Republike; Ministarski savet; Sabor republike članice; Predsednik republike članice; Izvršno veće republike članice; Opština; Sudovi; Blago i rad; Nacionalna autonomija u kulturi; Vojna zaštita; Izmena ustava; Prelazne odredbe; znači, namenjeno, kako je autor rekao, stvaranju i postojanju Treće Jugoslavije.

Vlado Strugar je pojam Treća Jugoslavija prvo izgovorio 26. aprila 1985. na skupu u Crnogorskoj akademiji nauka i umjetnosti, pa ponovo 14. juna iste godine u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti, pred velikim zborom građana. I kako će ovaj njegov govor posle biti žustro prekoren mnogim i mučnim osporavanjima, akademik Strugar je izradio Povelju kao ustav države i društva, pa daktilografski štampanu poslao je (12. februara 1990) na preko 120 adresa (poštom), počev od Predsedništva SFR Jugoslavije i Predsedništva Saveza komunista Jugoslavije, još i najvišim ustanovama u republikama, te i radio-televiziji i urednicima dnevnih novina.