Godina izdanja: Ostalo
ISBN: Ostalo
Autor: Domaći
Vrsta: Istorija svetske književnosti
Jezik: Srpski

Marija Sarovic - Metamorfoze vampira
Komparativna analiza motivskog kompleksa vampira u delima R. Metisona, B.Pekica, B. Vijana i S. Lukjanjenka

Institut za knjizevnost i umetnost, Beograd, 2008.
Meki povez, 368 strana, posveta autore.
IZUZETNO RETKO IZDANJE!

Uvod
Nastanak priče o vampiru
Istorijsko određenje motiva u okvirima fantastične književnosti
Formalno određenje i žanrovsko pozicioniranje motiva
Mutiranje osnovnog modela motiva
Vampir u mitu, tradiciji i istoriji
Opšta razmatranja: mit, legenda, narodna priča
O mitološkom i folklornom postanku i razvoju vampira
Arhetipsko u motivu vampira
Istorijski i književni uzori za lik vampira
Dva osnovna tipa vampira u književnosti
Tematsko-motivski kompleks
Ikoničke (fizičke) karakteristike
Nastanak vampira
Izgled vampira
Telo
Fizički oblici vampira
Smrt
Funkcionalne odlike
Glad
Erotizam
Ženski vampir
Erotizam vampira i estetika ružnog. Druge umetnosti.
Hronotop (vremensko-prostorne odlike motiva vampira)
Metaforičnost motiva. Mogućnosti tumačenja. Primeri aktualizacije.
Poslednji čovek na Zemlji: „Ja sam legenda“ Ričarda Metisona
Vampir ideologije: „Kako upokojiti vampira“ Borislava Pekića
Umetnost pastiša: „Drenkula“ Borisa Vijana
Nove tendencije: „Noćna straža“ Sergeja Lukjanjenka
Zaključna razmatranja
Apstrakt:
Literatura:
Indeks imena
Indeks pojmova
Šta je to u ženskom biću što ga goni prema krvo-piću?
Ili, podjednako zanimljivo, šta je to u ženskom stvoru što ga goni prema vampirskom hororu?
U zemlji u kojoj se na prste mogu izbrojati studije posvećene hororu, više je nego indikativno da postoje čak dve reprezentativne studije o vampirima u književnosti, i da obe potpisuju – žene. Međutim, za razliku od knjige Ane Radin, Motiv vampira u mitu i književnosti (Prosveta, Beograd, 1996), posvećene isključivo građi iz srpske književnosti, Marija Šarović u Metamorfozama vampira (Institut za književnost i umetnost, Beograd, 2008) ovaj motiv posmatra u kontekstu svetske književne produkcije.
Konkretno, u knjizi se pomno obrađuju sledeća dela: romani Kako upokojiti vampira (uz reference i na Zlatno runo) Borislava Pekića; poznati postapokaliptični SF-horor roman Ja sam legenda Richarda Mathesona (nedavno na filmu oskrnavljen po treći put); ruski bestseller (a na filmu i blockbuster) fenomen, Noćna straža Sergeja Lukjanjenka; i najzad, pomalo neočekivano, kratka priča od par strana, Drenkula Borisa Viana.
Analize pomenutih dela nadahnute su i vrlo rečite, i služe da ilustruju tezu o konotativnim potencijalima na koje motiv vampira upućuje, od politički intoniranih satira preko multi-žanrovskih popularnih romana do avangardnih, nesvrstanih, idiosinkratičnih proizvoda kakav je Vianova parodična dekonstrukcija/rekonstrukcija erotskog podteksta cele te vampirske fame.
Ipak, pomenute analize zauzimaju tek jednu trećinu knjige: najduži, i najznačajniji deo ove veoma vredne studije čini bavljenje vampirom kao motivom, prvo u narodnom verovanju a potom i u književnosti. Razmatraju se mit, legenda i narodna priča; arhetipsko u motivu vampira; istorijski i književni uzori za lik vampira; ikoničke karakteristike kao što su nastanak, izgled, smrt, funkcionalne odlike, erotizam (s posebnim naglaskom na ženske vampire) itd.
Iako ima neminovnih preklapanja sa radom Ane Radin, uz neizbežno pozivanje na iste izvore (Vukov Rečnik i radovi etnologa Tihomira Đorđevića i Veselina Čajkanovića), tri ključna kvaliteta izdvajaju ovu knjigu: 1) širi književni i kulturni kontekst, koji uključuje svetsku književnost, posebno engleski gothic, romantizam i dekadenciju; 2) moderniji pristup žanru i popularnoj kulturi, koji se ovde tumače kao ravnopravni sa `visokom` književnošću; i 3) kao posledica toga, ova studija je zasnovana ne samo na domaćim već i na brojnim inostranim relevantnim publikacijama na teme fantastike, horora, vampira i slično, tako da su njene reference bogatije a uvidi složeniji i dublji, te daju širi prikaz motiva vampira.
Od zamerki, pomenimo dve: 1) zavedena obiljem konsultovane literature, autorka povremeno ume da tekst optereti digresijama i navodima koji donekle razbijaju tok izlaganja, a preteranim brojem fusnota (čak 430 napomena na 320 strana glavnog teksta) poenta se povremeno rasplinjava i gubi; 2) knjiga je štampana na ćirilici, a naslovi stranih dela najčešće nisu dati u originalnom obliku, niti je data originalna transkripcija imena njihovih autora. Potonja postoji u indeksu imena na kraju knjige, ali ne i naslovi mnogih priča i romana koji se pominju u tekstu.
U svakom slučaju, bogati uvidi, brojni navodi i inspirativna tumačenja potkrepljeni su bogatom bibliografijom pa će tragači i tragačice za tajnom vampirske privlačnosti imati sasvim dovoljno materijala u koji mogu da zarone svoje zube.



Apstrakt:
Predmet rada je tematsko-motivski kompleks vampira u srpskoj i svetskoj književnosti. Kao reprezentativni, izabrani su pisci čija dela naizgled povezuje samo tema. Zapravo, kao primarno načelo odabira poslužile su značajne novine na tematsko-motivskom planu, kao i na planu tehnike pripovedanja. Ovakav postupak trebalo bi da omogući isticanje aspekata motivskog kompleksa vampira koji su u srpskoj nauci o književnosti do sada slabije, ako i uopšte, proučavani. Iz srpske književnosti odabrano je delo B. Pekića, Kako upokojiti vampira, ali je pažnja posvećena istom motivu i u Zlatnom runu. Delo Borisa Vijana, Drenkula, pruža mogućnosti za tumačenje erotsko-tanatološkog kompleksa u okvirima motiva vampira, ali otvara i pitanje parodije u delima koja ovaj motiv koriste, posebno prema Stokerovom romanu Drakula. Kratki roman američkog pisca Ričarda Metisona Ja sam legenda uvodi, uz vampirizam, i motiv poslednjeg čoveka na zemlji, tj. temu pandemije virusa, čime značenje dela usmerava ka antiutopiji, odnosno distopiji, a što daje povoda i za komparacije sa Pekićevim delom. Pesimističko viđenje sveta bitno je obeležje svih odabranih tekstova, pa i Noćne straže Sergeja Lukjanjenka. Ovo delo daje povod za razmatranje koliko se nova dela sa motivom vampira udaljavaju od mitsko-folklorne potke, a proces njenog menjanja zanimljiviji je utoliko što je reč o sasvim savremenom delu (2004).
Cilj rada je i da, pored predstavljanja i tumačenja motivskog kompleksa vampira, pruži jedan sveobuhvatniji pogled na motiv, koji uključuje i druge umetnosti. Stoga konkretnim analizama prethode tri poglavlja koja pokušavaju da pruže zaokruženu sliku o njemu, nudeći pogled na istoriju, mitologiju i književnu genezu motiva vampira.