ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1972
Jezik: Srpski
Autor: Strani
Vrsta: Teorija književnosti

Formalizam i Tomaševski - Nana Bogdanović

Srpska književna zadruga 1972 LXVIII + 354 strane

očuvanost 5-

Knjiga predstavlja jedan od ključnih udžbenika ruske formalističke škole i bavi se poetikom kao naukom o književnosti, tj. proučavanjem načina građenja književnog dela.

Tomaševski polazi od ideje da književnost nije samo sadržaj (tema), već pre svega sistem postupaka (tehnika, “prijema”) kojima se tekst oblikuje. Cilj poetike je da identifikuje, opiše i objasni te postupke i njihov umetnički efekat.

On pravi ključnu razliku između:

praktičkog govora (komunikacija, informacija)
umetničkog govora (estetski efekat, forma)

U središtu njegove teorije su pojmovi:

fabula i siže (zaplet)
motiv i motivacija
kompozicija dela
žanr i književni rodovi

Knjiga sistematizuje književne pojave i posmatra ih kao funkcionalne elemente jedne celine, gde svaki deo ima određenu ulogu u stvaranju umetničkog efekta.

STRUKTURALNI PRIKAZ

1. Definicija poetike

Poetika = nauka o strukturi književnog dela
Bliska lingvistici, ali sa sopstvenim predmetom
Bavi se formom, a ne samo sadržajem

2. Književnost i jezik

Razlika između svakodnevnog i umetničkog govora
Književno delo = fiksiran, stabilan tekst
Estetska funkcija jezika (forma postaje važna sama po sebi)

3. Poetika vs. istorija književnosti

Poetika → proučava opšte zakonitosti i strukture
Istorija književnosti → proučava razvoj i kontekst
U poetici je ključna funkcija književnih postupaka

4. Tematika i motivi

Tema = ono o čemu delo govori
Motiv = osnovna jedinica radnje
Tipovi motivacije:
realistička
kompoziciona
umetnička

5. Fabula i siže

Fabula = hronološki tok događaja
Siže (zaplet) = način na koji su događaji raspoređeni u delu

Ključna ideja:
Isti sadržaj može imati različit umetnički efekat u zavisnosti od strukture.

6. Kompozicija
Organizacija elemenata u delu
Uloga početka, zapleta, kulminacije i raspleta
Povezanost delova u funkcionalnu celinu

7. Likovi i naracija

Uloga junaka u strukturi radnje
Tipovi pripovedanja
Perspektiva i narativni postupci

8. Žanrovi i rodovi

Podela na:
liriku
epiku
dramu
Dalja klasifikacija (roman, novela, tragedija itd.)

9. Stih i versifikacija

Ritam, metar, rima
Struktura stiha (jamb, trohej itd.)
Zvučna organizacija teksta

10. Književni postupci (prijemi)

Osnovni fokus formalizma
Analiza tehnika koje proizvode umetnički efekat
Funkcionalni pristup (šta postupak radi u delu)

KLJUČNE TEZE

Književnost je sistem formalnih postupaka, ne samo ideja
Forma i struktura su presudne za značenje
Svaki element dela ima funkciju u celini
Razlika između fabule i sižea je ključ za razumevanje naracije
Poetika treba da bude precizna, naučna disciplina

Tomaševski posmatra književnost kao mehanizam sastavljen od postupaka, gde:

tema = materijal
forma = način organizacije
efekat = rezultat njihove kombinacije