Godina izdanja: Ostalo
ISBN: Ostalo
Autor: Domaći
Oblast: Programski jezici
Jezik: Srpski

- Programiranje
-
-
-
meki povez
stanje: dobro

Valentin Čip, Tajib Šahinpašić - Kompjuterska početnica, 1984, Samoizdat, Sarajevo
Nedeljko Parezanović - Računari i programiranje, 1980, Naučna knjiga, Beograd
Stevan S. Turajlić - Osnovi programiranja i sistem za programiranje FORTRAN IV, 1987, Naučna knjiga, Beograd


Predgovor
U ovoj knjizi sadržan je deo predavanja iz predmeta Numerička analiza i programiranje koja je auter, počev od 1969. godine, držao studentima treće godine Elektrotehničkog fakulteta u Beogradu. Materija predvidena programom ovog predmeta odnosi se na upotrebu elektronskih digitalnih računskih mašina prilikom rešavanja matematičkih zadataka koji se javljaju u toku obrade naučnih i tehničkih problema. U okviru numeričke analize se izlažu različite metode za namerička rešavanje pojedinih matematičkih zadataka korišćenjem računara i odgovarajući račun grešaka koje se tom prilikom unose u izračunavanja. Medutim, pošto je to predmet u kome studenti imaju svoj prvi neposredan kontakt sa računskim mašinama, bilo je neophodno da se prethodno osposobe za samostalno korišćenje sistema za obradu podataka. Stoga se u delu predmeta koji se odnosi na programiranje izlažu opšte osnove postupka programiranja i korišćenja računara, kao i pravila jednog višeg simboličkog programskog jezika. Činjenica da se na Elektrotehničkom fakultetu nalazi računar IBM 1130 uslovila je izlaganje pravila jezika za programiranje FORTRAN IV koji odgovara ovom računaru
lako je ovaj udžbenik, koji se odnosi na programiranje, namenjen studentima Elektrotehničkog fakulteta, izložena materija ne obuhvata sama odgovarajuću nastavnu gradu, več pruža jedan kiri i kompleksniji pristup problemima vezanins za korišćenje sistema za obradu podataka. U tom smislu se, pored osnova programiranja, i pravila fortranskog jezika istovremeno prikazuju i različite mogučnosti koje pruža operacioni sistem računara, što znači da se izlaže postupak koriščenja računara pomoću odgovarajućeg fortranskog sistema za programiranje. Opravdanost ovakvog pristupa sadržana je u specifičnosti materije koju je bilo potrebno obuhvatiti. Naime, višegodišnje iskustvo autora kao upravnika Računskog centra Elektrotehničkog fakubeta pokazalo je da su studenti, kao uostalom i drugi korisnici računara, mnogo više upućeni na rad sa računarima nego što bi se to moglo zaključiti na omoru zastupljenosti ovog predmeta u nastavnom planu. Praktični radovi, semestraini zadaci i diplomski radovi u gotovo svim predmetima stručnog dela studija sve više se orijentilu na primenu savremenih metoda projektovanja pomoću računskih malina. To isto važi, ali u još većoj meri. za radove na magistarskim tezama i doktoratima, gde je od najvećeg značaja dobro poznavanje ne samo osnova progra miranja nego i zsih mogućnosti za što potpunije korišćenje razpoloživog zistema za obradu podataka.
Potrebno je istaći da se urejanjem ovakve koncepcije odstupilo od uobičajenog izlaganja fortranskog jezika, pošto se objašnjava način rada i postupak koriščenja fortranskog sistema za programiranje kao celine. Isto tako, prilikom odlučivanje o načinu i redosledu prikazivanja materije odustalo se od ustaljene forme izlaganja. Umesto da se pravila i naredbe fortranskog jezika i odgovarajućeg operacionog sistema izlažu onako kako su klasifikovana, izdvojeno i pe grupama, i odmah u svojon opitin oblicima, redosled njihovog izlaganja odreden je u skladu sa usvojenim principom da se postepeno proširuje spektar zahteva koji mogu da se izraze na fortranskom jeziku. To znači da se prvo objašnjavaju različiti postupci za predstavljanje pojedinog numeričkog podatka u programu, da bi se zatim izložile naredbe pomoću kojih se zahteva unošenje ili iznošenje podatka iz računara odnomo izvršavanje neke druge operacije u računaru. Na sličan način se uvodi i objašnjava rad su skupovima numeričkih podataka, alfanumeričkim podacima i tekstovima. Prilikom izlaganja pravila koja se odnose na pojedine naredbe ukazuje se na potrebu za ovakvom vrstom naredbe,

Sadržaj
Predgovor
Uvod
Obrada podataka
I SISTEM ZA OBRADU PODATAKA I
1. Program
2. Računar
3. Karakteristike elektronskih digitalnih računara opšte namene
II PROGRAMSKI JEZICI
1. Mašinski jezik
2. Simbolički jezici
(a) Mašinski orijentisani simbolički jezik
(b) Proceduralno orijentisani viši simbolički jezici
(c) Problemski orijentisani viši simbolički jezici
III ALGORITAM
1. Definicija algoritma
2. Uslovi koje treba da zadovolji algoritam
3. Grafičke šeme
4. Izzažavanje algoritma programskim naredbama
IV POSTUPAK KORIŠĆENJA ELEKTRONSKIH DIGITALNIH RAČUNSKIH MAŠINA
Sistem za obradu podataka IBM 1130
1 RAČUNAR IBM 1130
1. Centralna jedinica računara
AXATRINA
2. Periferni uredaji
11 CENTRALNA JEDINICA
1. Operativna memorija
2. Upravljački i operacioni deo
3. Ilustracija rada centralne jedinice
III OPERACIONI SISTEM
Sistem za programiranje IBM 1130 Fortran IV
I FORTRANSKI JEZIK
11 FORTRANSKI PREVODILAC
III OPŠTI POSTUPAK U RADU SA FORTRANSKIM PROGRAMIMA
1. Formiranje programa
2. Unošenje programa
3. Prevodenje programa
4. Izvođenje programa
5. Korišćenje obrazaca
6. Prenošenje informacija sa obrazaca na kartice
Predstavljanje numeričkih veličina
I FORTRANSKA PROMENLJIVA
1. Definicija
2. Osobine fortranske promenljive
3. Tip fortranske promenljive
4. Dozvoljeni raspon vrednosti fortranskih promenljivih
II FORTRANSKA KONSTAΝΤΑ
1. Prevodenje fortranske konstante
2. Veza između fortranske konstante i broja napisanog u programu
3. Tip fortranske konstante
4. Dozvoljeni raspon fortranskih konstanata
III ZAKLJUČAK
IV DEFINISANJE POČETNIH VREDNOSTI PROMENLJIVIH U TOKU PREVOĐENJA
V RADNI PROGRAM, PROGRAM ZA RAČUNAR I SLIKA OPERATIVNE MEMORIJE
VI RACIONALNO KORIŠĆENJE OPERATIVNE MEMORIJE
Prenošenje numeričkih podataka
1 10CS NAREDBA
II NAREDBE ZA PRENOŠENJE PODATAKA
1. Uvod
2. READ naredba
3. WRITE naredba
III FORMAT naredba
1. Uvod
2. Veza izmedu FORMAT naredbe i naredbe za prenošenje podataka
3. Odnos broja promenljivih i broja specifikacija
IV SPECIFIKACIJE
1. Uvod
2. Opšta pravila
3. I-specifikacija
4. F-specifikacija
5. E-specifikacija
6. Odnos tipa promenljive i tipa specifikacije
Izražavanje analitičkih izraza
I DEFINISANJE OSNOVNIH POJMOVA
1. Aritmetički izraz
2. Bibbotečke funkcije
3. Fortranski operatorski simboli
4. Upotreba zagrada
11 PREVODENJE I IZVRŠAVANJE ARITMETIČKOG IZRAZA
1. Značenje aritmetičkog izraza
2. Redosled izvodenja operacija
3. Vrste aritmetika
4. Zaključak
III ZAKLJUČNA RAZMATRANJA
Aritmetička naredba
I DEFINICIJA ARITMETIČKE NAREDBE
1. Definicija
2. Arümetička naredba i matematička jednačina
II PRIMENA ARITMETIČKIH NAREDBI
III PRIMER
1. Formulisanje zadatka
2. Formiranje izvornog programa
3. Prevodenje programa
4. Izvršavanje programa
IV POSTUPCI ZA PRONALAŽENJE GREŠAKA U PROGRAMU
1. Proveravanje početnih podataka
2. Proveravanje naredbi izvornog progruma
3. Privremeno korišćenje naredbi za štampanje
4. Stampanje vrednosti koje promenljive dobijaju na osnovu ARITMETIČKIH naredbi
5. Korišćenje specijalnih naredbi
Zaustavljanje, završavanje i prekidanje programa
1. PRIVREMENO ZAUSTAVLJANJE
2. ZAVRŠAVANJE RADA PROGRAMA
3. PREKIDANJE IZVRŠAVANJA PROGRAMA
Naredbe za menjanje toka programa
I IF NAREDBA
1. Definicija
2. Primena IF naredbe
3. Opšte primedbe
II GO TO NAREDBA
III IZRAČUNATA GO TO NAREDBA
IV MENJANJE TOKA PROGRAMA OPERATORSKOM INTERVENCIJOM
V PRIMER
VI DO NAREDBA
1. Definicija
2. Pravila o indeksu i indeksnim parametrima
3. Programske naredbe koje mogu da se nalaze u petiji
4. Ulaženje u petlju i njeno napuštanje
5. Korišćenje DO naredbe
6. Petlja u petlji
7. Primer
Rad sa skupom podataka
1 PREDSTAVLJANJE SKUPA PODATAKA
1. Osnovni pojmovi
2. Predstavljanje skupa podataka
3. Naredbe koje pružaju informacije o poljima
II PREDSTAVLJANJE POJEDINOG PODATKA SKUPA
1. Indeksirana promenljiva
2. Pravila o indeksnim specifikacijama
III SMEŠTANJE SKUPA PODATAKA U OPERATIVNU MEMORIJU
1. Prevodenje višedimenzionalnog polja na jednodimenzionalno polje
2. Smeštanje skupa podataka u operativnu memoriju
3. Ušteda broja mesta u operativnoj memoriji
IV UPOTREBA POLJA I INDEKSIRANIH PROMENLJIVIH U IZVORNOM PROGRAMU
1. Upotrebs indeksiranih promenljivih
2. Rad sa poljem podataka kao celinom
3. Rad sa indeksiranom promenljivom
V POSTUPCI ZA PRENOŠENJE SKUPA PODATAKA I NJEGOVIH ELEMENATA
1 Uvod
2. Korišćenje programskih petiji
3. Koriščenje ugrađenih programskih petlji
4. Neke primedbe u pogledu indeksne specifikacije
VI FRIMER
Rod sa alfanumeričkim informacijama
I RAD SA TEKSTOVIMA
1. Korišćenje apostrofs
2. H-specifikacija
3. Istovremeno prenošenje numeričkih podataka i tekstova
II RAD SA ALFANUMERIČKIM PODACIMA
1. Uvod
2. Definisanje vrednosti DATA naredbom
3. Korišćenje ARITMETIČKE naredbe
4. Prenošenje alfanumeričkih podataka
III UPRAVLJANJE RADOM STAMPAČA I PISAĆE MAŠINE
1. Upravljanje štampačem
2. Upravljanje pisaćom matinom
Opšti oblik Format naredbe
1 OPISIVANJE JEDNOG SLOGA
L. Ponavljanje jedne specifikacije ili grupe specifikacije
2. Preskakanje odredenog broja mesta u siogu
3. Direktno određivanje mesta u slegu
II OPISIVANJE VIŠE UZASTOPNIH SLOGOVA JEDNOM FORMAT NAREDBOM
1. Broj promenljivih je veći od broja specifikacija
2. Korišćenje specijalnog simbola kao indikatora za prelazak na novi slog
3. Preskakanje odredenog broja slogova
4. Zaključak
Potprogrami
I UVOD
1. Opšti pojmovi
2. Klasifikacija potprograma
3. Opšti postupak u radu sa potprogramima
4. Koriščenje monitorskog DUP programa u radu sa potprogramima
II BIBLIOTEČKE FUNKCIJE
1. Uvod
2. Pozivanje bibliotečkih funkcija
III ARITMETIČKA FUNKCIJSKA NAREDBA
1. Uvod
2. Formiranje aritmetičke funkcijske naredbe
1. Pozivanje aritmetičke funkcijske naredbe
IV FUNKCIJSKI POTPROGRAM
1. Uvod
2. Formiranje funkcijskog potprograma
3. Smeštanje funkcijskog potprograma na disk
4. Pozivanje funkcijskog potprograma
5. Menjanje tipa izračunate vrednosti funkcijskog potprograma
V PROCESNI POTPROGRAM
1. Uvod
2. Formiranje procesnog potprograma
3. Smeštanje procesnog potprograma na disk
4 Pozivanje procesnog potprograma
VI OPŠTE PRIMEDBE O RADU SA POTPROGRAMIMA
1. Usaglašavanje tačnosti
2. Upotreba 10CS naredbe
3. Korišćenje EXTERNAL naredbe u potprogramima
4. Korišćenje polja u potprogramu
5. Sumarni pregled potprograma
Prilagodavanje programa kapacitetu operativne memorije
I UVOD
1. Formiranje programa za računar i slike operativne memorije
2. Prenolenje glavnog programa u zaštićeno područje na disku
3. Korišćenje EQUAT naredbe 265
4. Problem nedovoljno velikog kapaciteta operativne memorije
II NAIZMENIČNO UNOŠENJE POTPROGRAMA U OPERATIVNU MEMORIJU
1. Uvod
2. Naizmenično unošenje grupe poprograma
3. Naizmenično unošenje pojedinih potprograma
4. Kombinacija naizmeničnog unošenja grupa i pojedinih potprograma
III RAZLAGANJE PROGRAMA NA VIŠE DELOVA
IV ZAJEDNIČKO PODRUČJE
1. Uvod
2. Formiranje zajedničkog područja
3. Ostvarivanje uštede u memoriji korišćenjem zajedničkog područja
4. Koriščenje zajedničkog područja prilikom rada sa potprogramima
5. Korišćenje zajedničkog područja prilikom povezanog izvršavanja niza programa
V ČUVANJE PODATAKA NA DISKU
1. Uvod
2. Definisanje datoteke
3. Fortranske naredbe koje se koriste u radu sa diskom
4. Cuvanje skupa podataka na disku
Korišćenje ulaznih i izlaznih uređaja
1 ČITAČ-BUŠAČ KARTICA IBM 1442
ILUREĐAJI NA UPRAVLJAČKOM PULTU
III STAMPAČ IBM 1132 1 PISAĆA MAŠINA
IV CRTAČ IBM 1627
1. Uvod
2. Korišćenje crtača kao običnog izlaznog uredaja
3. Korišćenje crtača kao specijalnog izlaznog uredaja
(a) Uvod
(b) Definisanje razmere i određivanje položaja referentnog koordinatnog sistema
(c) Crtanje grafika funkcija
(d) Crtanje koordinatnog sistema
(e) Označavanje
(f) Opisivanje grafika
(g) Opšte primedbe
Proveravanje valjanosti formiranog programa
Dodniak A. Brojni sistemi
I POZICIONI SISTEMI
POZICIONI BROJNI SISTEMI KOR SE KORISTE U RADU SA RAČUNAROM
1. Saponi koji se upotrebljavaju pri korišćenju računara IBM 1130
2. Predaje brojeva sa jednog brojnog sistema na drugi
IL POSEBNI NAČINI PREDSTAVLJANJA BROJEVA
1. Predstavljanje celih brojeva
2. Prikazivanje brojeva upotrebom eksponentnog faktora
3. Predstavljanja numeričkih podataka u računaru
4. Predstavanje negativnih numeričkih vrednosti
X. Predstavljanje brojeva na fortranskom jeziku
Dodatak B. Predstavljanje podataka u operativnoj memoriji na osnovu fortranskog programa
1. Uvod
2. REALNI NUMERIČKI PODACI
Predstavljanje realnih podataka
Opansa u radu sa realnim numeričkim podacima
CELOBROJNI NUMERIČKI PODACI
Predstavljanje celobrojnih podataka
ALFANUMERIČKI PODACI
Dodatak C. Aritmetičke operacije
CELOBROJNA I REALNA ARITMETIKA
ALGORITAMSKA OGRANIČENJA I PORUKE
Uvod
2. Veste indikatora i postupci za ispitivanje njihovih stanja
3. Celebrojna aritmetika
4. Realna aritmetika
5. Zaključak
Dodatak D. Disk
1 OPIS I TEHNIČKE KARAKTERISTIKE
II KORIŠČENJE DISKA
1. Urednost diska
2. Formiranje i korišćenje pojedinih područja na disku
3. Naredbe za rad sa diskom
Dodatak E. Izveštaj o greškama
I GREŠKE KOJE PRONALAZI FORTRANSKI PREVODILAC
11 GREŠKE KOJE PRONALAZE POTPROGRAMI ZA PRENOŠENJE INFORMACIJA
Dodatak F. Pregled naredbi i opštih pravila
Literatura
Registar

SADRŽAJ
I PREDGOVOR
UVOD
1. programiranju i programskim jezicima
1.1. Priroda programiranja
1.2. Programski jezici
1.3. Opis programskih jezika
1.4. Prevodioci i interpretatori
tratak izvod
tanja i zadaci
1. Interpretator BASIC-jezika
2.1. Struktura interpretatora
2.2. Rad sa BASIC-interpretatorom
2.3. Struktura BASIC-programa
2.4. Rad sa BASIC-programima
1. Unošenje novog programa (NEW)
2. Ispravke programa (SUB)
3. Izdavanje programa (LIST)
4. Izvršavanje programa (RUN)
5. Čuvanje programa (SAVE, REPLACE, UNSAVE)
6. Pozivanje starog programa (OLD)
7. Promena imena programu (RENAME)
2.5. Izveštaji o greškama
Kratak izvod
Pitanja i zadaci
II
PROGRAMSKI JEZIK BASIC
31Azbuka
3.1. Osnovni simboli
3.2. Izvedeni simboli
Bratak izvod
Pitanja 1 zadaci
4. Osnovne sintaksne jedinice
4.1. Elementarne sintaksne jedinice
4.2. Složene sintaksne jedinice
Kratak izvod
Pitanja
5. Prosti linijski programi
5.1. Naredba obrade brojnih podataka (LET)
5.2. Naredba dodele azbučnih podataka (LET)
5.3. Naredba izlaza (PRINT)
5.4. Naredbe kraja programa (STOP, END)
5.5. Opisna naredba za pisanje komentara (REM)
5.6. Naredba ulaza (INPUT)
5.7. Elementarne funkcije
5.8. Rešeni zadaci
Kratak izvod --
Pitanja i zadaci ---
6. Razgranati linijski programi
6.1. Relacijski izraz
6.2. Naredba uslovnog prelaska (IF)
6.3. Naredba bezuslovnog prelaska (GO TO)
6.4. Naredba višestrukog grananja (ON)
6.5. Rešeni zadaci
Kratak izvod
Pitanja i zadaci
7. Programi sa ciklusima
7.1. Organizacija programskih ciklusa
7.2. Naredbe programskog ciklusa (FOR)
7.3. Nizovi podataka (DIM)
7.4. Rešeni zadaci
Kratak izvod
Pitanja i zadaci
8. Potprogrami
8.1. Organizacija potprograma
8.2. Funkcijska naredba (DEF)
8.3. Potprogramski segment (GO SUB)
8.4. Rešeni zadaci
Kratak izvod
Pitanja i zadaci
9. Rad sa datotekama --
9.1. Organizacija datoteka
9.2. Programska datoteka (DATA, READ, RESTORE)
9.3. Adresiranje, otvaranje i zatvaranje datoteke
(OPEN, CLOSE) 9.4. Sekvencijalna datoteka (PRINT, INPUT)
9.5. Rasuta datoteka
9.6. Rešeni zadaci
Kratak izvod
Pitanja i zadaci
PROBLEMSKI ORIJENTISANI JEZICI
10. Problemski orijentisani jezici
10.1. Osnovna ideja
10.2. Primer problemski orijentisanog jezika
Kratak izvod
Pitanja i zadaci
IV
OPERATIVNI SISTEMI
11. Operativni sistemi
11.1. Zadatak operativnih sistema
11.2. Problem ulaza i izlaza
11.3. Paralelni procesi
11.4. Upravljanje memorijon
11.5. Upravljanje tekama
11.6. Upravljanje poslovima
Kratak izvod
Pitanja i zadaci
LITARATURA
AZBUČNI SPISAK POJMOVA