Godina izdanja: 2007
ISBN: 978-86-7348-331-3
Oblast: Pravoslavlje
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Esotheria 2007 202 strane

očuvanost 5-

Ovi tekstovi pripadaju najranijoj hrišćanskoj književnosti izvan Novog zaveta. Posebno su važni zato što pokazuju kako se hrišćanska vera i crkvena organizacija razvijaju tokom kraja I i početka II veka.

Većina ovih spisa pripada onome što se naziva Apostolski oci – autorima koji su živeli neposredno posle apostolske generacije ili su bili povezani sa njom.

1. POLIKARP

Polikarpova poslanica Filibljanima

Polikarp iz Smirne bio je episkop Smirne i jedan od najpoznatijih Apostolskih otaca.

Njegova Poslanica Filibljanima upućena je hrišćanskoj zajednici u Filipima.

Glavne teme

Polikarp naglašava:

veru u Hrista,
ljubav prema bližnjima,
moralni život,
poslušnost,
strpljenje,
izbegavanje pohlepe,
čuvanje crkvenog jedinstva,
poštovanje crkvenih služitelja.

Posebno je važno insistiranje na tome da vera mora biti vidljiva kroz dela.

Drugim rečima:

vera → moralni život → dobra dela

Polikarp se često poziva na učenja iz Novog zaveta, naročito na Pavlove poslanice.

Hristologija

Polikarp snažno naglašava stvarnost Hristovog:

rođenja,
stradanja,
smrti,
vaskrsenja.

To je važno zbog ranih rasprava o tome ko je Hristos i kakva je priroda njegovog tela.

2. IGNACIJE ANTIOHIJSKI

Ignacije Antiohijski je jedan od najvažnijih Apostolskih otaca.

Na putu prema Rimu, gde je trebalo da bude pogubljen, napisao je više poslanica različitim hrišćanskim zajednicama.

Njegove poslanice su posebno važne za razumevanje:

episkopske službe,
crkvenog jedinstva,
Evharistije,
Hristologije,
mučeništva.

3. Poslanica Ignacijeva Efescima

Ignacije piše hrišćanima u Efesu.

Najvažnija tema je jedinstvo Crkve oko episkopa.

On naglašava:

Bog → Hristos → episkop → prezviteri → đakoni → zajednica

Crkva treba da bude jedinstvena i poslušna legitimnom crkvenom rukovodstvu.

Ignacije takođe snažno govori o Hristu kao stvarnom čoveku i stvarnom Bogu.

4. Poslanica Ignacija Magnežanima

U ovoj poslanici Ignacije ponovo govori o:

crkvenom jedinstvu,
episkopu,
prezviterima,
đakonima,
poslušnosti,
Hristu.

Posebno je važno da hrišćani ne deluju individualistički, nego kao zajednica.

5. Poslanica Ignacija Tralanima

I ovde je centralna tema jedinstvo crkvene zajednice.

Ignacije upozorava na lažna učenja i naglašava važnost:

pravog učenja,
poslušnosti episkopu,
ljubavi,
zajedništva.

6. Poslanica Ignacijeva Rimljanima

Ova poslanica je posebno poznata.

Ignacije je na putu prema Rimu i zna da će tamo verovatno biti pogubljen.

On ne moli Rimljane da spreče njegovo mučeništvo.

Naprotiv, želi da ostane veran Hristu do smrti.

Zato je ova poslanica jedan od najvažnijih ranih tekstova o:

MUČENIŠTVU

Za Ignacija mučeništvo nije samo trpljenje.

Ono predstavlja:

svedočanstvo vere + nasleđivanje Hrista + sjedinjenje sa Hristom.

On čak želi da kroz svoju smrt pokaže autentičnost svoje vere.

7. Poslanica Ignacijeva Filadelfljanima

Ignacije ponovo naglašava:

jedinstvo Crkve,
episkopa,
Evharistiju,
izbegavanje raskola,
vernost apostolskom učenju.

Crkva ne treba da bude skup izolovanih pojedinaca.

Ona je zajednica koja se okuplja oko Hrista i episkopa.

8. Poslanica Ignacija Polikarpu

Ova kratka poslanica je upućena Polikarpu.

Ignacije govori o njegovoj ulozi episkopa.

Naglašava:

brigu za vernike,
strpljenje,
molitvu,
brak i porodični život,
odnos prema udovicama,
odnos prema zajednici.

Ona je važna jer pokazuje kako se episkopska služba praktično shvatala početkom II veka.

9. Poslanica Ignacijeva Smirnjanima

Jedna od važnih tema jeste Hristova stvarna telesnost.

Ignacije insistira da je Hristos:

zaista rođen,
zaista stradao,
zaista razapet,
zaista umro,
zaista vaskrsao.

Time se suprotstavlja učenjima koja su Hristovo telo ili stradanje shvatala samo kao privid.

To je veoma važan rani oblik anti-doketske polemike.

10. Papija

Papija iz Hijerapolja je bio episkop Hijerapolja u Maloj Aziji.

Njegovo najpoznatije delo bilo je:

„Tumačenja Gospodnjih izreka“

Nažalost, delo nije sačuvano u celini.

Poznajemo ga uglavnom preko citata kasnijih autora, posebno Jevsevija.

Papija je važan zbog svojih informacija o:

apostolskoj tradiciji,
Isusovim učenicima,
usmenom predanju,
poreklu jevanđeljskih tradicija.

11. Papija i usmeno predanje

Papija daje veliku vrednost živom usmenom predanju.

Zanimaju ga ljudi koji su bili povezani sa apostolima i koji su prenosili njihova sećanja.

Zato je važan za pitanje:

Kako su se Isusova učenja prenosila pre i paralelno sa pisanom tradicijom?

Papija pokazuje da rana Crkva nije zavisila samo od pisanih tekstova.

Postojalo je i:

apostoli → učenici → usmeno predanje → kasniji hrišćani

12. KLIMENT RIMSKI

Kliment Rimski je tradicionalno povezan sa rimskom crkvom krajem I veka.

Njegova najpoznatija knjiga je:

Poslanica Klimentova Korinćanima

Ona je jedan od najvažnijih ranih hrišćanskih dokumenata izvan Novog zaveta.

13. Poslanica Klimentova Korinćanima

Korinćanska zajednica je bila podeljena.

Neki članovi su uklonili određene crkvene služitelje.

Kliment reaguje pozivom na:

mir,
poniznost,
poslušnost,
jedinstvo,
uređenu crkvenu strukturu.
Glavna tema:

crkveni poredak i jedinstvo zajednice.

Kliment smatra da služba u Crkvi nije nešto proizvoljno.

Ona je povezana sa:

apostolima → naslednicima → crkvenim službama.

Ovo je važno za razvoj ideje apostolskog nasleđa.

14. VARNAVA

Poslanica Varnavina je anonimni rani hrišćanski spis.

Tradicionalno je pripisivana Varnavi, ali savremena nauka uglavnom ne smatra da je autor nužno apostol Varnava.

Delo je verovatno nastalo početkom II veka.

15. Poslanica Varnavina

Glavna tema je odnos:

Stari zavet ↔ hrišćanstvo

Autor tvrdi da hrišćani treba da razumeju Stari zavet na duhovan i alegorijski način.

Posebno tumači:

savez,
obrezanje,
propise o hrani,
žrtve,
Mojsijev zakon.

Autor smatra da je pravo razumevanje tih tekstova skriveno dublje od doslovnog značenja.

Zato je važan pojam:

ALEGORIJSKO TUMAČENJE

16. MATET

Poslanica Diognetu

Autor se u rukopisnoj tradiciji naziva Matet (grč. Mathetes = „učenik“), ali njegov pravi identitet nije poznat.

Poslanica je upućena čoveku po imenu Diognet.

Ona je jedan od najlepših tekstova ranog hrišćanstva.

17. Poslanica Diognetu – glavna ideja

Autor objašnjava:

ko su hrišćani,
zašto ne poštuju paganske bogove,
zašto nisu isto što i Jevreji,
kako žive u svetu,
kakav je odnos hrišćana prema društvu.

Jedna od najpoznatijih ideja jeste da su hrišćani u svetu, ali nisu od sveta.

Oni:

žive u gradovima,
imaju porodice,
rade,
poštuju zakone,

ali njihova konačna pripadnost nije politička ili nacionalna.

18. Hrišćani kao „duša sveta“

Jedna od najvažnijih metafora iz Poslanice Diognetu jeste:

Ono što je duša u telu, to su hrišćani u svetu.

To znači da hrišćani treba da budu prisutni u svetu i da mu daju moralni i duhovni smisao, iako ne pripadaju svetu u njegovom moralnom smislu.

Ovo je jedna od ključnih ideja za razumevanje ranog hrišćanskog identiteta.

19. KVADRAT

Kvadrat iz Atine ili Kvadratus jedan je od najranijih hrišćanskih apologeta.

Njegova Apologija upućena je caru Hadrijanu.

Nažalost, delo je izgubljeno.

Poznajemo samo deo njegovog sadržaja preko kasnijih izvora, naročito Jevsevija.

20. Kvadratova Apologija

Kvadrat pokušava da odbrani hrišćanstvo od optužbi i pokaže njegovu istinitost.

Posebno je zanimljivo njegovo svedočanstvo o Isusu.

Navodi da su neki ljudi koje je Isus izlečio ili vaskrsao bili živi još u njegovo vreme.

Time želi da pokaže da hrišćanska vera nije zasnovana samo na legendama, već na svedočanstvima ljudi koji su navodno lično videli Isusova dela.

KLJUČNI POJMOVI

Apostolski oci – rani hrišćanski autori povezani sa apostolskom generacijom.
Polikarp – episkop Smirne i Apostolski otac.
Ignacije Antiohijski – episkop Antiohije, Apostolski otac i mučenik.
Papija – episkop Hijerapolja i svedok ranog apostolskog predanja.
Kliment Rimski – rani rimski crkveni vođa i autor poslanice Korinćanima.
Varnavina poslanica – anonimni rani hrišćanski spis sa snažnim alegorijskim tumačenjem Starog zaveta.
Matet – naziv autora Poslanice Diognetu, čiji pravi identitet nije poznat.
Kvadratus – rani hrišćanski apologeta.
Apostolsko predanje – prenošenje učenja povezanih sa apostolima.
Apostolsko nasleđe – kontinuitet crkvenog učenja i službe od apostola do kasnijih crkvenih vođa.
Episkop – crkveni nadzornik i vođa lokalne zajednice.
Prezbiter – starešina crkvene zajednice.
Đakon – crkveni služitelj.
Crkvena hijerarhija – uređeni odnos episkopa, prezvitera i đakona.
Crkveno jedinstvo – zajedništvo vernika pod crkvenim vođstvom.
Mučeništvo – stradanje i smrt zbog vere.
Hristologija – učenje o ličnosti i prirodi Isusa Hrista.
Inkarnacija – učenje da je Božji Sin postao čovek.
Vaskrsenje – Hristovo ustajanje iz mrtvih.
Doketizam – rano učenje prema kojem Hristovo telo i/ili stradanje nisu bili stvarni nego prividni.
Anti-doketizam – insistiranje na stvarnosti Hristovog tela, rođenja i stradanja.
Evharistija – centralni hrišćanski obred zajedništva sa Hristom.
Alegorija – tumačenje u kojem tekst ima dublje, simboličko značenje.
Stari zavet – zbir svetih spisa koje hrišćanstvo deli sa judaizmom, ali ih tumači u svetlu Hrista.
Novi zavet – zbir ranohrišćanskih spisa koji čine drugi deo Biblije.
Apologetika – racionalna odbrana i objašnjenje hrišćanske vere.
Apologija – spis kojim se hrišćanstvo brani od kritika i optužbi.
Usmeno predanje – prenošenje hrišćanskih učenja govorom i sećanjem.
Kanonski spisi – tekstovi prihvaćeni kao deo Svetog pisma.
Apostolsko nasleđe – ideja kontinuiteta između apostola i kasnijih crkvenih služitelja.
Hrišćanski identitet – način na koji prvi hrišćani razumeju svoje mesto u svetu.
Paganstvo – tradicionalne mnogobožačke religije Rimskog carstva.
Dijaspora – život religijske ili etničke zajednice izvan njenog prvobitnog prostora.
Parusija – očekivanje Hristovog drugog dolaska.
Eshatologija – učenje o poslednjim stvarima, kraju istorije i konačnoj sudbini čoveka.
Moralna disciplina – zahtev da hrišćanska vera bude potvrđena načinom života.
Zajedništvo – život vernika kao jedinstvene zajednice.
KO JE KO – najlakše za pamćenje
Autor Najvažnije
Polikarp Vera, dela, moral, tradicija
Ignacije Episkop, jedinstvo, Evharistija, mučeništvo, Hristologija
Papija Usmeno predanje, apostolska tradicija
Kliment Rimski Korinćani, crkveni poredak, jedinstvo, apostolsko nasleđe
Varnava Stari zavet, alegorija
Matet Hrišćani u svetu, hrišćanski identitet
Kvadratus Apologija, odbrana hrišćanstva, svedočanstvo o Isusu

IGNACIJE – 7 POSLANICA ZA PAMĆENJE

Ovo bih posebno naučio jer je veoma pregledno:

EFESCIMA
→ jedinstvo + episkop

MAGNEŽANIMA
→ poslušnost + crkveni poredak

TRALANIMA
→ jedinstvo + zaštita od lažnog učenja

RIMLJANIMA
→ mučeništvo

FILADELFIJANIMA
→ jedinstvo + Evharistija

SMIRNJANIMA
→ stvarno Hristovo telo + Evharistija

POLIKARPU
→ episkopska služba + praktičan život zajednice

Formula:

Ignacije = EPISKOP + JEDINSTVO + EVHARISTIJA + HRIST + MUČENIŠTVO


RANI HRIŠĆANSKI SPISI

→ POLIKARP
vera + dela + moral

→ IGNACIJE
episkop + jedinstvo + Evharistija + mučeništvo + Hrist

→ PAPIJA
apostolsko/usmeno predanje

→ KLIMENT
crkveni poredak + jedinstvo + apostolsko nasleđe

→ VARNAVA
Stari zavet + alegorijsko tumačenje

→ MATET / DIOGNET
hrišćani u svetu + hrišćanski identitet

→ KVADRAT
apologetika + odbrana hrišćanstva

Polikarp = vera i dela
Ignacije = Crkva i mučeništvo
Papija = predanje
Kliment = poredak i jedinstvo
Varnava = alegorija
Matet = hrišćani u svetu
Kvadrat = apologija