Godina izdanja: 2010
ISBN: 978-86-87345-00-3
Autor: Domaći
Oblast: Pravoslavlje
Jezik: Srpski

Odlično očuvano!

Autor - osoba Rakićević, Tihon, 1971-
Naslov Ikona u Liturgiji : smisao i uloga / Tihon (Rakićević)
Vrsta građe knjiga
Jezik srpski
Godina 2010
Izdavanje i proizvodnja Studenica : Manastir Studenica ; Beograd ; ǂPravoslavni bogoslovski fakultet Univerziteta, ǂInstitut za teološka istraživanja ; Kraljevo : Zavod za zaštitu spomenika kulture, 2010 (Beograd : Službeni glasnik)
Fizički opis 444 str. : ilustr. ; 30 cm
Drugi autori - osoba Jevtić, Atanasije, 1938-2021 (autor dodatnog teksta)
(Studenica; karton sa omotom)
Napomene Prema autorovoj napomeni osnovu ovog rada čini mag. studija `Ikona u Liturgiji : Liturgijska funkcija i smisao ikone`, odbranjena na Bogoslovskom fak. Univerziteta u Beogradu dana 9. maja 2008. godine.
Tiraž 3.000
Str. 40-44: Božanska lepota ikone i Studenice / episkop Atanasije
Na nasl. str.: `Radovanu Popoviću u Bajinoj Bašti 14. X 2011. Arhim. Tihon`: NBU: Z 27-1
Napomene i bibliografske reference uz tekst
Bibliografija: str. 26-37
Registar.
Predmetne odrednice Pravoslavna ikonografija -- Pravoslavna teologija
Pravoslavna ikonografija -- Pravoslavna eshatologija
Pravoslavna liturgika

Težina 2,7 kg

Prva slika
Oko 1206. godine, ovde, u manastiru Studenici, pre više od osam vekova, studenički iguman, arhimandrit sveti Sava, zapisao je, tačnije zapovedio, studeničkim monasima:
Um naš, dakle, neka bude na nebesima u gledanju na krasote rajske, na obitelj večne, na anđelske horove, na tamošnji život, gde li su, kako li su duše pravednih ili grešnih; kako li će se javiti veliki Bog i Spas naš Isus Hristos, prema onoj prosvećenoj reči: „Nebesa će sa hukom proći, vazduh sažeženi razoritiće se, zemlja i što je na njoj i dela sagoreće se!“ (2Petr 3, 10) Kako li će tu svaka duša savršeno telo dobiti? Kako li će biti saborište ono mnoštvo ljudi od Adama do skončanja? Kako li će biti Hristovo strašno i od sunca zračnije lice? Kakav li ćemo Njegov glas slušati, pravednicima li koje prima u Carstvo nebesko, ili grešnicima koje šalje u večnu muku? Ovo nam treba, ljubljena braćo moja, brinuti i pomišljati, u ovom živetu, jer smo van sveta, jer živimo na nebesima imamo (Fil 3, 20), ovaj život mirno provodeći.
Ovi redovi, koji su završni deo ktitorskog Žitija svetog Simeona, kao i Studenički tipik u celini, bili su propisani za redovno čitanje bratstvu u manastiru, a tako je ostalo do danas. O njihovoj važnosti u današnje vreme govori zapovest svetoga Save koja im neposredno prethodi: „Da bude ovo što je napisano i činjeno, da mi i oni posle nas do kraja ovoga veka, časnim molitvama oca našeg i ktitora, pazimo na ono što se govori...“ Sveti iguman se obraća ne samo ondašnjem svome bratstvu rekavši im: „Mi“, nego i budućim naraštajima monaha rečima: „Mi i oni posle nas do kraja ovoga veka.“ Dakle, obraća se i našoj generaciji.
Kasnije, 1221. godine, u svojoj „Besedi o pravoj veri“, izrečenoj u manastiru Žiči, sveti Sava je rekao da je Bog ushteo da preko njega (Save) ispuni nedostatke otaca naših. Vladika Atanasije (Jevtić) dobro je primetio da reči: ispuniti nedostatke, to jest dopuniti, nadopuniti i nadoknaditi ono što nedostaje, upućuju na bogoslovlje svetog apostola Pavla, koji je rekao: „Dopunjavam što nedostaje Hristovim patnjama, za telo njegovo, koje je Crkva“ (Kol 1, 24). Hrišćani se trudoljubivo i mukotrpno, „kao živo kamenje“ uzidaju „u dom duhovni“ (1Petr 2, 5). Ovakvom ugradnjom sebe u „telo njegovo, koje je Crkva“ oni postaju „rod izabrani“ (1Petr 2, 9), „narod sveti“ koji objavljuje vrline Onoga koji ih dozva... (v. isto).
Ako Bog da, pobožno umovanje našeg bratstva kretaće se između dva gorepomenuta i međusobno povezana duhovna nastrojenja. Sa jedne strane, u iščekivanju onog poslednjeg - eshatološkog: „Naše življenje je na nebesima, otkuda očekujemo i Spasitelja Gospoda Isusa Hrista“ (Fil 3, 20). Sa druge strane, svesni smo da to nikako nije moguće lako, bez truda i napora, jer, u skladu sa ranije navedenim rečima, svojim hrišćanskim životom mi Gospodnja stradanja produžujemo i, na neki način, činimo ih prisutnim i savremenim u Crkvi. Ovaj bogoslovski rad je nastajao na širokim duhovnim prostorima pravoslavlja. Iako su ovi prostori nepregledni, primećujemo da su oni, pritom, definisani. Oni se nalaze između onoga na šta se odnose reči koje je pre osam vekova sveti Sava zapisao bratiji u Studenici: „Um naš, dakle, neka bude na nebesima“, i našeg radosnog u patnjama (v. Kol 1, 24) objavljivanja vrlina Onoga koji nas dozva... (v. 1Petr 2, 9). Unutar tog prostora je izobilje duhovnog sadržaja organski povezano sa Carstvom Božijim. Naše pobožno umovanje postaje jedna sinteza učenja otaca i suočavanja sa savremenošću. Ovo unutrašnje, iskustveno otkrivanje i usvajanje svetootačke teologije, tj. rad na pomenutoj materiji, za nas je egzistencijalno pitanje, jer u tome vidimo korak ka isceljenju naše generacije monaštva.
Iguman manastira Studenice
arhimandrit Tihon,
sa svom u Hristu bratijom
________________________________________
Druga slika
SADRŽAJ
Reč autora 17
Literatura 26
Božanska lepota ikone i Studenice - Predgovor vladike Atanasija (Jevtića) 40
UVOD 48
Prvi deo
IKONA U ISTORIJI
Glava prva
BIBLIJSKA POZADINA IKONOGRAFSKE UMETNOSTI 53
STARI ZAVET I IKONOGRAFSKA UMETNOST 54
A. Likovna umetnost i bogosluženje Starog zaveta 54
B. Bogonadahnutost i starozavetna likovna umetnost 55
PRETHRIŠĆANSKI IKONOLOŠKI KONCEPTI 58
A. Antropološka ikonografija Starog zaveta 58
B. Antropološka ikonografija judaizma 58
V. Ikonološki koncepti u jelinskoj misli 59
NOVOZAVETNO SHVATANJE IKONE I IKONOGRAFIJE 60
STAROZAVETNA SVETINJA KAO IKONA BOŽIJE PRISUTNOSTI I NOVOZAVETNI RAZVOJ OVE IDEJE 61
A. Proročki odnos prema hramu i njegovoj ikonologiji 61
B. Isturenost proročkih najava i formiranje ideje nebeskog hrama 61
V. Veličanstvenost i tragika Jerusalima i hrama 63
Glava druga
HRIŠĆANSKA IKONOGRAFIJA U PERIODU OD RANOG HRIŠĆANSTVA DO PETOŠESTOG VASELJENSKOG SABORA 70
NASTANAK IKONE KAO STAROZAVETNO ISPUNJENJE 72
PRVE IKONE: PREDANJE I ZNAČAJ 74
KARAKTERISTIKE RANOHRIŠĆANSKE UMETNOSTI 76
SIMBOLIZAM RANOHRIŠĆANSKE UMETNOSTI 77
A. Uzroci nastanka simbola, najznačajniji simboli i njihov smisao 77
B. Simbol ribe 79
V. Simbol jagnjeta 79
G. Iščezavanje simbola i realizam, prvi izraz učenja o ikoni 80
LITURGIJSKA I MISIONARSKA FUNKCIJA RANE UMETNOSTI 82
ZAČECI TEORIJE IKONOGRAFIJE: IKONOPISANJE - JEDNO OD PREDANJA CRKVE 84
Glava treća
IKONOBORSTVO I VREME POSLE NJEGA 91
BOGOSLOVLJE IKONOFILSKIH OTACA U SABORSKOJ PREPISCI I IZRAZU 92
PUT ZAPADNE UMETNOSTI POSLE IKONOBORSTVA 96
STANDARDIZACIJA PRAVOSLAVNE UMETNOSTI POSLE IKONOBORSTVA 100
Glava četvrta
OPADANJE I OBNOVA IKONOGRAFSKE SVESTI 106
OPADANJE IKONOGRAFSKE SVESTI 108
OBNOVA ISTOČNE IKONOGRAFSKE SVESTI 112
IKONA U SAVREMENOM SVETU 114
Drugi deo
IKONA U LITURGIJI
Glava prva
SUSRET SA IKONOM: IKONA KAO BOGOSLUŽBENI VODIČ 129
IKONA: PUTOVOĐ KA LITURGIJSKO-DELATNOM MISTICIZMU 130
A. Ikona stvara žeđ za savršenstvom i oboženjem 130
B. Ikona: poziv na podvig liturgijskog života 133
V. Ikona: monaško-tihovateljski ambijent 134
G. Radost ikone 136
IKONA I LITURGIJSKA MOLITVA 137
A. Ikona: molitveni susret sa Hristovom ličnošću 137
B. Molitveno sabranje i pročišćenost ikone 138
V. Ikona: priprema za bogosluženje 139
G. Smiravanje, duhovna budnost i sabornost 139
D. Ikona: prepreka mašti i uobrazilji 140
Đ. Posredovanje molitava i ikona 142
E. Istinsko bogopoznanje i molitva 143
Ž. Asketizam, molitva i duh mučeništva u ikoni 144
Z. Ikona: poziv na molitvu, podvig i pokajanje 144
I. Posmatranje ikone - molitveno preobraženje 145
J. Ikona: tekovina molitve 145
K. Uslovi za moljenje i reakcija duše na ikonu 146
L. Umna molitva i ikona 147
Lj. Ikona - nemi pokretač na molitvu 147
Glava druga
IKONA U HRAMU I BOGOSLUŽENJE 154
IKONA - BOGOSLUŽBENI PREDMET 156
A. Poklonjenje ikonama i liturgija 156
B. Ikona - predmet hrama i bogosluženja Crkve 157
V. Ikona - uvod u nevidljivu stvarnost hrama 158
G. Uzajamno razumevanje ikone i liturgije 158
D. Ikona - priprema čoveka za tajnu 159
SVETO PISMO, BOGOSLUŽBENI TEKSTOVI I IKONA 160
A. Jedinstvena funkcija ikone i reči 160
B. Ikona, Sveto pismo i doživljaj liturgije 160
V. Ikona i bogoslužbeni tekstovi 161
G. Podudarnost pisanog otkrivenja i slike 162
D. Slične karakteristike ikone i Svetog pisma 163
Đ. Liturgičnost živopisa i sabori 164
E. Širina predanja 165
Ž. Pisana i slikana ikona u liturgijskom prenošenju 166
Z. Dvojna realnost Svetog pisma, bogosluženja i ikone 168
I. Osvećenje putem reči i boja 169
J. Crkvena kultura - razumevanje ikone i Jevanđelja u Crkvi 171
K. Ikona - uvek nova i živa bogoslužbena reč 171
Slava treća
IKONA I BOGOOPŠTENJE 180
PRIČASNOST BOŽANSKOM ŽIVOTU 182
A. Pravoslavna umetnost - otkrivenje božanskog života 182
B. Bogoslovski značaj ikone Hristove 183
V. Oboženje svetih u ikoni 183
G. Ikona - simbol zajedničarenja u božanskom životu 185
PRISUSTVO BOŽIJE U IKONI 186
A. Prisustvo ličnosti Božije u ikoni 186
B. Simvolizam ikone - most učešća u obe realnosti 186
V. Prisustvo svetih u ikonama i zajedničarenje 187
G. Ikone Carstva - antropološki maksimum 189
D. Prisustvo Boga u ikoni i njeno imenovanje, moć imena 189
Đ. Bogoslovski značaj imenovanja ikone 191
E. Prisustvo svetih i sveštenodejstvovanje ikone 192
POČETAK VIĐENJA BOGA U IKONI 193
A. Viđenje svetih u ikonama i evharistija 193
B. Liturgijski zahtev za ikonom 193
V. Liturgija - iskustvo prisutnog Hrista, u ikoni i svetim darovima 194
G. Početak viđenja Boga 195
D. Viđenje lica i slave Božije u ikoni 195
Đ. Ikonično bogoviđenje i tajna pokajanja 197
E. Liturgijsko viđenje Nevidljivog 198
Ž. Gledanje ikona svetih - gledanje „lica Njegovog“ 198
OPŠTENJE NEBESKE I ZEMALJSKE CRKVE U IKONI 208
A. Dinamika neba u hramu i ikona 208
B. Ikona - veza sa nebeskim svetom 210
________________________________________
Treća slika
V. Evharistijska pozadina ikonološkog posredništva sa nebom 210
G. Zajedničarenje - osnova odnosa prema ikoni 212
D. Nebeska umetnost na zemlji i dolazak Carstvo 212
Đ. Jezik ikone - rezultat opita opštenja 213
E. Ikone - sredstvo opštenja 214
Ž. Ikona - afirmator duhovnih čula 215
Z. Lepota ikone i opštenje 216
I. Čovekovo preobražavanje ikonom 216
J. Konačna uspešnost „neuspelih“ pokušaja opštenja preko ikone 217
K. Ikona na granici dva sveta 218
L. Opštenje sa Bogom posredstvom ikoničnog prisustva svetih 219
Glava četvrta
IKONA I EVHARISTIJA 227
EVHARISTIJA KAO IKONA 228
POVEZANOST NASLIKANE IKONE I EVHARISTIJSKE ZAJEDNICE 229
OSNOVNA FUNKCIJA ŽIVOPISA - EVHARISTIJSKA FUNKCIJA 230
POVEZANOST IKONE HRISTOVE I SVETIH DAROVA 231
IKONA HRISTOVA NA IKONOSTASU I SVETA EVHARISTIJA 232
VEZA DOGMATA IKONOPOŠTOVANJA SA EVHARISTIJOM 235
PARALELA FUNKCIJE IKONE I LITURGIJE 235
Glava peta
IKONA I ESHATOLOGIJA 240
IKONA I OTKRIVENJE NOVE TVARI 242
A. Liturgijski preobražaj svecele tvari u telo Hristovo 242
B. Ikonično otkrivenje poretka preobraženog sveta 243
V. Ikonično otkrivenje antropološke slobode u novoj tvari 244
G. Čovek, sveštenik tvari, i ikona 249
D. Simvolizam nove tvorevine i novo shvatanje sveta 251
Đ. Ikona - savlađivanje pregrada između stvorenog i božanskog 253
E. Liturgija i ulazak u novu tvar 253
Ž. Buduće osvećenje i obnavljanje sveta 254
OLTARSKA PREGRADA I IKONOSTAS 268
A. Pravoslavijsko-istorijski koncept (između „Početka“ i „Dolaska“ Gospoda - Post 1, 1; Otk 22, 20) 268
B. Mesijansko-eshatološki smisao podele starozavetnog svetilišta 270
V. Bogoslovski značaj razdiranja hramovne zavese prilikom smrti Hristove 271
G. Pravoslavijsko kretanje ka punoći vremena 272
D. Starozavetno poreklo hrišćanskih drevnih oltarskih pregrada i njihov duh razvoja 273
Đ. Drevno značenje osnovnih elemenata oltarske pregrade 274
E. Značaj oltarskih zavesa 274
Ž. Starozavetni simvolizam hrišćanskih drevnih oltarskih pregrada 275
Z. Liturgijski komentari i oltarska pregrada 276
I. Mesijanski simvolizam starozavetnog portika i njegovog liturgijskog mesta 277
J. Povezanost razvijenog ikonostasa i Nebeskog hrama - Grada 278
K. Hristos Sudija 279
L. Formiranje visokog ikonostasa 306
Lj. Uticaj na liturgijsku tradiciju i promene u ruskoj tradiciji 306
M. Između drevne oltarske pregrade i visokog ikonostasa - savremena perspektiva 307
N. Simvolika redova ikona 310
1. Prvi red i carske dveri 311
2. Drugi ili praznični red 313
3. Treći red i deizis 313
4. Četvrti i peti red 315
5. Ikona Golgote 315
Nj. Celivanje ikona ispred ikonostasa 316
O. Ikonostas - jedinstvena ikona 316
P. Hristova ličnost - epicentar ikonostasa 318
R. Smisao bočnih vrata ikonostasa, dodatak 319
S. Slikarstvo bočnih dveri 320
ISTORIJA I SADAŠNJOST U IKONI 326
A. Istorija i vreme 326
1. Ikonografsko shvatanje istorije i sadašnjost 326
2. Ikonografsko tumačenje i liturgijski preobražaj prošlosti i vremena 327
3. Neromantičarski stav ikone i razumevanje istorije 328
4. Ikona i prohujale epohe 329
B. Izvlačenje iz vremena 330
5. Ikona kao iskupljenje 330
6. Nadilaženje istorije i sadašnjosti 330
7. Jedinstvo istorije i eshatologije u ikoni 331
8. Celovitost radnje u ikoni 332
9. Biblijsko shvatanje vremena i bogosluženje 332
10. Vrednovanje prošlosti i spajanje sa budućnošću 333
ESHATOLOGIJA IKONE 340
A. Kretanje 340
1. Budući vek kao merilo ikone 340
2. Ikona - oblast susreta istorijskog vremena i večnosti 341
3. Ikonografija između vaskrsenja i parusije 342
4. Preko istorije do eshatologije i obratno 342
5. Pravoslavijsko kretanje ka večnosti i ikoni 343
6. Ikonični simbolizam i pravoslavijska dimenzija liturgije 344
7. Studenička skulptura i reljef u pravoslavijskom kretanju 345
B. Ikona i Carstvo Božije 347
8. Ikone Carstva i evharistijsko sabranje 348
9. Lepota ikone i buduća slava 348
10. Ikona i istina 349
11. Eshatološka orijentacija u hramu 349
12. Ikona i liturgijska simbolika 350
V. Ikona i prinošenje 350
13. Eshatologija ikone i prinošenje 350
14. Studenička skulptura i prinošenje 351
15. Objedinjenje sve tvari i simbolika u hramu 352
G. Prostor i svetlost 353
16. Prostor, svetlost i zlatna pozadina 353
17. Sjaj zlata i božanska slava 355
D. Ikona i življenje eshatona 356
18. Eshatološko vreme u ikonama i njegovo izražavanje u Crkvi 356
19. Obožujuće energije i religijska umetnost Zapada 357
Đ. Hristos i svetitelji u ikoni 357
20. Ikona i vaskrslo telo Hristovo 357
21. Hristos Jagnje Božije i Hristos Sudija 358
22. Krsna smrt i vaskrsenje Hristovo u ikoni 362
23. Hristov lik u ikoni i Carstvo Božije 365
24. Teologija svetlosti i prikazivanje svetih 366
E. Ikonografija i eshatološka perspektiva Crkve 367
25. Ikonografija odgovara veri Crkve 367
26. Javljanje blagodati, javljanje slave i vreme vaspostavljanja 367
Ž. Hristos Sudija 368
27. Tema Strašnog suda 368
28. Dolazak Hristov u ikonostasu 369
29. Strašni sud 369
30. Hristos Pantokrator i Drugi dolazak 370
31. Ikona „Spasitelj na silama“ 372
32. Hristos u deizisu 374
33. Istinjenje istorijskog domostroja spasenja 375
Z. Epilog: I Duh i Nevesta govore: Dođi! 376
ZAKLJUČAK 384
REZIMEI
Συμπέρασμα 404
Резюме 407
Summary 409
Résumé 411
Riassunto 413
Zusammenfassung 415
Обобщение 418
REGISTRI
Registar citata iz Svetog pisma 420
Registar imena 422
Registar citiranih autora 425
Registar izabranih pojmova 427
Spisak prikazanih skulptura, fresaka i ikona 440
Spisak prikazanih povelja, nadgrobnih natpisa, potpisa i ostalih zapisa 442

MG32 (F)