ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1989
Jezik: Srpski
Autor: Strani

BIGZ 1989 446 strana

odlična očuvanost

zpk

predgovor Sreten Petrović

„Filozofija umetnosti“ predstavlja jedno od najznačajnijih dela nemačke idealističke estetike. Šeling u njemu razvija shvatanje umetnosti kao najvišeg oblika ispoljavanja apsolutnog i jedinstva prirode i duha.

Osnovna ideja Šelingove filozofije jeste da umetnost predstavlja mesto na kojem se prevazilazi suprotnost između svesnog i nesvesnog, subjektivnog i objektivnog, idealnog i realnog.

Za Šelinga umetnost nije samo podražavanje prirode niti puko izražavanje umetnikovih osećanja. Ona je stvaralački proces kroz koji se apsolutna istina pojavljuje u čulnom obliku.

Umetničko delo istovremeno sadrži ono što umetnik svesno oblikuje i ono što nastaje iz nesvesne, stvaralačke prirode umetničkog genija.

Šeling smatra da filozofija i umetnost teže istoj apsolutnoj istini, ali joj pristupaju na različite načine:

Filozofija nastoji da apsolutno spozna pojmovnim mišljenjem.

Umetnost prikazuje apsolutno u čulnom i konkretnom obliku.

Zato umetnost ima posebno mesto u njegovom filozofskom sistemu.

1. Umetnost kao jedinstvo idealnog i realnog

Jedna od najvažnijih Šelingovih ideja jeste da umetnost prevazilazi suprotnost između idealnog i realnog.

U svakodnevnom iskustvu razlikujemo:

Subjekt i objekt.

Duh i prirodu.

Slobodu i nužnost.

Svesno i nesvesno.

U umetničkom delu ove suprotnosti dolaze do jedinstva.

Umetničko delo je materijalno i čulno prisutno, ali istovremeno izražava duhovni i idealni sadržaj.

Zbog toga umetnost predstavlja vidljivo ostvarenje apsolutnog identiteta suprotnosti.

2. Umetnički genije i stvaralaštvo

Šeling smatra da umetničko stvaranje nastaje povezivanjem svesne delatnosti umetnika i nesvesnog stvaralačkog procesa.

Umetnik svesno bira sredstva, oblikuje materijal i gradi kompoziciju, ali ne može u potpunosti racionalno objasniti poreklo i značenje svog stvaralaštva.

Genije predstavlja sposobnost u kojoj se prirodno, nesvesno stvaralaštvo sjedinjuje sa svesnom umetničkom delatnošću.

Umetničko delo zato prevazilazi nameru samog umetnika i može sadržati značenja koja on nije unapred planirao.

3. Simbol i umetnost

Šeling posebno značajnu ulogu daje simbolu.

Simbol predstavlja jedinstvo opšteg i posebnog, idealnog i realnog.

U umetničkom delu pojedinačna čulna forma ne predstavlja samo nešto drugo, već u sebi neposredno sadrži i izražava opšte značenje.

Šeling razlikuje tri načina predstavljanja:

Šematsko predstavljanje – posebno se prikazuje kroz opšte.

Alegorijsko predstavljanje – opšte se prikazuje kroz posebno.

Simboličko predstavljanje – posebno i opšte predstavljaju jedinstvo.

Simbol je za Šelinga posebno značajan jer u njemu ideja i čulna forma postoje kao jedinstvo.

4. Umetnost i mitologija

Šeling smatra da je mitologija neophodna osnova umetnosti.

Mitologija predstavlja zajednički duhovni svet simbola, predstava i ideja iz kojeg umetnost crpi sadržaje.

Antička grčka mitologija za njega predstavlja posebno značajan primer jedinstva prirode, duha i umetničkog stvaranja.

Bogovi, mitovi i simboli nisu samo izmišljene priče, već izražavaju dublje duhovne i kosmičke principe.

Umetnost se zato ne može potpuno razumeti bez poznavanja mitološkog i simboličkog sveta iz kojeg nastaje.

5. Sistem umetnosti

Šeling razmatra različite umetničke discipline i njihove odnose.

Posebno obraća pažnju na:

Arhitekturu.

Skulpturu.

Slikarstvo.

Muziku.

Ples.

Poeziju i književnost.

Umetnosti se razlikuju prema načinu na koji izražavaju idealno i realno, ali sve predstavljaju različite oblike ispoljavanja apsolutnog.

Šeling veliku pažnju posvećuje antičkoj umetnosti, naročito grčkoj skulpturi, jer u njoj vidi izuzetno ostvarenje jedinstva čulne forme i duhovnog sadržaja.

Ključne reči i pojmovi

Apsolutno – najviši princip stvarnosti, u kojem se prevazilaze sve suprotnosti.

Identitet – jedinstvo subjektivnog i objektivnog, idealnog i realnog.

Umetničko stvaralaštvo – proces u kojem se apsolutno izražava kroz čulnu formu.

Genije – stvaralačka sposobnost koja povezuje svesno i nesvesno.

Simbol – jedinstvo opšteg i posebnog, ideje i čulne forme.

Alegorija – predstavljanje opšteg kroz posebno.

Šematizam – prikazivanje posebnog kroz opšte.

Mitologija – simbolička osnova umetničkog stvaralaštva.

Idealno – duhovna i pojmovna strana stvarnosti.

Realno – konkretna, objektivna i čulna strana stvarnosti.

Subjektivno – ono što pripada svesti i subjektu.

Objektivno – ono što postoji nezavisno od pojedinačne svesti.

Svesno stvaralaštvo – namerna i racionalna delatnost umetnika.

Nesvesno stvaralaštvo – spontana i prirodna stvaralačka delatnost.

Filozofija prirode – proučavanje prirode kao dinamičkog i duhovno organizovanog procesa.

Estetski apsolut – ostvarenje jedinstva suprotnosti u umetničkom delu.

Najvažnije ideje za pamćenje

Umetnost predstavlja najviši oblik ispoljavanja apsolutnog.

U umetnosti se sjedinjuju idealno i realno, duh i priroda.

Umetničko stvaralaštvo povezuje svesnu i nesvesnu delatnost.

Genije je nosilac ove stvaralačke sinteze.

Simbol predstavlja jedinstvo opšteg i posebnog.

Mitologija predstavlja osnovu i zajednički duhovni sadržaj umetnosti.

Umetnost i filozofija teže istoj apsolutnoj istini, ali je izražavaju na različite načine.

Umetničko delo prevazilazi puko podražavanje prirode.

Posebno važno za estetiku

Šelingova filozofija umetnosti značajna je zbog nekoliko ključnih stavova:

Umetnost kao vrhunac filozofije – umetnost omogućava neposredno čulno ispoljavanje apsolutnog.

Jedinstvo suprotnosti – umetnost povezuje ono što se u svakodnevnom iskustvu pojavljuje kao razdvojeno.

Genije – umetničko stvaranje nije moguće svesti na pravila i tehniku.

Simbol – umetnička forma i njen duhovni sadržaj čine nerazdvojno jedinstvo.

Mitologija – predstavlja osnovu zajedničkog simboličkog sveta umetnosti.

Poređenje: Platon, Kant, Hegel, Šeling i Hartman

Platon – Lepota kao večna Ideja Lepog;
Kant – Lepota kao nezainteresovano dopadanje i slobodna igra mašte i razuma;
Hegel – Lepota kao čulno pojavljivanje ideje;
Šeling – Umetnost kao jedinstvo idealnog i realnog, duha i prirode;
Nikolaj Hartman – Lepota kao jedinstvo prednjeg (čulnog) i zadnjeg (duhovnog) plana umetničkog dela.

Suština Šelingove estetike :

Umetnost je najviši oblik ispoljavanja apsolutnog jer u umetničkom delu sjedinjuje svesno i nesvesno, prirodu i duh, idealno i realno, ostvarujući njihovo jedinstvo u simboličkoj čulnoj formi.