ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1983
Jezik: Srpski
Autor: Strani

BIGZ 1979 XXXVIII + 1492 strane

odlična očuvanost

zpk

Hegelovo filozofsko zasnivanje istorije filozofije - Veljko Korać

„Predavanja iz istorije filozofije“ predstavljaju Hegelovo tumačenje razvoja filozofske misli od antičke Grčke, preko srednjovekovne filozofije, do moderne epohe.

Hegel istoriju filozofije ne posmatra kao običan niz različitih teorija i mišljenja, već kao jedinstven proces razvoja ljudskog duha i filozofskog saznanja.

Osnovna ideja jeste da se filozofija razvija kroz dijalektički proces: svaka filozofska teorija nastaje u određenim istorijskim okolnostima, izražava određeni stepen razvoja mišljenja, ali istovremeno sadrži ograničenja koja podstiču nastanak novih filozofskih sistema.

Za Hegela, istorija filozofije predstavlja istoriju postepenog samosaznanja duha.

Filozofski sistemi nisu međusobno nepovezana mišljenja niti jednostavno pogrešne ili prevaziđene teorije. Svaki od njih predstavlja neophodan trenutak u razvoju filozofske istine.

1. Antička filozofija

Hegel smatra da filozofija u pravom smislu nastaje u antičkoj Grčkoj, kada mišljenje počinje da objašnjava svet pomoću racionalnih principa, a ne isključivo mitoloških predstava.

Posebno značajni filozofi:

Tales iz Mileta – traženje prvobitnog principa (arhe) svega postojećeg.

Heraklit – promena, kretanje i jedinstvo suprotnosti.

Parmenid – biće kao nepromenljivo i jedinstveno.

Sokrat – etičko samopreispitivanje i racionalno traganje za istinom.

Platon – svet ideja i odnos između čulnog i inteligibilnog sveta.

Aristotel – metafizika, logika, priroda i sistematsko filozofsko znanje.

Hegel posebno ističe Platona i Aristotela kao ključne predstavnike razvoja antičke filozofije.

2. Srednjovekovna filozofija

Srednjovekovna filozofija razvija se u tesnoj vezi sa hrišćanskom teologijom.

Osnovna pitanja odnose se na odnos vere i razuma, Boga i sveta, konačnog i beskonačnog.

Najznačajniji predstavnici:

Avgustin – odnos božanske istine, vere i ljudskog saznanja.

Anselmo Kenterberijski – ontološki dokaz postojanja Boga.

Toma Akvinski – povezivanje aristotelovske filozofije i hrišćanske teologije.

Hegel srednjovekovnu filozofiju razume kao važnu etapu razvoja odnosa između mišljenja, religije i apsolutnog duha.

3. Moderna filozofija

Moderna filozofija donosi novo interesovanje za subjekt, svest, razum i mogućnosti ljudskog saznanja.

Najvažniji predstavnici:

Rene Dekart – racionalizam i princip „Mislim, dakle postojim“.

Baruh Spinoza – jedinstvo supstancije, Boga i prirode.

Gotfrid Vilhelm Lajbnic – monade i unapred uspostavljena harmonija.

Džon Lok – empirizam i iskustveno poreklo saznanja.

Dejvid Hjum – kritika kauzalnosti i granice iskustvenog saznanja.

Imanuel Kant – kritičko ispitivanje granica ljudskog saznanja.

Hegel smatra da Kantova filozofija predstavlja značajnu prekretnicu jer u centar filozofskog istraživanja postavlja odnos subjekta i objekta, odnosno mogućnosti i granice saznanja.

4. Nemački idealizam

Nemački idealizam predstavlja neposrednu filozofsku osnovu Hegelovog sistema.

Najvažniji predstavnici:

Imanuel Kant – transcendentalni idealizam.

Johan Gotlib Fihte – aktivnost Ja kao osnova filozofskog sistema.

Fridrih Vilhelm Jozef Šeling – identitet prirode i duha.

Georg Vilhelm Fridrih Hegel – apsolutni idealizam i dijalektički razvoj duha.

Hegel nastoji da prevaziđe jednostrano razdvajanje subjekta i objekta, mišljenja i stvarnosti, prirode i duha.

Za njega je stvarnost racionalna celina koja se razvija kroz unutrašnje protivrečnosti.

Ključne reči i pojmovi

Istorija filozofije – istorijski razvoj filozofskih ideja i sistema.

Duh (Geist) – celina mišljenja, svesti, kulture i istorijskog razvoja.

Dijalektika – proces razvoja kroz protivrečnosti i njihovo prevazilaženje.

Apsolutno – najviši princip stvarnosti i filozofskog saznanja.

Idealizam – filozofski pravac koji naglašava prvenstvo ideje, duha ili svesti.

Apsolutni idealizam – shvatanje stvarnosti kao jedinstvene duhovno-racionalne celine.

Biće – osnovni predmet metafizičkog istraživanja.

Postajanje – proces prelaska i razvoja između bića i nebića.

Jedinstvo suprotnosti – međusobna povezanost suprotnih određenja.

Negacija – proces osporavanja i prevazilaženja postojećeg određenja.

Prevazilaženje (Aufhebung) – istovremeno ukidanje, očuvanje i podizanje na viši nivo.

Apsolutno znanje – saznanje u kojem duh razume sebe i stvarnost kao celinu.

Subjekt – saznajni i delatni nosilac svesti.

Objekt – ono što je predmet saznanja.

Samorazvoj duha – proces kroz koji duh postepeno dolazi do samosaznanja.

Istorijski razvoj mišljenja – promena filozofskih sistema kroz istorijske epohe.

Najvažnije ideje za pamćenje

Istorija filozofije predstavlja jedinstven i povezan proces razvoja mišljenja.

Filozofski sistemi nisu slučajno nastali, već predstavljaju određene istorijske stepene razvoja duha.

Svaka filozofija sadrži istinu, ali i ograničenja koja podstiču njen dalji razvoj.

Dijalektika je osnovni princip razvoja filozofskog mišljenja.

Protivrečnosti nisu samo prepreke već pokretači razvoja.

Istorija filozofije predstavlja postepeno približavanje apsolutnom znanju.

Hegel nastoji da prevaziđe razdvajanje mišljenja i stvarnosti, subjekta i objekta.

Hegel i značaj pojedinih filozofa

Heraklit – promena, kretanje i jedinstvo suprotnosti.

Parmenid – biće kao jedinstveno i nepromenljivo.

Platon – svet večnih ideja i odnos čulnog i inteligibilnog sveta.

Aristotel – metafizika, logika, supstancija i sistematsko filozofsko znanje.

Avgustin – odnos vere, razuma i božanske istine.

Anselmo Kenterberijski – ontološki dokaz postojanja Boga.

Toma Akvinski – povezivanje Aristotelove filozofije i hrišćanske teologije.

Rene Dekart – racionalizam i princip „Mislim, dakle postojim“.

Baruh Spinoza – jedinstvo Boga, prirode i supstancije.

Gotfrid Vilhelm Lajbnic – monade i unapred uspostavljena harmonija.

Džon Lok – empirizam i iskustvo kao izvor saznanja.

Dejvid Hjum – empirizam, kritika kauzalnosti i granice saznanja.

Imanuel Kant – kritička filozofija i ispitivanje mogućnosti i granica ljudskog saznanja.

Johan Gotlib Fihte – aktivnost Ja kao osnova filozofskog sistema.

Fridrih Vilhelm Jozef Šeling – jedinstvo prirode i duha.

Georg Vilhelm Fridrih Hegel – apsolutni idealizam i dijalektički razvoj duha.

Posebno važno za estetiku

Hegelova istorija filozofije značajna je za razumevanje razvoja estetičkih ideja, naročito zbog njegovog tumačenja Platona, Aristotela, Kanta i Šelinga.

Važno je povezati sledeće pojmove:

Platon: lepota kao večna Ideja Lepog.

Aristotel: umetnost kao podražavanje (mimesis), stvaralaštvo i oblikovanje.

Kant: estetski sud, nezainteresovano dopadanje i slobodna igra mašte i razuma.

Šeling: umetnost kao jedinstvo svesnog i nesvesnog, idealnog i realnog.

Hegel: umetnost kao čulno pojavljivanje ideje.

Hegel će u svojoj estetici razviti shvatanje umetnosti kao jednog od načina na koji se duh ispoljava i spoznaje.

Suština Hegelovog shvatanja istorije filozofije :

Istorija filozofije nije samo pregled različitih mišljenja, već dijalektički proces u kojem se filozofski duh kroz smenu, sukob i prevazilaženje filozofskih sistema postepeno razvija ka saznanju apsolutne istine.